Sầu riêng Việt Nam 'bùng nổ', đạt 2,08 triệu tấn: Báo động dư thừa, giá giảm

Diện tích tăng chóng mặt, sản lượng bùng nổ

Vài năm lại đây, sầu riêng trở thành cây trồng mang lại lợi nhuận cao cho người nông dân, có thời điểm lên tới hơn 1 tỷ đồng cho 1ha. Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) nhấn mạnh sầu riêng là một trong những cây trồng có giá trị kinh tế cao, trở thành trái cây tỷ USD của Việt Nam, chiếm 45% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả trong năm 2025.

Thống kê cho thấy, từ khi sầu riêng Việt Nam được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc (tháng 7/2022), kim ngạch xuất khẩu loại trái cây này duy trì đà tăng mạnh.

Cụ thể, nếu năm 2021, xuất khẩu sầu riêng chỉ ở mức khiêm tốn 180 triệu USD và năm 2022 là 421 triệu USD thì đến năm 2023, sầu riêng đã trở thành “trái cây tỷ USD” của Việt Nam khi xuất khẩu đem về 2,24 tỷ USD.

Năm 2024 và 2025, xuất khẩu loại trái cây này tiếp tục bứt phá, lần lượt đạt 3,3 tỷ USD và 3,86 tỷ USD. Kim ngạch xuất khẩu sầu riêng năm 2025 cao gấp khoảng 21,4 lần năm 2021, tương đương mức tăng hơn 2.000%.

Trong 6 tháng đầu năm nay, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt gần 951 triệu USD, tăng mạnh 31% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, riêng thị trường Trung Quốc đạt 871,8 triệu USD, tăng 36,9%.

Cùng với xu hướng xuất khẩu tăng mạnh, diện tích và sản lượng sầu riêng cũng “bùng nổ”. Theo dữ liệu của Bộ NN&MT, năm 2021, diện tích cây ăn trái này chỉ có 85.000ha, sản lượng khoảng 674.000 tấn. Đến năm 2026, con số này đã tăng vọt lên 200.000ha, sản lượng ước đạt 2,08 triệu tấn.

Như vậy, chưa đầy 5 năm kể từ khi sầu riêng Việt Nam được phép xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, diện tích đã tăng gấp 2,4 lần và sản lượng tăng gần 3,1 lần.

Đáng chú ý, số liệu thống kê cho thấy, mới chỉ có 129.500ha sầu riêng cho thu hoạch. Tính trung bình 1ha cho 16 tấn quả, khi toàn bộ 200.000ha bói quả, sản lượng sẽ vọt lên hơn 3,2 triệu tấn.

Tính đến hết tháng 7 năm nay, sản lượng sầu riêng của nước ta đạt 768.000 tấn và 5 tháng cuối năm dự kiến thu hoạch 1,31 triệu tấn. Trong đó, sản lượng sầu riêng ở khu vực Tây Nguyên lên tới 850.000 tấn, cao điểm thu hoạch từ tháng 8 đến tháng 10.

Bộ NN&MT nhận định, với 1.201 mã số vùng trồng đã được cấp, cùng các mã số dự kiến được phía Trung Quốc phê duyệt bổ sung đợt này, kết hợp xu hướng tăng trưởng mạnh của sản phẩm sầu riêng cấp đông (tăng 45% trong 7 tháng đầu năm so với cùng kỳ năm 2025), năng lực xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam về cơ bản đáp ứng nhu cầu của thị trường trong năm 2026.

Nguy cơ dư cung, giá giảm

Tuy nhiên, Bộ NN&MT thừa nhận, diện tích sầu riêng tăng nhanh, tại một số địa phương việc mở rộng còn mang tính tự phát. Liên kết giữa sản xuất, thu mua, sơ chế, chế biến và tiêu thụ còn lỏng lẻo, thiếu tính khép kín và cơ chế phối hợp, chia sẻ trách nhiệm, lợi ích rõ ràng.

Sự mất cân đối giữa tăng diện tích, sản lượng với năng lực tổ chức, quản trị chuỗi làm gia tăng nguy cơ vi phạm yêu cầu kỹ thuật, trả hàng, giảm cạnh tranh và mất thị trường. 

“Nếu không có giải pháp đồng bộ, ngành hàng sầu riêng có thể đối mặt với tình trạng dư cung, giảm giá, tăng chi phí và suy giảm uy tín trên thị trường quốc tế”, cơ quan này nhận định. Trước đó, các chuyên gia đã nhiều lần cảnh báo về tình trạng "tăng nóng" diện tích sầu riêng. Nếu không kiểm soát tốt, nguy cơ cao cung vượt cầu, giá rớt mạnh và sầu riêng có thể thành "sầu chung". 

Thực tế, sầu riêng Việt Nam hiện nay đã được xuất khẩu sang 21 quốc gia và vùng lãnh thổ, song thị trường Trung Quốc chiếm khoảng 90% khối lượng xuất khẩu. Đáng nói, tại thị trường Trung Quốc, sầu riêng của nước ta đang phải cạnh tranh gay gắt với sản phẩm của Thái Lan, Malaysia và các quốc gia mới tham gia như Philippines, Campuchia...

Chưa kể, việc phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc còn làm gia tăng rủi ro trước thay đổi về chính sách, yêu cầu kỹ thuật và điều kiện thương mại.

Ngành hàng sầu riêng có thể đối mặt với tình trạng dư cung, giảm giá. Ảnh: Nguyễn Huế

Bên cạnh đó, việc nguồn cung “bùng nổ” khiến giá sầu riêng tại các tỉnh Tây Nguyên và ĐBSCL giảm và có xu hướng ngày càng rẻ. Trong tháng 7, giá sầu riêng Ri6 loại đẹp ở mức 44.476 đồng/kg, giảm 1.286 đồng/kg so với tháng trước; sầu riêng Monthong đạt 70.762 đồng/kg, giảm 8.524 đồng/kg.

“Sản lượng sầu riêng xuất khẩu vẫn tăng, nhưng giá lại giảm mạnh nên doanh nghiệp buộc phải giảm giá thu mua”, CEO một doanh nghiệp xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc nói với VietNamNet. Vị này nhấn mạnh, có những loại sầu riêng giá thu mua đã giảm 10.000-15.000 đồng/kg.

Để không rơi vào tình trạng dư cung, giá giảm, UBND tỉnh Đắk Lắk vừa phát động chiến dịch "30 ngày đêm" số hóa, kết nối dữ liệu mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói sầu riêng lên hệ thống quốc gia, nhằm minh bạch nguồn gốc và bảo vệ uy tín "thủ phủ” sầu riêng.

Theo ông Đỗ Hữu Huy, Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, thị trường nhập khẩu có những yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm. Nếu không cập nhật, chuẩn hóa và số hóa đầy đủ dữ liệu để kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ thì nguy cơ bị cảnh báo, tạm dừng hoặc thu hồi mã số vùng trồng cao. Khi đó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất.

Theo Bộ NN&MT, ngành sầu riêng cần tiếp tục nâng cao chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và đa dạng hóa thị trường. Cùng với đó, ngành này phải sớm xác lập lợi thế cạnh tranh rõ ràng về chất lượng, giống, thương hiệu, vùng nguyên liệu, mùa vụ và chế biến sâu.

Bộ cũng đề nghị các địa phương rà soát, quản lý chặt chẽ diện tích sầu riêng; không khuyến khích mở rộng diện tích ngoài vùng có điều kiện phù hợp. Thay vào đó, các địa phương cần tập trung nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất; tổ chức sản xuất gắn với liên kết chuỗi và nhu cầu thị trường.

Ngoài ra, các địa phương phải chủ động rà soát nhu cầu kiểm nghiệm theo mùa vụ, công khai đầu mối hỗ trợ doanh nghiệp; phối hợp điều tiết hợp lý giữa vùng trồng, cơ sở đóng gói, phòng kiểm nghiệm và cửa khẩu, hạn chế tình trạng ùn tắc trong các giai đoạn cao điểm.

Bộ NN&MT đang triển khai đàm phán cấp kỹ thuật với Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC). Dự kiến đoàn cấp cao của Bộ sẽ làm việc với lãnh đạo GACC tại Trung Quốc từ ngày 20-22/8 để trao đổi, tháo gỡ các vướng mắc. Đồng thời, đề nghị phía Trung Quốc đẩy nhanh tiến độ phê duyệt mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, phòng kiểm nghiệm và thống nhất các biện pháp tạo thuận lợi cho việc thông quan các lô hàng sầu riêng.