Sau tấm bằng thủ khoa là những ngày đứng bán đào giữa chợ xuân

Đó là câu chuyện của Đinh Thị Diễm Quỳnh, cô sinh viên vừa tốt nghiệp với thành tích cao. Khi nhiều người hình dung về một “thủ khoa” gắn với văn phòng hiện đại hay những cơ hội nghề nghiệp nơi đô thị lớn, Quỳnh lại chọn một khởi đầu rất khác: phụ giúp gia đình bán đào Tết.

Chân dung thủ khoa Đinh Thị Diễm Quỳnh về quê bán đào Tết.

Khi bằng cấp không phải là “chiếc vé” định sẵn cuộc đời

Có ý kiến cho rằng một thủ khoa “đáng ra” phải làm việc ở môi trường lớn, thay vì về quê bán đào. Trước quan niệm ấy, Quỳnh chia sẻ thẳng thắn: thành tích học tập cao thường đi kèm với kỳ vọng về một con đường “tương xứng”, công ty lớn, thành phố lớn, vị trí nổi bật.

“Nhưng bằng cấp chỉ phản ánh một giai đoạn nỗ lực trong học tập. Nó không phải chiếc vé bắt buộc mình phải sống theo một khuôn mẫu nào đó,” Quỳnh nói.

Với Đinh Thị Diễm Quỳnh, việc về phụ gia đình bán đào không phải là từ bỏ cơ hội.

Với cô, việc về phụ gia đình bán đào không phải là từ bỏ cơ hội. Đó là công việc thời vụ trong thời gian được nghỉ sớm trước Tết, vừa có thêm thu nhập, vừa có thêm trải nghiệm. Quan trọng hơn, đó là khoảng thời gian được ở gần gia đình, được cảm nhận rõ ràng không khí Tết đang đến rất gần qua từng chuyến xe chở đào, từng cuộc mặc cả rộn ràng.

Quỳnh cho biết cô chưa từng nghe những lời bàn tán tiêu cực. Nếu có, cô thừa nhận sẽ hơi chạnh lòng, không phải vì xấu hổ, mà vì trong suy nghĩ ấy vẫn thấp thoáng sự phân biệt giữa “trí thức” và “lao động tay chân”.

“Nhưng nếu mình tin lao động chân chính là đáng trân trọng, thì mình không nên để những câu nói đó làm mình dao động,” cô bày tỏ.

Ở giảng đường, Quỳnh được học kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghiên cứu, tư duy phản biện. Ở chợ xuân, cô học một “giáo trình” khác giáo trình của đời sống.

Đó là cách quan sát tâm lý khách hàng, cách kiên nhẫn trước những lần trả giá, cách giữ nụ cười dù trời lạnh hay đông khách. Đó còn là cảm giác trân trọng hơn từng đồng tiền kiếm được bằng công sức của cả gia đình.

Giữa ánh nhìn tò mò của người qua lại và niềm vui lặng lẽ của người thân, cảm xúc nào chiếm ưu thế? Quỳnh không ngần ngại: “Niềm tự hào của gia đình. Ánh nhìn của người qua lại chỉ thoáng qua, nhưng ánh mắt của mẹ khi thấy mình đứng cạnh thì mình nhớ rất lâu.”

Với cô, danh hiệu thủ khoa là niềm vui và sự ghi nhận. Nhưng đó là một khoảnh khắc. Còn những ngày cùng gia đình tất bật ngoài chợ là ký ức, là sự gắn kết, những điều không thể so sánh bằng bất kỳ tấm bằng hay danh hiệu nào.

Phá vỡ định kiến bằng sự bình thản

Vì sao xã hội đôi khi vẫn gắn thành tích học tập với một hình mẫu công việc “phải thật hoành tráng”? Theo Quỳnh, có lẽ vì chúng ta quen đo thành công bằng chức danh, mức lương, môi trường làm việc.

Thành tích cao thường kéo theo kỳ vọng phải đạt vị trí nổi bật. Nhưng thực tế, mỗi người có một nhịp đi riêng. Không phải ai học giỏi cũng phải chọn cùng một con đường.

Quỳnh không xem câu chuyện của mình là điều gì lớn lao. Cô chỉ đang sống đúng với hoàn cảnh và giá trị bản thân. Nếu điều đó giúp ai đó nhìn nhận công việc lao động giản dị một cách công bằng hơn, cô coi đó là niềm vui.

Nếu phải trả lời ngắn gọn trước một lời hiểu lầm rằng “thủ khoa thất nghiệp nên về bán đào”, Quỳnh mỉm cười: “Mình về vì muốn, không phải vì hết lựa chọn.”

Khi bằng cấp không phải là “chiếc vé” định sẵn cuộc đời.

Ở tuổi 22, khi nhiều bạn trẻ loay hoay trước ngã rẽ nghề nghiệp, Quỳnh định nghĩa thành công theo cách rất giản dị: không phải là vị trí cao hay thu nhập lớn, mà là đủ bản lĩnh để không sống chỉ để làm hài lòng kỳ vọng của người khác.

Giữa hai hình ảnh, bục vinh danh và chợ xuân, cô chọn chợ xuân để nói về năm vừa qua. Bởi chính nơi ấy giúp cô hiểu rõ hơn giá trị của lao động, của gia đình và của những điều bình dị.

Sau tấm bằng thủ khoa là những ngày đứng bán đào giữa chợ xuân. Hai hình ảnh tưởng chừng đối lập lại bổ sung cho nhau, như một lời nhắc nhẹ nhàng: thành tích rất đáng trân trọng, nhưng cách ta sống, cách ta sẻ chia và trân quý lao động mới là điều làm nên giá trị bền vững của một con người.

Cô nàng nhiệt tình tư vấn đào cho khách.