Sau vụ ách tắc thông quan hàng thực phẩm, Bộ Y tế bàn hướng xử lý triệt để

Tháo gỡ bất cập trước khi sửa luật

Dự kiến, dự thảo Luật sửa đổi Luật An toàn thực phẩm (ATTP) sẽ được trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ nhất, dự kiến diễn ra vào tháng 4/2026. Trong thời gian chờ sửa đổi Luật ATTP, nhằm xử lý các khó khăn trước mắt, Bộ Y tế đã tham mưu Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị định 15/2018/NĐ-CP thông qua việc ban hành Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66/2026/NQ-CP.

Tại Hội nghị triển khai Nghị định 46 và Nghị quyết 66 của Chính phủ chiều 2/2, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đánh giá, quá trình xây dựng các văn bản này được triển khai đúng trình tự, đúng thẩm quyền, với sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các bộ, ngành liên quan; đồng thời lấy ý kiến đầy đủ các thành viên Chính phủ trước khi ban hành.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên chủ trì hội nghị.

Do Nghị định 46 có nhiều nội dung mới và sửa đổi quan trọng so với Nghị định 15/2018/NĐ-CP, việc một số địa phương, cơ quan, đơn vị còn lúng túng trong quá trình triển khai là khó tránh khỏi. Bộ Y tế đã tiếp nhận các phản ánh từ địa phương và cơ quan báo chí, khẩn trương tổ chức rà soát, làm rõ vướng mắc và phối hợp với các bộ, ngành liên quan để thống nhất phương án hướng dẫn thực hiện.

Vướng nhất là kiểm tra thực phẩm nhập khẩu

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho biết, khó khăn lớn nhất hiện nay tập trung vào công tác kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu, đặc biệt là nhóm nông sản, thủy sản và thực phẩm tươi sống. Đây là nội dung trọng tâm thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định 46, đòi hỏi phải có hướng dẫn cụ thể, thống nhất nhằm bảo đảm triển khai thông suốt, không gây ách tắc lưu thông hàng hóa nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu quản lý ATTP.

Đánh giá về những điểm đổi mới mang tính “chuyển trục” trong quản lý ATTP, ông Chu Quốc Thịnh – Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) – cho rằng Nghị định 46 và Nghị quyết 66 không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật pháp lý, mà thể hiện sự thay đổi căn bản về tư duy quản lý. Trọng tâm được chuyển từ mô hình quản lý dựa vào thủ tục hành chính sang quản lý rủi ro và trách nhiệm pháp lý.

Theo đó, hoạt động quản lý nhà nước dịch chuyển từ tiền kiểm nặng về hồ sơ sang hậu kiểm thực chất, tập trung kiểm soát sản phẩm đang lưu thông trên thị trường, chuỗi cung ứng, điều kiện sản xuất – kinh doanh và hành vi thực tế của doanh nghiệp.

Cùng với đó là cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, cắt giảm các thủ tục không cần thiết, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với nới lỏng quản lý, mà gắn liền với việc tăng trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân.

Một điểm mới đáng chú ý là việc xác lập rõ trách nhiệm của “chủ sở hữu sản phẩm thực phẩm”. Người đứng tên công bố sản phẩm phải chịu trách nhiệm pháp lý đầy đủ về chất lượng, an toàn của sản phẩm trên thị trường, khắc phục tình trạng đứng tên hình thức, né tránh trách nhiệm khi xảy ra vi phạm.

Nhiều địa phương băn khoăn về việc một số cơ quan kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm không nhận mẫu, hồ sơ kiểm nghiệm khiến nhiều đơn vị gặp khó. Thời gian lưu kho đợi kết quả khiến doanh nghiệp phải chi 6.000 USD/ngày.

Trả lời về vấn đề này, ông Thịnh cho hay hiện nay cả nước có 34 cơ sở được chỉ định kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Các quy định mới về kiểm nghiệm và kiểm tra nhà nước đối với hàng hóa nhập khẩu đang được triển khai theo hướng tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, đồng thời nâng cao vai trò của địa phương trong quản lý chất lượng.

Hội nghị có nhiều điểm cầu trực tuyến.

Theo ông Thịnh, doanh nghiệp có thể chủ động gửi mẫu sản phẩm đến các đơn vị kiểm nghiệm ở gần khu vực hoạt động để rút ngắn thời gian, giảm chi phí. Song song với đó, các bộ, ngành đã yêu cầu các đơn vị kiểm nghiệm tăng cường phối hợp, đẩy nhanh quá trình lấy mẫu, phân tích, bảo đảm không làm gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Liên quan đến công tác kiểm tra nhà nước đối với hàng hóa nhập khẩu, ông Thịnh cho biết việc đổi mới đang được triển khai đồng bộ trong các lĩnh vực nông nghiệp, y tế và công thương. Trọng tâm của đợt cải cách này là phân cấp mạnh cho địa phương, qua đó tăng tính chủ động trong tổ chức thực hiện, giảm tình trạng ùn ứ hàng hóa nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu kiểm soát chất lượng.

Theo lộ trình, từ nay đến hết ngày 31/3, các địa phương phải hoàn thành việc rà soát, đánh giá năng lực và xây dựng phương án tổ chức kiểm tra. Trong giai đoạn chuyển tiếp, các đơn vị kiểm tra do bộ chỉ định theo quy định cũ tại Nghị định 15 vẫn tiếp tục thực hiện nhiệm vụ, bảo đảm quá trình quản lý không bị gián đoạn.

Từ ngày 1/4, nhiệm vụ kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu sẽ do các cơ quan quản lý nhà nước được Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoặc UBND cấp tỉnh giao thực hiện. Các viện, trung tâm kiểm nghiệm của trung ương cũng như các đơn vị tư nhân đủ điều kiện sẽ phối hợp với địa phương trong việc lấy mẫu, kiểm nghiệm theo phân công.

Ông Thịnh nhấn mạnh, sau thời điểm phân cấp, sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương với các viện, trung tâm kiểm nghiệm sẽ đóng vai trò then chốt, nhằm bảo đảm quy trình kiểm tra vận hành thông suốt, không ảnh hưởng đến hoạt động nhập khẩu của doanh nghiệp.

Thông tin từ Cục An toàn thực phẩm cho biết, các nghị định và nghị quyết mới đã quy định rõ cơ chế chuyển tiếp. Cụ thể, những sản phẩm trước đây thực hiện tự công bố được gia hạn thêm 12 tháng để chuyển sang áp dụng quy định mới. Đối với các sản phẩm đã đăng ký bản công bố, thời gian gia hạn tối đa là 24 tháng để hoàn tất việc chuyển đổi.

Trong thời gian này, các hồ sơ tự công bố theo quy định cũ vẫn được chấp nhận, hàng hóa tiếp tục được thông quan bình thường, không xảy ra tình trạng dừng đột ngột gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Xe chở khoai mì được thông quan tại cửa khẩu ở Tây Ninh (Ảnh: N.H.)

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, trọng tâm hiện nay không phải là tiếp tục sửa đổi nội dung nghị định, mà là tổ chức triển khai thực hiện thống nhất, hiệu quả và đúng quy định pháp luật. Trên cơ sở tổng hợp ý kiến từ các địa phương, Bộ Y tế – với vai trò cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia về an toàn thực phẩm – sẽ phối hợp với các bộ, ngành ban hành hướng dẫn chung và các văn bản hướng dẫn chuyên ngành, bảo đảm Nghị định 46 được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước.

Hà Minh