Sau vụ thu hồi 291 mỹ phẩm chứa D4, D5, bác sĩ cảnh báo nguy cơ suy giảm khả năng sinh sản

Việc cơ quan quản lý thu hồi 291 sản phẩm mỹ phẩm có liên quan đến các hoạt chất thuộc nhóm silicone vòng như Cyclotetrasiloxane (D4) và Octamethylcyclotetrasiloxane (D5) đang thu hút sự quan tâm của dư luận. Đây vốn là những thành phần từng được sử dụng rộng rãi trong nhiều loại mỹ phẩm nhờ khả năng tạo cảm giác mềm mượt, khô thoáng và che phủ khuyết điểm trên da. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học trong hơn một thập kỷ qua đã đặt ra những nghi ngại đáng kể về nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe khi sử dụng lâu dài.

Những phân tích dưới đây được TS.BS Vũ Nguyệt Minh – Giám đốc Trung tâm Thử nghiệm lâm sàng, Bệnh viện Da liễu Trung ương chia sẻ nhằm giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn về bản chất của các hoạt chất này cũng như cơ chế quản lý mỹ phẩm hiện nay.

TS.BS Vũ Nguyệt Minh – Giám đốc Trung tâm Thử nghiệm lâm sàng, Bệnh viện Da liễu Trung ương chia sẻ về nguy cơ tiềm ẩn từ các hoạt chất silicone D4, D5 trong mỹ phẩm.

Hoạt chất quen thuộc nhưng có thể làm suy giảm nồng độ hormone sinh sản

Theo TS.BS Vũ Nguyệt Minh, hai hoạt chất Cyclotetrasiloxane (D4) và Octamethylcyclotetrasiloxane (D5) đã được nghiên cứu và đưa vào ứng dụng từ rất sớm, khoảng năm 1949. Nhờ đặc tính bay hơi nhanh, tạo bề mặt mịn và cảm giác "trơn mượt" tức thì trên da và tóc, chúng được sử dụng phổ biến trong nhiều sản phẩm như dầu gội, kem nền, kem chống nắng hay các loại mỹ phẩm trang điểm.

Trong suốt nhiều thập kỷ, các hoạt chất này được coi là tương đối an toàn. Tuy nhiên, từ khoảng năm 2010, nhiều nghiên cứu bắt đầu đặt vấn đề về độc tính tiềm ẩn của chúng đối với cơ thể. Các nhà khoa học nhận thấy cấu trúc hóa học của nhóm silicone vòng này có những điểm tương đồng với một số hormone sinh sản trong cơ thể người.

Các nghiên cứu cho thấy D4 và D5 có thể thẩm thấu qua da và tích tụ trong mô mỡ. Khi tích lũy trong cơ thể, chúng có khả năng "bắt chước" hoạt động của hormone và gắn vào các thụ thể nội tiết, đặc biệt là các hormone liên quan đến chức năng sinh sản như estrogen. Hệ quả là sự rối loạn cân bằng hormone tự nhiên.

Theo các dữ liệu nghiên cứu trên động vật và một số quan sát trên người, việc tiếp xúc lâu dài với các hoạt chất này có thể làm suy giảm nồng độ hormone sinh sản, từ đó ảnh hưởng đến khả năng rụng trứng, thụ thai và chức năng sinh sản ở cả nam và nữ.

Nhiều quốc gia đã siết chặt quản lý

Trước những bằng chứng khoa học ngày càng rõ ràng, nhiều cơ quan quản lý trên thế giới đã bắt đầu kiểm soát chặt chẽ nhóm hoạt chất này. Từ năm 2021, một số tổ chức quốc tế đã phát đi cảnh báo về nguy cơ của silicone vòng trong mỹ phẩm.

Liên minh châu Âu và Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) sau đó đã đưa ra các quy định hạn chế nghiêm ngặt. Đến năm 2025, nhiều quy định mới được áp dụng nhằm kiểm soát việc sử dụng các hoạt chất này. Gần đây nhất, Hội đồng Mỹ phẩm ASEAN cũng đã thống nhất đưa các hoạt chất này vào danh mục cần kiểm soát trong mỹ phẩm.

Ngay sau khi quy định của ASEAN được ban hành, Bộ Y tế Việt Nam đã tiến hành rà soát và thu hồi 291 sản phẩm mỹ phẩm có liên quan, nhằm đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng.

TS.BS Vũ Nguyệt Minh tư vấn làm đẹp cho một trường hợp đến khám.

Nguy cơ khó nhận biết trong thời gian ngắn

TS.BS Vũ Nguyệt Minh cho biết, một trong những khó khăn lớn của việc đánh giá nguy cơ từ D4 và D5 là tác động của chúng mang tính tích lũy lâu dài. Hiện nay chưa có nghiên cứu nào xác định rõ liều lượng hay thời gian sử dụng bao lâu thì chắc chắn gây ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Vì vậy, việc khuyến cáo cụ thể những trường hợp cần kiểm tra sức khỏe sau khi đã sử dụng các sản phẩm chứa hoạt chất này vẫn còn nhiều thách thức.

Trong thực tế lâm sàng, các bác sĩ cũng khó xác định trực tiếp một trường hợp rối loạn nội tiết hay vô sinh có liên quan đến việc sử dụng mỹ phẩm nào. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đây vẫn là một lời cảnh báo quan trọng về những tác động tiềm ẩn của hóa chất trong môi trường sống hiện đại.

Hiệu ứng "mịn ngay lập tức" có thể chỉ là đánh lừa cảm giác

Theo TS.BS Vũ Nguyệt Minh, nhiều sản phẩm mỹ phẩm mang lại cảm giác bôi lên da là mịn, bóng và che phủ lỗ chân lông ngay lập tức thực chất chỉ tạo hiệu ứng thẩm mỹ tạm thời.

Các hoạt chất thực sự có tác dụng chăm sóc da, chẳng hạn như retinoid, thường cần thời gian dài để phát huy hiệu quả. Trong giai đoạn đầu, người sử dụng thậm chí có thể gặp các biểu hiện như khô da, đỏ nhẹ hoặc bong tróc trước khi thấy cải thiện sau vài tháng.

Do đó, cảm giác "đẹp ngay lập tức" thường chỉ là hiệu ứng trang điểm, không phải hiệu quả chăm sóc da lâu dài.

Vì sao nhiều mỹ phẩm sai phạm chỉ bị phát hiện sau khi lưu hành?

Một câu hỏi được nhiều người đặt ra là tại sao những sản phẩm sai thành phần vẫn có thể xuất hiện trên thị trường. Theo TS.BS Vũ Nguyệt Minh, cơ chế quản lý mỹ phẩm tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, chủ yếu dựa trên cơ chế hậu kiểm. Khi doanh nghiệp đưa sản phẩm ra thị trường, họ nộp hồ sơ công bố với danh sách thành phần cho cơ quan quản lý. Nếu hồ sơ không chứa chất bị cấm, sản phẩm có thể được lưu hành.

Sau đó, cơ quan chức năng sẽ tiến hành lấy mẫu kiểm tra ngẫu nhiên trên thị trường. Nếu xét nghiệm cho thấy thành phần thực tế khác với hồ sơ đã công bố hoặc chứa chất bị cấm, sản phẩm sẽ bị thu hồi.

Theo các chuyên gia, việc phát hiện và thu hồi nhiều sản phẩm sai phạm thực chất cho thấy hoạt động hậu kiểm đang được tăng cường, góp phần làm minh bạch và an toàn hơn cho thị trường mỹ phẩm.

Bên cạnh kiểm nghiệm thành phần, một yếu tố ngày càng được chú ý là thử nghiệm lâm sàng mỹ phẩm. TS.BS Vũ Nguyệt Minh cho biết, tại Bệnh viện Da liễu Trung ương, nhiều nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng được thực hiện trên người tình nguyện nhằm đánh giá hiệu quả và độ an toàn thực tế của sản phẩm, chẳng hạn khả năng cải thiện nếp nhăn, mức độ kích ứng hay hiệu quả dưỡng da. Quy trình này phải được Hội đồng Khoa học và Hội đồng Đạo đức phê duyệt, đồng thời người tham gia được giải thích đầy đủ về sản phẩm và quyền rút lui bất cứ lúc nào.

Theo quy định hiện hành, thử nghiệm lâm sàng mỹ phẩm không phải là yêu cầu bắt buộc. Tuy nhiên, nếu một doanh nghiệp chủ động thực hiện thử nghiệm tại các cơ sở uy tín, điều đó cho thấy mức độ cam kết và sự tự tin về chất lượng sản phẩm.

Dương Hải