Saudi Arabia và UAE trước sức ép gác bất đồng để đối phó Houthi

Khói bốc lên sau các cuộc không kích xuống Sanaa, Yemen. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo truyền thông Anh ngày 29/9, quan hệ giữa UAE và Saudi Arabia về vấn đề Yemen đã xuống mức thấp nhất hồi tháng 1 năm nay. Saudi Arabia tấn công và đánh bại Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam (STC) vốn là lực lượng ly khai có quan hệ với UAE. Động thái này nhằm ngăn STC thực hiện ý định tái lập một nhà nước riêng ở miền Nam Yemen.

Tuy nhiên, những thành công bất ngờ của lực lượng Houthi thân Iran trong cuộc tiến công hồi giữa tháng 9 tới eo biển Bab al-Mandab đã một lần nữa làm thay đổi cục diện địa chính trị khu vực. Đợt tiến công về phía Nam đã đánh bại Lực lượng Kháng chiến Quốc gia trước đây được UAE hậu thuẫn, do Tareq Saleh chỉ huy, khiến tuyến phòng thủ của lực lượng này nhanh chóng sụp đổ.

Vai trò tương lai của UAE tại Yemen đã được thảo luận tại cuộc họp ở Abu Dhabi ngày 27/9, trong đó có mặt Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, Tổng thống UAE Sheikh Mohammed bin Zayed Al Nahyan và đại diện một số nước Arab khác, trong đó có Saudi Arabia.

Thủ tướng Netanyahu đã đề nghị giúp Saudi Arabia đánh bại lực lượng Houthi. Đây là đề nghị mà Saudi Arabia có lẽ rất khó chấp nhận, dù Tổng thống Donald Trump chưa đáp lại đề nghị hỗ trợ Yemen từ phía Saudi Arabia.

Ngày 29/9, một cuộc họp khác để thảo luận về Yemen diễn ra tại Riyadh giữa Bộ trưởng Quốc phòng Saudi Arabia, Hoàng tử Khalid bin Salman Al Saud và Phó Tổng thống UAE Sheikh Mansour bin Zayed Al Nahyan.

Đây là một trong nhiều dấu hiệu cho thấy hai bên có thể muốn tìm cách hòa giải, dù chỉ trong lĩnh vực năng lượng.

Sau khi Houthi tiến tới eo biển Bab al-Mandab, lực lượng này hiện tìm cách củng cố những vùng đã chiếm được và giành quyền kiểm soát thành phố Taiz ở phía Tây Nam.

Theo ông Baraa Shiban, chuyên gia về vùng Vịnh và Yemen tại Viện Quân chủng Thống nhất Hoàng gia Anh (Rusi), các lực lượng Houthi đang tiến hành nhiều đợt tấn công đồng thời nhằm vào thành phố Taiz, tìm cách làm suy yếu lực lượng Taiz Axis đang bảo vệ thành phố này. Lực lượng Houthi bị đẩy lùi, nhưng ngày hôm sau lại tấn công từ một mặt trận khác.

Trong bối cảnh đó, hiện có các nỗ lực nhằm chấm dứt bất đồng giữa Saudi Arabia và UAE và có thể sẽ có một số biện pháp xây dựng lòng tin. Ông Shiban nói: “Tuy nhiên, UAE đã rời Yemen và nhiều khả năng Saudi Arabia sẽ không cho phép nước này quay trở lại vì UAE liên kết với STC và điều đó sẽ gây rắc rối. UAE và Saudi Arabia về cơ bản đang đứng ở hai phía đối lập”.

Lãnh đạo STC Aidarous al-Zubaidi đã chạy sang sống lưu vong sau khi Saudi Arabia tấn công lực lượng của tổ chức này và phong trào này trở nên yếu thế về mặt chính trị.

Cựu Ngoại trưởng Yemen và người ủng hộ STC Khaled Alyemany nói rằng Saudi Arabia có thể phải xem xét lại cách tiếp cận chính trị đối với vấn đề miền Nam, bởi Lữ đoàn Giant, lực lượng miền Nam từng được UAE huấn luyện và có thời gian liên kết với STC, là một trong những lực lượng đáng tin cậy và được trang bị tốt nhất trên thực địa để ngăn chặn đà tiến công của Houthi.

STC đã kêu gọi Lữ đoàn Giant phản đối sáp nhập vào các lực lượng của chính phủ Yemen, cho rằng động thái này sẽ làm thụt lùi mục tiêu ly khai.

Trong khi đó, Nhà Trắng đã bí mật thúc giục UAE và Saudi Arabia gác lại bất đồng, cho phép thành lập bộ chỉ huy quân sự thống nhất, trong đó có Lữ đoàn Giant miền Nam, để đối phó với đà tiến công của Houthi. Một đề xuất khác là sử dụng thông tin tình báo của Israel và thuê các công ty an ninh tư nhân của Israel. Đây là điều mà UAE từng thực hiện tại Yemen và trong một số trường hợp sử dụng những phương thức gây hậu quả nghiêm trọng.

Saudi Arabia, vốn không muốn bị nhìn nhận là hợp tác với Israel, từ lâu đã phản đối hỗ trợ lực lượng ly khai miền Nam vì việc chia cắt đất nước này có thể củng cố quyền kiểm soát của Houthi tại miền Bắc, dọc biên giới nước này. Houthi từng sử dụng máy bay không người lái và tên lửa để tấn công các cơ sở năng lượng của Saudi Arabia.

Bất chấp sự yểm trợ trên không và hỗ trợ từ Saudi Arabia, cuộc chiến hiện nay nhằm ngăn Houthi củng cố những vùng đã giành được đang diễn ra căng thẳng đến mức Quốc hội của Chính phủ Yemen được Liên hợp quốc công nhận đã thông qua lệnh tổng động viên người dân Yemen tham gia chiến đấu chống Houthi.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết 838 người đã thiệt mạng và 3.643 người bị thương do tình hình leo thang tại Yemen từ ngày 6/8 năm ngoái đến ngày 26/9 năm nay.

Houthi khẳng định lực lượng này không tìm cách ngăn chặn hoạt động vận tải thương mại nói chung qua eo biển Bab al-Mandab mà chỉ nhằm vào hoạt động có liên quan đến Saudi Arabia. Ngày 28/9, Houthi công bố số liệu cho thấy hoạt động vận tải thương mại vẫn diễn ra bình thường.

Bà April Longley Alley, chuyên gia cấp cao tại Viện Washington, phát biểu tại một hội thảo của Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG) rằng cuộc chiến mang tính sống còn đối với Saudi Arabia, nhưng Houthi sẽ không thỏa hiệp. Bà nói: “Chúng ta sẽ phải chờ xem họ có giữ được những vùng lãnh thổ này hay không, nhưng Houthi sẽ không thỏa hiệp. Điều Houthi học được từ cuộc chiến Iran là khi chịu sức ép và bị tấn công, Saudi Arabia sẽ tìm cách giảm căng thẳng. Houthi đang đòi hỏi một nền hòa bình dành cho bên chiến thắng”.