Sếp Instagram hé lộ những góc khuất trong chiến lược của Meta

Trong lời khai gây tranh cãi của mình, Adam Mosseri tại Tòa án Thượng thẩm Los Angeles thừa nhận rằng việc sử dụng mạng xã hội có thể trở nên "có vấn đề", nhưng ông kiên quyết bác bỏ quan điểm cho rằng thiết kế của ứng dụng gây ra tình trạng "nghiện lâm sàng".

Adam Mosseri điều trần tại Tòa án Thượng thẩm Los Angeles

Phiên tòa không chỉ là cuộc đấu trí về mặt định nghĩa y khoa mà còn phơi bày hàng loạt email nội bộ, hé lộ sự giằng co gay gắt giữa các giám đốc điều hành Meta trong việc cân bằng giữa an toàn người dùng và áp lực tăng trưởng, đặc biệt là liên quan đến các bộ lọc hình ảnh (filter) mô phỏng phẫu thuật thẩm mỹ.

Ranh giới mong manh giữa "thói quen xấu" và "bệnh lý"

Tại phiên tòa, Adam Mosseri đã nỗ lực xây dựng một hàng rào phòng thủ ngôn ngữ khi phân biệt rạch ròi giữa hai khái niệm: "sử dụng có vấn đề" và "nghiện". Ông liên tục nhấn mạnh bản thân không phải là một chuyên gia y tế, nhưng cho rằng từ "nghiện" thường được công chúng sử dụng một cách lỏng lẻo và thiếu chính xác.

Vị lãnh đạo Instagram ví von việc ai đó nói mình "nghiện" một bộ phim trên Netflix hoàn toàn khác với một chẩn đoán y khoa về hội chứng nghiện. Theo logic của Mosseri, việc một người dùng dành quá nhiều thời gian lướt Instagram đến mức cảm thấy không thoải mái là một vấn đề cá nhân mang tính tương đối, chứ không phải là bằng chứng cho thấy nền tảng này được thiết kế để gây nghiện theo cách mà nguyên đơn cáo buộc.

Lập luận này được đưa ra nhằm phản bác trực tiếp cáo buộc của nguyên đơn – một cô gái trẻ được gọi là "KGM" và mẹ của cô. Phía nguyên đơn cho rằng các tính năng cốt lõi của ứng dụng, điển hình như "cuộn vô hạn" (infinite scroll), là những cái bẫy tâm lý được tính toán kỹ lưỡng để kích thích hành vi cưỡng chế, dẫn đến những tổn thương tâm lý trầm trọng cho thanh thiếu niên.

Trong khi Mark Lanier, luật sư của nguyên đơn, xoáy sâu vào trách nhiệm của những người ra quyết định tại Meta trong việc tạo ra các tính năng này, Mosseri lại tìm cách đẩy quả bóng trách nhiệm về phía người dùng và bối cảnh cá nhân của họ. Ông khẳng định rằng dù việc bảo vệ trẻ vị thành niên là ưu tiên, nhưng ông tin rằng việc bảo vệ đó về lâu dài cũng chính là chiến lược tốt nhất cho lợi nhuận doanh nghiệp – một tuyên bố có phần mâu thuẫn với những bằng chứng văn bản được trình bày ngay sau đó.

Cuộc đối đầu pháp lý này càng trở nên gay cấn khi TikTok và Snap – hai bị đơn ban đầu – đã nhanh chóng rút lui sau khi đạt được thỏa thuận hòa giải, để lại Meta đơn độc giữa tâm bão. Chiến lược của Meta rất rõ ràng: cố gắng chứng minh rằng những khó khăn về sức khỏe tâm thần của nguyên đơn đã tồn tại từ trước khi cô sử dụng mạng xã hội và Instagram không phải là yếu tố quyết định.

Tuy nhiên, cách Mosseri lảng tránh các câu hỏi trực diện về thiết kế sản phẩm bằng những định nghĩa ngữ nghĩa mơ hồ đã khiến nhiều người quan sát đặt dấu hỏi về mức độ thành khẩn của gã khổng lồ công nghệ này.

Nội bộ bất đồng và sự thỏa hiệp vì tăng trưởng

Điểm nhấn kịch tính nhất của phiên tòa không nằm ở những tranh luận y khoa, mà ở việc luật sư Lanier công bố chuỗi email nội bộ từ tháng 11.2019, vạch trần quá trình ra quyết định đầy toan tính của giới lãnh đạo Meta liên quan đến các bộ lọc hình ảnh mô phỏng phẫu thuật thẩm mỹ.

Các tài liệu này cho thấy ngay trong nội bộ công ty đã nổ ra những cuộc tranh luận nảy lửa về việc liệu có nên cấm hoàn toàn các hiệu ứng kỹ thuật số cho phép người dùng biến đổi khuôn mặt giống như đã qua "dao kéo" hay không. Vào thời điểm đó, các giám đốc điều hành đã bày tỏ lo ngại sâu sắc về phản ứng dữ dội từ truyền thông và các chuyên gia y tế, những người cảnh báo rằng các bộ lọc này có thể trầm trọng hóa mặc cảm ngoại hình và gây ra các vấn đề tâm lý nghiêm trọng.

Trong chuỗi email trao đổi, Giám đốc Công nghệ Andrew Bosworth tiết lộ rằng CEO Mark Zuckerberg tỏ ra hoài nghi và muốn xem xét kỹ lưỡng dữ liệu về "tác hại thực sự" trước khi đưa ra bất kỳ lệnh cấm nào. Trong khi đó, cựu giám đốc điều hành John Hegeman lại đưa ra một góc nhìn thực dụng hơn, cảnh báo rằng một lệnh cấm toàn diện sẽ làm suy yếu khả năng cạnh tranh của Instagram tại các thị trường châu Á quan trọng, bao gồm cả Ấn Độ, nơi nhu cầu về các công cụ chỉnh sửa ảnh là rất lớn.

Hegeman đề xuất một "khuôn khổ sắc thái" hơn thay vì cấm đoán, lập luận rằng công ty cần đáp ứng những gì người dùng chủ động tìm kiếm. Dù Mosseri tại tòa cố gắng giải thích rằng lo ngại của Hegeman là về "sự phù hợp văn hóa" chứ không phải tiền bạc, nhưng rõ ràng áp lực cạnh tranh thị phần đã chi phối mạnh mẽ tư duy của các lãnh đạo.

Bằng chứng đanh thép nhất về sự thỏa hiệp là khi Mosseri phải lựa chọn giữa ba phương án hành động được trình lên. Phương án một là cấm tạm thời để bảo vệ sức khỏe người dùng nhưng sẽ hạn chế tăng trưởng. Phương án ba là gỡ bỏ lệnh cấm hoàn toàn, tốt cho tăng trưởng nhưng rủi ro cao nhất cho sức khỏe tâm thần. Cuối cùng, Mosseri đã chọn phương án hai: gỡ bỏ lệnh cấm nhưng không đề xuất các bộ lọc này cho người dùng.

Đáng chú ý, văn bản nội bộ ghi rõ phương án này vẫn tiềm ẩn "rủi ro đáng kể đối với sức khỏe". Quyết định này đã vấp phải sự phản đối của Margaret Stewart, Phó chủ tịch thiết kế sản phẩm, người đã thẳng thắn ghi lại trong email rằng bà không cho đó là quyết định đúng đắn xét trên khía cạnh rủi ro, dù vẫn phải chấp hành mệnh lệnh.

Sự lựa chọn của Mosseri – một giải pháp trung dung chấp nhận rủi ro sức khỏe để không kìm hãm đà phát triển – đã phơi bày thực tế trần trụi sau những khẩu hiệu về an toàn người dùng. Dù ông biện minh rằng công ty không kiếm tiền trực tiếp từ các bộ lọc và mục tiêu chỉ là giúp người dùng thể hiện bản thân, nhưng các tài liệu cho thấy nỗi sợ bị đối thủ vượt mặt tại các thị trường mới nổi mới là động lực ngầm.

Phiên tòa vẫn đang tiếp diễn, nhưng những tiết lộ này đã giáng một đòn mạnh vào uy tín của Meta, cho thấy khi đặt lên bàn cân giữa sức khỏe tinh thần của giới trẻ và khả năng cạnh tranh toàn cầu, cán cân của thung lũng Silicon dường như chưa bao giờ thực sự nghiêng về phía người dùng.

Bùi Tú