Sharp thâu tóm một doanh nghiệp năng lượng Việt Nam, hé lộ làn sóng M&A thế hệ mới

Tập đoàn Nhật Bản thâu tóm Giải pháp Năng lượng Sharp Việt Nam

Ba ngày trước, Tập đoàn điện tử Nhật Bản Sharp loan báo chính thức sở hữu 100% Công ty Giải pháp Năng lượng Sharp Việt Nam sau khi mua lại toàn bộ phần vốn góp của đối tác trong nước. Giá trị thương vụ không được công bố, nhưng nó chỉ ra cách tiếp cận mới của dòng vốn.

Trước khi hoàn tất thương vụ, Công ty Giải pháp Năng lượng Sharp Việt Nam hoạt động theo mô hình liên doanh giữa Sharp Energy Solutions Corporation và Công ty Xây dựng và Kỹ thuật NSN, kết hợp công nghệ năng lượng với kinh nghiệm xây dựng, cơ điện trong nước.

Trong hơn 7 năm hoạt động, doanh nghiệp tập trung cung cấp dịch vụ EPC cho các dự án điện mặt trời, đồng thời triển khai vận hành, bảo trì hệ thống sau đầu tư. Sau thương vụ, Sharp cho biết sẽ mở rộng sang điện mặt trời mái nhà và giải pháp lưu trữ năng lượng bằng pin.

Thay vì phát triển dự án, nhiều nhà đầu tư lựa chọn M&A để nhanh chóng tiếp cận các tài sản đã hoàn thiện về pháp lý và có dòng tiền. Ảnh: BIM

Điểm đáng chú ý là Sharp không mua thêm một nhà máy điện mặt trời. Tập đoàn Nhật Bản lựa chọn sở hữu một nền tảng dịch vụ, nơi có đội ngũ kỹ thuật, kinh nghiệm triển khai dự án và khả năng tiếp cận nhóm khách hàng doanh nghiệp đang cần giải pháp điện xanh.

Thương vụ Sharp cho thấy M&A năng lượng tái tạo đang bước sang giai đoạn mới. Nếu trước đây nhà đầu tư chủ yếu quan tâm đến công suất, giá mua điện và dòng tiền ổn định, thì hiện nay giá trị đang dịch chuyển sang năng lực vận hành và khả năng mở rộng dịch vụ.

Theo Bộ Công Thương, việc chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần dự án đầu tư là hoạt động bình thường trong cơ chế thị trường và được quy định trong Luật Đầu tư. Nhà đầu tư nước ngoài có thể tham gia khi đáp ứng các điều kiện đối với lĩnh vực đầu tư có điều kiện.

Ông Hoàng Tiến Dũng, khi còn là Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo (Bộ Công Thương), từng cho biết việc chuyển nhượng dự án điện gió, điện mặt trời cho nhà đầu tư nước ngoài là hoạt động bình thường trong quá trình vận hành của thị trường đầu tư.

Theo ông Dũng, doanh nghiệp trong nước có lợi thế về hiểu biết pháp luật, chính sách và thủ tục đầu tư, trong khi nhà đầu tư nước ngoài thường mạnh về vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản lý vận hành. Sự kết hợp giữa hai bên có thể nâng cao hiệu quả dự án.

Dòng vốn ngoại tìm tài sản đã hoàn thiện

Sự phát triển nhanh của điện mặt trời những năm qua đã tạo nền tảng cho các thương vụ chuyển nhượng. Thay vì bắt đầu từ quá trình phát triển dự án kéo dài, nhiều nhà đầu tư quốc tế lựa chọn M&A để nhanh chóng tiếp cận các tài sản đã hoàn thiện về pháp lý và có dòng tiền.

Sau giai đoạn phát triển nóng của điện mặt trời (2019-2020), nhiều tập đoàn năng lượng quốc tế lựa chọn M&A để tiếp cận nhanh các tài sản đã vận hành. EDPR Sunseap của Singapore từng mua lại hai dự án điện mặt trời của Xuân Thiện với tổng công suất 255 MWp.

Bên cạnh đó, nhiều tập đoàn năng lượng trong khu vực cũng mở rộng hiện diện tại Việt Nam thông qua mua cổ phần hoặc hợp tác đầu tư. B.Grimm Power của Thái Lan tham gia các dự án điện mặt trời quy mô lớn, trong đó có cụm dự án Dầu Tiếng tại Tây Ninh.

Năm 2023, SP Group của Singapore mua lại hai nhà máy điện mặt trời tại Phú Yên, đánh dấu bước tham gia thị trường nguồn phát điện Việt Nam. ACEN Corporation của Philippines mở rộng danh mục năng lượng tái tạo qua hợp tác với doanh nghiệp trong nước.

Luật sư Nguyễn Quốc Vinh, sáng lập Công ty Luật Scientia, cho rằng M&A điện mặt trời hiện nay mang tính hợp tác chiến lược, khi nhà đầu tư nước ngoài kết hợp vốn, công nghệ với sự am hiểu thị trường và pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam.

Theo ông Vinh, mô hình này giúp nhà đầu tư quốc tế giảm rủi ro trong giai đoạn phát triển ban đầu như giải phóng mặt bằng, hoàn thiện thủ tục và xây dựng quan hệ địa phương. Ngược lại, doanh nghiệp trong nước có thêm nguồn lực để mở rộng quy mô.

Giá trị chuyển từ công suất sang hệ sinh thái

Ông Nguyễn Phan Dũng Nhân, Trưởng phòng Pháp chế Công ty Cổ phần BCG Energy, cho rằng liên doanh với nhà đầu tư quốc tế giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản lý trong phát triển năng lượng.

Theo ông Nhân, doanh nghiệp trong nước có lợi thế về thị trường, chính sách và khả năng triển khai dự án, trong khi nhà đầu tư quốc tế mang đến nguồn lực tài chính, công nghệ và năng lực quản trị. Sự kết hợp này giúp các bên phân bổ rủi ro hiệu quả hơn trong quá trình đầu tư.

Tuy nhiên, sau giai đoạn mở rộng công suất, thách thức của thị trường điện mặt trời là biến tài sản năng lượng thành hệ thống vận hành hiệu quả. Giá trị dự án ngày càng phụ thuộc vào quản trị, hạ tầng kết nối và khả năng đáp ứng nhu cầu điện xanh của khách hàng.

Từ góc độ doanh nghiệp phát triển năng lượng, ông Phạm Đăng An, Phó Tổng Giám đốc Vũ Phong Energy Group, cho rằng điện mặt trời đang bước sang “giai đoạn yêu cầu cao hơn về chất lượng vận hành, thay vì chỉ tập trung vào tốc độ tăng công suất”.

Tuy nhiên, ông An cho hay hạ tầng truyền tải và khung pháp lý vẫn là những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Ông nói rằng: “Sự phát triển của điện mặt trời cần đi cùng các giải pháp lưu trữ năng lượng để bảo đảm khả năng vận hành ổn định của hệ thống điện”.

Cùng với xu hướng tự sản xuất, tự tiêu thụ điện, các mô hình như cho thuê thiết bị năng lượng được kỳ vọng giúp doanh nghiệp giảm áp lực vốn đầu tư ban đầu. Khi thị trường dịch chuyển sang cạnh tranh, năng lực công nghệ và vận hành sẽ quyết định giá trị doanh nghiệp.

M&A điện mặt trời vì vậy không còn là cuộc chơi sở hữu thêm bao nhiêu MW công suất. Giá trị mới nằm ở khả năng kiểm soát chuỗi giá trị năng lượng, từ phát triển dự án, vận hành hệ thống đến cung cấp giải pháp điện xanh cho nền kinh tế.