Siết chặt kỷ cương không khói thuốc: Từ tuyên truyền đến kiểm tra, giám sát

Tại các trường học, mỗi cán bộ, học sinh, sinh viên đã được định hướng trở thành một "tuyên truyền viên tích cực", trực tiếp đấu tranh với các hành vi hút thuốc. Ảnh: PV

Khói thuốc bị "cách ly" khỏi cổng trường và khu dân cư

Năm 2026 được xem là năm bản lề khi Hà Nội đối mặt với thách thức mới: sự xâm nhập tinh vi của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng hướng vào giới trẻ. Trước tình hình đó, theo dữ liệu từ Cổng thông tin điện tử Thành phố và Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội, chiến dịch truyền thông năm nay đã được đẩy mạnh với quy mô chưa từng có, bám sát từng địa bàn cơ sở.

Ngay trong Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá (25/5 - 31/5/2026), 100% xã, phường, thị trấn trên toàn địa bàn Thủ đô đã đồng loạt xây dựng kế hoạch hành động và ra quân hưởng ứng. Thay vì những buổi họp nghị trường khô khan, các địa phương đã chuyển hướng sang truyền thông trực quan và lưu động.

Điển hình tại xã Hát Môn, người dân đã cùng chính quyền xuống đường diễu hành hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá năm 2026, lan tỏa thông điệp vì một cộng đồng khỏe mạnh, văn minh và không khói thuốc. Tại các phường Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa…, các trường học từ tiểu học đến đại học đã tổ chức ký cam kết xây dựng "Trường học không khói thuốc". Tại các trường học, mỗi cán bộ, học sinh, sinh viên đã được định hướng trở thành một "tuyên truyền viên tích cực", trực tiếp đấu tranh với các hành vi hút thuốc trộm trong khuôn viên.

Theo Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Vũ Cao Cương, sử dụng thuốc lá là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong có thể phòng tránh được. Khói thuốc chứa hàng nghìn hóa chất độc hại, trong đó có nhiều chất gây ung thư, là nguyên nhân dẫn đến các bệnh nguy hiểm về tim mạch, hô hấp, ung thư phổi và nhiều bệnh lý nghiêm trọng khác.

Hút thuốc thụ động không chỉ gây hại trực tiếp cho người hút mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi. Đặc biệt, sự xuất hiện ngày càng phổ biến của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe và sự phát triển của thế hệ trẻ, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Trong những năm qua, với sự quan tâm chỉ đạo của Bộ Y tế, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá và UBND thành phố Hà Nội, ngành Y tế Thủ đô đã triển khai đồng bộ nhiều hoạt động phòng, chống tác hại thuốc lá. Công tác truyền thông, phổ biến Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được tăng cường; mô hình môi trường không khói thuốc tại cơ quan, trường học, cơ sở y tế và nơi công cộng tiếp tục được nhân rộng; hoạt động tư vấn, hỗ trợ cai nghiện thuốc lá từng bước được triển khai hiệu quả.

Những con số "biết nói"

Theo TS. Đào Hữu Thân - Phó Giám đốc CDC Hà Nội, mỗi năm thuốc lá cướp đi khoảng 103.300 sinh mạng tại Việt Nam, trong đó có 84.500 ca tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 ca do hút thuốc thụ động. Thuốc lá chứa hơn 7.000 hóa chất độc hại và là nguyên nhân gây ra khoảng 25 bệnh nguy hiểm.

Giai đoạn 2024-2025, Hà Nội đã triển khai mạnh mẽ các hoạt động truyền thông, tập huấn, giám sát và xử lý vi phạm về phòng, chống tác hại của thuốc lá. Toàn thành phố tổ chức 336 buổi truyền thông trực tiếp tại trường học và khu dân cư với hơn 53.000 lượt người tham dự; 273 lớp tập huấn cho hơn 10.800 học viên; xây dựng 3.084 đơn vị môi trường không khói thuốc tại cơ quan, trường học và cơ sở y tế. Đồng thời, 263 đơn vị được giám sát, trong đó 140 đơn vị đạt tiêu chuẩn môi trường không khói thuốc.

Tại xã Hát Môn (Hà Nội), người dân đã cùng chính quyền xuống đường diễu hành hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá năm 2026. Ảnh: CDC Hà Nội

Riêng trong 5 tháng đầu năm 2026, ngành Y tế Hà Nội đã tổ chức 75/96 lớp tập huấn cho hơn 2.200 học viên là thành viên Ban Chỉ đạo xã, phường và cán bộ UBND; 100% xã, phường xây dựng kế hoạch hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá; giám sát trực tiếp 30 cơ quan, đơn vị nhằm đánh giá việc thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá tại cơ sở.

Một trong những điểm nhấn quyết liệt nhất của Hà Nội trong năm 2026 là việc chấm dứt tình trạng "giơ cao đánh khẽ". Thực hiện Chỉ thị số 25/CT-TTg ban hành ngày 09/06/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường công tác chống buôn lậu, mua bán, tàng trữ và sử dụng trái phép thuốc lá (đặc biệt là thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng), Hà Nội đã lập tức kích hoạt các đoàn kiểm tra liên ngành từ cấp thành phố đến quận, huyện.

Trong hai tuần đầu của tháng 6/2026, các đoàn kiểm tra liên ngành gồm Thanh tra Y tế, Công an, Quản lý thị trường đã liên tục ra quân. Đối tượng kiểm tra tập trung vào các địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn theo Điều 11 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá: cơ sở y tế, trường học, khách sạn, nhà hàng và các phương tiện giao thông công cộng.

Cuộc chiến với "khói thuốc công nghệ"

Dù đạt được nhiều kết quả khả quan, song cuộc chiến chống tác hại thuốc lá vẫn đang đối mặt với một "mặt trận" vô cùng cam go, đặc biệt là với thuốc lá điện tử (Vape) và thuốc lá nung nóng.

Theo báo cáo từ CDC Hà Nội, các sản phẩm này được thiết kế vô cùng tinh vi, bắt mắt với nhiều mùi vị trái cây hấp dẫn, đánh lừa nhận thức của học sinh, sinh viên rằng chúng "vô hại" hoặc "ít hại hơn thuốc lá truyền thống". Việc mua bán diễn ra công khai trên các mạng xã hội và len lỏi vào các quán trà chanh, quán cà phê cóc xung quanh các cổng trường đại học.

Để ngăn chặn làn sóng này, các phường, xã trên địa bàn Hà Nội đã phối hợp với công an khu vực tiến hành rà soát, yêu cầu các hộ kinh doanh quanh trường học ký cam kết không bán thuốc lá, thuốc lá điện tử cho người dưới 18 tuổi. Song song đó, các buổi truyền thông trực tiếp tại trường học được thiết kế lại sinh động hơn, mang tính tương tác cao để các em học sinh tự nhận thức được các chiêu trò tiếp thị độc hại của các hãng nicotine.

Các địa phương chuyển hướng sang truyền thông trực quan và lưu động.

Chiến dịch tổng lực trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy, Hà Nội đang đi đúng hướng: kết hợp chặt chẽ giữa "xây" và "chống". "Xây" ở đây là nâng cao ý thức tự giác thông qua hệ thống truyền thông bám sát cơ sở, đến từng hộ gia đình, từng ngõ phố. "Chống" chính là việc kiểm tra đột xuất, phạt tiền nghiêm minh các hành vi cố tình vi phạm để tạo tính răn đe.

Để giữ vững và phát huy những kết quả đã đạt được trong những tháng cuối năm 2026, Hà Nội cần tiếp tục duy trì ngọn lửa quyết tâm này. Sự vào cuộc bền bỉ của chính quyền các xã, phường, sự nghiêm minh của các lực lượng chức năng, và trên hết là ý thức trách nhiệm của mỗi công dân sẽ là "bộ lọc" tốt nhất để trả lại bầu không khí trong lành, văn minh cho Thủ đô, bảo vệ sức khỏe cho thế hệ tương lai.