Siết chặt quản lý an toàn thực phẩm

Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan trong buổi làm việc với Sở An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh.

Những lời cảnh báo

Lực lượng Công an Thành phố Hồ Chí Minh vừa triệt phá một cơ sở sản xuất mì tươi chứa chất cấm quy mô lớn. Hàng nghìn tấn mì nhiễm độc đã được chủ cơ sở đưa ra thị trường trong hơn 10 năm qua. Mặc dù các cơ quan chức năng đã đẩy mạnh thực hiện nhiều giải pháp, nhưng thực phẩm bẩn vẫn đang len lỏi trong bữa ăn của người dân mỗi ngày.

Hộ kinh doanh của vợ chồng N.T.M.P. và P.T.T. tại phường Tân Tạo, Thành phố Hồ Chí Minh không phải một cơ sở nhỏ lẻ, hoạt động “chui lủi” qua ngày. Từ năm 2014 đến khi bị phát hiện, cơ sở này sản xuất và tiêu thụ ước tính hơn 2.800 tấn mì tươi có chứa borax hàn the và natri silicat, hai chất cấm sử dụng trong thực phẩm, mục đích làm sợi mì dai hơn, bảo quản lâu hơn, lợi nhuận cao hơn. Hậu quả là hàng triệu người tiêu dùng đã ăn thứ thực phẩm độc hại đó mà không hề hay biết. Đáng nói, suốt thời gian dài, sản phẩm vẫn lưu thông bình thường, xuất hiện ở các chợ, các đầu mối tiêu thụ tại nhiều địa phương.

Trước đó, ngay dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, cơ quan chức năng cũng triệt phá một vụ sản xuất mì tươi chứa chất cấm tương tự ngay tại phường Phú Thạnh. Hai vụ án liên tiếp với cùng một loại sản phẩm và thủ đoạn giống nhau, đây không phải sự trùng hợp mà là dấu hiệu của một “lỗ hổng” cần được khắc phục. Bức tranh về an toàn thực phẩm của thành phố cũng được “báo động” qua những con số khác.

Liên tiếp gần đây, thành phố ghi nhận hàng loạt vụ ngộ độc tập thể như vụ bánh mì Cô Bích tại phường Hạnh Thông với 316 người, vụ bánh mì Ngọc Hà tại phường Phú Mỹ với 125 người phải nhập viện; vụ hơn 30 học sinh Trường trung học cơ sở Tân Túc ngộ độc trong chuyến dã ngoại phải cấp cứu; vụ ngộ độc tại bếp ăn bán trú Trường tiểu học Bình Quới Tây, phường Bình Quới khiến 266 học sinh bị ngộ độc; mới nhất là vụ 11 công nhân phải nhập viện điều trị vì sốc phản vệ độ 1 sau bữa ăn trưa tại một công ty ở xã Hưng Long.

Tất cả đều liên quan thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể. Kết quả kiểm tra, giám sát thực phẩm lưu thông trên thị trường của Sở An toàn thực phẩm thành phố cũng cho thấy hồi chuông cảnh báo khi gần 20% trong số 5.800 mẫu thực phẩm được lấy để kiểm nghiệm không đạt tiêu chuẩn an toàn. Một tỷ lệ không thể xem thường khi công tác quản lý an toàn thực phẩm đã được thành phố nỗ lực triển khai suốt nhiều năm qua.

Cần giải pháp quyết liệt hơn

Từ khi thành lập đến nay, Sở An toàn thực phẩm thành phố đã kiểm tra hơn 22.700 lượt cơ sở, xử phạt hành chính hàng trăm đơn vị vi phạm. Bên cạnh đó, lực lượng công an liên tục triệt phá, đưa ra ánh sáng các vụ sản xuất thực phẩm bẩn. Tháng hành động an toàn thực phẩm được thành phố tổ chức hơn mười năm, tuy nhiên những vụ vi phạm vẫn xảy ra.

Các cơ quan chuyên môn đã thẳng thắn nhìn nhận còn những “nút thắt”, đơn cử như vấn đề an toàn thực phẩm được phân chia quản lý giữa nhiều bộ, ngành gồm y tế, nông nghiệp và môi trường, công thương. Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm thành phố đề xuất: “Cần chuyển sang quản lý theo chuỗi giá trị sản phẩm từ khâu sản xuất, sơ chế đến lưu thông và tiêu dùng với một đầu mối chịu trách nhiệm xuyên suốt”.

Một bất cập khác là chưa có quy định cụ thể về nhóm, hàm lượng và giới hạn phụ gia thực phẩm được phép sử dụng cho từng loại nguyên liệu và sản phẩm. Thực tế này khiến cả doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý đều lúng túng, doanh nghiệp không biết mình đang vi phạm hay không, còn cơ quan quản lý thiếu căn cứ pháp lý để xử lý. Ngoài ra, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, bộ máy xã, phường vẫn chưa ổn định về nhân sự. Nhiều xã, phường chưa đồng thuận nhận ủy quyền cấp phép và kiểm tra cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống vì thiếu biên chế, dù rằng thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể là hai nhóm nguy cơ cao nhất.

Nhấn mạnh quan điểm chỉ đạo đối với công tác xử lý vi phạm an toàn thực phẩm, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan khẳng định: Không khoan nhượng, xử lý nghiêm, khi phát hiện có dấu hiệu vi phạm phải chuyển ngay vụ việc sang cơ quan điều tra để xử lý hình sự. Ngoài ra, về mặt hoàn thiện thể chế, năm 2026 là thời điểm quan trọng khi một số văn bản pháp lý lớn liên quan trực tiếp đến an toàn thực phẩm đồng thời có hiệu lực gồm: Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa, Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, cùng Luật An toàn thực phẩm sửa đổi đang được khẩn trương hoàn thiện để trình Quốc hội.

Nếu được tổ chức triển khai đồng bộ, đây là nền tảng pháp lý hiện đại và đủ mạnh để quản lý an toàn thực phẩm theo đúng chuẩn mực quốc tế. Một giải pháp được cơ quan quản lý từ Trung ương đến địa phương đánh giá cao là ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc. Cần xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông giữa các bộ, ngành, để khi xảy ra vụ việc có thể truy ngược ngay đến nguồn gốc.

Bà Phạm Khánh Phong Lan cho biết: “Cách tiếp cận không phải là cấm mà là phối hợp cùng chính quyền địa phương để cải thiện môi trường hoạt động của người bán hàng, đồng thời nâng cao ý thức cũng như sự tham gia giám sát của cộng đồng”. Đặc biệt, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thực phẩm cần hiểu rõ rằng bảo đảm an toàn thực phẩm vừa là nghĩa vụ pháp lý vừa là đạo đức kinh doanh cũng như uy tín và sự sống còn trên thương trường.