Siết chặt quản lý xe hợp đồng 'trá hình': Tạo môi trường vận tải cạnh tranh, phát triển lành mạnh

Thực trạng "bến xe thu nhỏ" giữa lòng Thủ đô

Tại nhiều tuyến phố lớn của Hà Nội, không khó bắt gặp cảnh xe hợp đồng “trá hình”, đặc biệt là loại hình xe limousine hoạt động như xe khách tuyến cố định hiện nay. Nhìn ở góc độ hành khách, điều này rất thuận tiện cho nhu cầu đi lại. Tuy nhiên, việc xuất hiện các "bến cóc" trên đường phố đã và đang gây mất trật tự và mỹ quan đô thị.

Chị Phạm Thanh Mai, một chủ cửa hàng kinh doanh tại ngõ 15 Ngọc Hồi (phường Yên Sở, Hà Nội), cho biết: “Văn phòng nhà xe limousine trên phố Ngọc Hồi khá tập nập và đông khách. Hàng hoá tập kết tràn lên cả vỉa hè. Kinh doanh có hiệu quả, thuận lợi cho hành khách và những người có nhu cầu vận chuyển hàng hóa là điều tốt. Tuy nhiên, vào những giờ cao điểm, tình trạng ùn tắc thường xuyên diễn ra, gây mất trật tự, an toàn giao thông".

Tại nhiều tuyến phố lớn của Hà Nội, không khó bắt gặp cảnh xe hợp đồng “trá hình”, đặc biệt là loại hình xe limousine hoạt động như xe khách tuyến cố định. Ảnh: Hoàng Yến

Còn chị Đỗ Huyền Thương, phường Yên Hoà, Hà Nội cũng cho biết, đường Tú Mỡ đây là tuyến chị đi làm hằng ngày và luôn chứng kiến tình trạng ùn tắc bởi tuyến phố này tập hợp rất nhiều những “bến xe thu nhỏ”. “Tôi đi làm ngày nào cũng gặp cảnh ùn tắc giao thông , rất khó khăn cho người đi làm, đi học. Một đoạn đường vừa ngắn vừa nhỏ như đường Tú Mỡ có quá nhiều nhà xe cùng hoạt động chính là nguyên nhân gây ách tắc, mất an toàn giao thông”, chị Huyền Thương chia sẻ.

Phía sau những gì người dân đây thấy chỉ lại một "vùng xám" nhỏ mà hoạt động quản lý vận tải phải đối mặt trong nhiều năm qua. Sở dĩ, những điểm đón khách tự phát luôn tấp nập như “một bến xe thu nhỏ” là bởi sự thuận tiện của nó. Doanh nghiệp không phải đầu tư một bến xe quy mô lớn. Hành khách không phải di chuyển xa bởi điểm đón được đưa sát khu dân cư, văn phòng, bệnh viện hoặc những nơi có nhu cầu đi lại cao. Xe không mất nhiều thời gian vào bến.

Tuy nhiên “cái giá” của sự thuận tiện ấy đôi khi lại trở thành sự bất lợi, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn cho cả cộng đồng. “Đó là lòng đường bị sử dụng không đúng mục đích, giao thông bị xáo trộn, điểm dừng đỗ trở thành điểm nghẽn và đặc biệt là tạo ra sự bất bình đẳng bởi vì những doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ quy định phải gánh chi phí cao hơn; trong khi xe khách “trá hình” thuộc loại ba không: không nộp thuế giá trị gia tăng (VAT); không mất lệ phí bến bãi; không mua bảo hiểm cho hành khách”, Luật sư Đoàn Trung Hiếu, Trưởng văn phòng Luật sư Hỗ trợ phát triển Cộng đồng Hà Nội, Đoàn Luật sư TP Hà Hà Nội phân tích.

Cùng quan điểm, ông Phan Bá Mạnh, Tổng Giám đốc Công ty công nghệ An Vui cho rằng, xe hợp đồng trá hình không chỉ làm mất trật tự vận tải, tạo ra sự cạnh tranh thiếu công bằng với các doanh nghiệp chạy tuyến cố định đúng luật, mà người chịu thiệt nhất chính là hành khách.

Nền tảng pháp lý mạnh mẽ để lập lại trật tự vận tải

Với nhiều những quy định mới cùng chế tài xử phạt nghiêm minh, Nghị định 218/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 10-8-2026 được kỳ vọng trở thành nền tảng pháp lý quan trọng, hạn chế tình trạng xe hợp đồng hoạt động như tuyến cố định nhưng không chịu cùng điều kiện quản lý, từ đó tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn cho các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật.

Có thể thấy điểm quan trọng nhất của Nghị định 218/2026/NĐ-CP là cơ quan quản lý sẽ nhìn vào bản chất hoạt động vận tải, chứ không chỉ nhìn vào việc doanh nghiệp đang cầm trên tay một “hợp đồng vận chuyển”.

Theo Nghị định, các đơn vị vận tải hành khách theo hợp đồng không được xác nhận đặt chỗ cho từng hành khách, không được bán vé, không được tổ chức hành trình hoặc lịch trình cố định để phục vụ nhiều hành khách hoặc nhiều người thuê vận tải khác nhau. Đồng thời doanh nghiệp không được sử dụng xe kinh doanh vận tải để đón, trả khách tại trụ sở chính, chi nhánh, văn phòng đại diện hoặc địa điểm cố định do đơn vị thuê, hợp tác kinh doanh. Như vậy Nghị định tiếp tục siết chặt các quy định nhằm phân biệt rõ với vận tải theo tuyến cố định.

Đáng chú ý, Nghị định cũng quy định, từ ngày 01/01/2028, các đơn vị kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng phải thực hiện kết nối, chia sẻ dữ liệu hợp đồng vận tải với Bộ Công an trước khi thực hiện chuyến đi theo quy định.

Nghị định đã quy định rõ, tuy nhiên trên thực tế, một số mô hình limousine có thể vẫn lách luật, tổ chức khách theo từng ghế, nhưng về mặt giấy tờ lại thể hiện dưới hình thức thuê nguyên chuyến. Chẳng hạn, khách tự đặt chỗ qua tổng đài, website, ứng dụng hoặc mạng xã hội; mỗi người trả một khoản tiền tương ứng với một ghế, sau đó doanh nghiệp mới đưa những người này vào cùng một hợp đồng vận tải. Tuy nhiên, việc gọi giấy tờ đó là “hợp đồng thuê nguyên chuyến” không có nghĩa hoạt động thực tế đương nhiên được coi là vận tải theo hợp đồng.

Nghị định 218/2026/NĐ-CP được kỳ vọng trở thành nền tảng pháp lý quan trọng, hạn chế tình trạng xe hợp đồng hoạt động như tuyến cố định nhưng không chịu cùng điều kiện quản lý. Ảnh Hoàng Yến

Phân tích vấn đề, Luật sư Đoàn Trung Hiếu phân tích: “Cơ quan chức năng hoàn toàn có thể kiểm tra địa điểm đón trả khách, lịch sử đặt chỗ, bảng giá, dữ liệu website hoặc ứng dụng, hóa đơn, chứng từ chuyển tiền, dữ liệu hành trình của xe, camera cũng như lời khai của hành khách để đối chiếu với hợp đồng do doanh nghiệp xuất trình. Việc doanh nghiệp sau đó lập một hợp đồng đứng tên một người để gọi là “thuê nguyên chuyến” không làm thay đổi ngay bản chất của cách thức tổ chức vận chuyển đó.

Cũng theo Luật sư Đoàn Trung Hiếu, ranh giới pháp lý ở đây khá rõ: Xe hợp đồng là có người thuê cả chuyến; còn nếu doanh nghiệp thực chất đang bán từng chỗ cho từng hành khách, tự định giờ chạy, hành trình và tổ chức gom khách thường xuyên thì dù hồ sơ được đặt tên là “hợp đồng”, cơ quan chức năng vẫn có thể xem xét hành vi theo đúng bản chất thực tế. Như vậy không thể chỉ dùng một hợp đồng trên giấy để “hợp thức hóa” một mô hình kinh doanh mà toàn bộ cách vận hành bên ngoài lại mang đặc điểm của một tuyến vận tải cố định, vi phạm các quy định về vận chuyển hành khách và hàng hóa".

Còn theo ông Phan Bá Mạnh, công nghệ hiện nay hoàn toàn có thể phát hiện và xử lý triệt để việc xe hợp đồng gom khách lẻ hay bán vé theo chỗ ngồi. Cũng theo ông Mạnh, bên cạnh việc kiểm tra trực tiếp trên các kênh bán vé, cơ quan quản lý chỉ cần mở sàn vé, trang của nhà xe như một hành khách bình thường. Thấy chuyến nào cho chọn ghế, bán theo chỗ, có giờ chạy cố định, thì đối chiếu biển số, loại phù hiệu của xe với dữ liệu cấp phép mà cơ quan quản lý đang nắm. Xe mang phù hiệu hợp đồng mà lại đang bán vé lẻ thì vi phạm đã rõ, không cần chờ kiểm tra trên đường. Ở một diện rộng, cơ quan quản lý hoàn toàn có thể dùng công nghệ quét thông tin chào bán trên các nền tảng, đối chiếu với dữ liệu giám sát hành trình và dữ liệu hợp đồng vận tải để kiểm tra, xử lý các đơn vị có vi phạm.

Có thể thấy, Nghị định mới vì vậy không chỉ “siết” xe hợp đồng, mà còn đặt ngành vận tải trước yêu cầu minh bạch hóa toàn bộ hành trình kinh doanh: Từ lúc ký hợp đồng, bố trí lái xe, đón khách cho đến khi phương tiện lăn bánh trên đường. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc rất lớn vào khâu tổ chức thực hiện và kiểm tra, giám sát.

Nghị định 218/2026/NĐ-CP đã tạo nền tảng pháp lý mạnh mẽ để lập lại trật tự vận tải, song thước đo hiệu quả không nằm ở số lượng xe bị xử lý, mà là việc hành khách có được lựa chọn tốt hơn hay không. Nếu chỉ dẹp điểm mà thiếu phương án thay thế, các "bến cóc" có thể sẽ dịch chuyển từ góc phố này sang góc phố khác, tạo ra một cuộc “rượt đuổi” không hồi kết.