Siết chặt quy định hiến, ghép mô, tạng, bảo vệ quyền lợi người hiến

Sáng 2/11, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội đã thảo luận về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Qua thảo luận, các đại biểu tập trung đề xuất những giải pháp nhằm bảo vệ người hiến, đặc biệt là trẻ em; siết chặt quy định, ngăn chặn hành vi mua bán, trục lợi từ mô, tạng; đồng thời bảo đảm công bằng, minh bạch trong hoạt động hiến, ghép và điều phối mô, bộ phận cơ thể người.

Tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội về dự án luật, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan khẳng định, dự thảo luật được xây dựng trên nguyên tắc xuyên suốt là mở rộng cơ hội hiến tặng để cứu người nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến; đồng thời không tạo điều kiện cho việc ép buộc, lừa dối hay lợi dụng hoạt động hiến, ghép mô, tạng.

Tuyệt đối cấm lấy mô không tái sinh và bộ phận cơ thể của người sống dưới 18 tuổi

Một trong những nội dung được Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh là quy định về độ tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người. Theo đó, dự thảo luật quy định người đăng ký hiến phải từ đủ 18 tuổi trở lên, phù hợp với tinh thần của luật hiện hành, nhằm bảo đảm trách nhiệm đối với việc quyết định một vấn đề hệ trọng của bản thân.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan khẳng định, dự thảo luật được xây dựng trên nguyên tắc xuyên suốt là mở rộng cơ hội hiến tặng để cứu người nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến.

Để tăng cường kiểm soát, ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến, dự thảo luật đã bổ sung nhiều quy định chặt chẽ hơn. Cụ thể, độ tuổi người hiến được nâng từ 18 tuổi lên 25 tuổi nhằm bảo vệ nhóm thanh thiếu niên, một nguồn lực rất quan trọng của đất nước. Cùng với đó, dự thảo bổ sung quy định xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến, tư vấn và lấy, ghép; đồng thời bổ sung các hành vi nghiêm cấm.

Bộ trưởng cho biết, nếu như luật cũ chỉ quy định 10 nhóm hành vi nghiêm cấm thì tại dự án luật lần này đã tăng lên 21 nhóm hành vi nghiêm cấm. Đây là cơ sở để các cơ quan pháp luật điều tra, xử lý những hành vi lạm dụng, lợi dụng hoạt động lấy, ghép mô, tạng. Trong đó, các cơ sở y tế cũng được điều chỉnh bởi nhiều quy định về hành vi nghiêm cấm.

Dự thảo luật cũng bổ sung quy định cấm lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai; cấm tổ chức, tạo điều kiện cho người Việt Nam ra nước ngoài hoặc người nước ngoài vào Việt Nam để hiến, ghép bộ phận cơ thể người trái quy định pháp luật. Đối với việc xác định chết não, chết tuần hoàn, dự thảo đã bổ sung quy định về hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn và bảo đảm tính độc lập trong quá trình điều trị, vận động hiến mô, tạng.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, từ năm 2007, việc xác định chết não đã có những quy định pháp lý rất chặt chẽ. Theo đó, phải xác định 8 tiêu chuẩn lâm sàng, 5 tiêu chuẩn cận lâm sàng; các tiêu chuẩn này phải được thực hiện 3 lần trong khoảng thời gian tối thiểu 12 giờ. Đây là những quy định về chuyên môn y tế đã được các đơn vị triển khai nghiêm túc. Việt Nam được đánh giá là một trong những nước thực hiện chặt chẽ nội dung này.

Liên quan đến người hiến dưới 18 tuổi, Bộ trưởng khẳng định, dự thảo luật đã quy định rõ người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành, ví dụ như tế bào gốc tạo máu, tế bào lympho từ máu ngoại vi, đồng thời phải đáp ứng những điều kiện hết sức chặt chẽ.

Đặc biệt, dự thảo luật tuyệt đối cấm lấy mô không tái sinh và bộ phận cơ thể của người sống dưới 18 tuổi. Đây là quy định quan trọng cần được hiểu rõ, tránh những cách hiểu không chính xác về việc cho phép lấy bộ phận cơ thể người để mua bán, trục lợi.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung quy định không được lấy mô, bộ phận cơ thể của người hiến khi còn sống tại bất kỳ thời điểm nào nếu người đó có văn bản từ chối hoặc đã thay đổi nguyện vọng. Quy định này áp dụng đối với cả mô và bộ phận cơ thể người.

Các đồng chí lãnh đạo Quốc hội và cơ quan chủ trì soạn thảo, thẩm tra dự án luật tại phiên họp.

Việc lấy mô, bộ phận cơ thể người chỉ được thực hiện tại các cơ sở đủ điều kiện. Hoạt động tư vấn đối với người hiến mô tái sinh khi còn sống phải bảo đảm tính độc lập, đặc biệt đối với người dưới 18 tuổi. Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, trong quá trình tư vấn, việc đồng ý của cha mẹ phải đặt trên cơ sở quyền và sự đồng ý của trẻ em. Nguyện vọng của trẻ em phải được đặt lên trên hết trong cả hai trường hợp, theo tinh thần bảo vệ trẻ em mà Việt Nam đã tham gia cam kết từ năm 1992.

Người tư vấn không phải là người đã khám, chẩn đoán và quyết định người bệnh phải ghép mô, bộ phận cơ thể; đồng thời cũng không được là người trực tiếp thực hiện việc ghép cho người bệnh đó. Quy định này nhằm hạn chế xung đột lợi ích, bảo đảm người hiến được tiếp cận những thông tin khách quan.

Bảo đảm công khai, minh bạch trong điều phối mô, tạng

Đối với việc hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết não, chết tuần hoàn, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, dự thảo luật đã có những quy định chặt chẽ. Tiếp thu ý kiến đại biểu về trường hợp người chết não, chết tuần hoàn không đăng ký hiến trước đó nhưng gia đình có nguyện vọng hiến tặng, Bộ Y tế sẽ tiếp tục chỉnh lý quy định về văn bản đồng ý, thể hiện rõ hơn tinh thần nhân văn, sự sẻ chia của gia đình người hiến.

Một nội dung khác được nhiều đại biểu quan tâm là hoạt động điều phối mô, bộ phận cơ thể người. Bộ trưởng cho biết, tiếp thu ý kiến đại biểu, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng việc điều phối mô, bộ phận cơ thể người phải được xác định thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm khả năng truy xuất trong quá trình triển khai thực hiện, có kiểm tra, đánh giá và các tiêu chí rõ ràng.

Một số đại biểu phát biểu tại phiên họp.

Các quy định về điều phối cũng phải bảo đảm công khai, công bằng, không phân biệt độ tuổi, giới tính, vùng miền, dân tộc. Nguyên tắc quan trọng nhất là căn cứ vào sự hài hòa về các chỉ số chuyên môn để thực hiện điều phối.

Dự thảo luật đã quy định nghiêm cấm hành vi cập nhật sai thông tin, sai người được ghép hoặc can thiệp trái phép vào cơ sở dữ liệu điều phối nhằm trục lợi. Bộ trưởng cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu để quy định rõ hơn, chi tiết hơn các nội dung này.

Đề cập đến quyền của gia đình trong trường hợp người chết não, chết tuần hoàn không đăng ký hiến trước đó, Bộ trưởng Đào Hồng Lan chia sẻ, trên thực tế, những người làm trong ngành y cũng đồng thời là người dân Việt Nam, thấu hiểu phong tục, tập quán và tình cảm của người Việt Nam.

Vì vậy, Bộ Y tế tôn trọng quyền của gia đình, bảo đảm tính nhân văn, nhân đạo và sự tuân thủ những giá trị về nghĩa tử, nghĩa tận. Đây là vấn đề gắn với những đặc điểm văn hóa, tình cảm và sự thấu hiểu hoàn cảnh riêng của người Việt Nam.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh, dự án luật được xây dựng nhằm bảo đảm tính nhân văn, nhân đạo, đồng thời khắc phục những vướng mắc trong thực tiễn. Khi xảy ra những mất mát, đau thương, các quy định và quy trình triển khai phải hết sức minh bạch, có hành lang pháp lý bảo vệ cả người hiến, người nhận cũng như đội ngũ y, bác sĩ.