Siết chuẩn chương trình mới tạo bước ngoặt nâng chất đào tạo giáo viên

Sinh viên khoa Giáo dục Mầm non - Trường ĐH Sư phạm TPHCM.

Việc định lượng hóa yêu cầu chất lượng chương trình đào tạo của Bộ GD&ĐT là bước đi tích cực nhằm nâng cao chất lượng giáo viên phổ thông, loại bỏ tình trạng quy mô vượt quá năng lực thực tế.

Nâng cao hàm lượng học thuật từ chuẩn hóa đội ngũ giảng dạy

Dưới góc nhìn quản trị, PGS.TS Trần Hoài An, Giám đốc Học viện Hàng không Việt Nam đánh giá việc ban hành chuẩn này nhằm cụ thể hóa kết luận của Phó Thủ tướng tại Thông báo số 500/TB-VPCP. Đây là bước triển khai nâng cao chất lượng nhà giáo theo Nghị quyết số 71-NQ/TW, gắn bó mật thiết với yêu cầu chuyển đổi số theo Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Quy định tối thiểu 60% khối lượng giảng dạy do tiến sĩ đảm nhiệm giúp bảo đảm hàm lượng học thuật, chuyển giao tư duy nghiên cứu cho sinh viên. Đây là động lực để các trường đẩy mạnh thu hút nhân lực trình độ cao. Tuy nhiên, quy định này tạo áp lực lớn lên quản trị nhân sự và tài chính, đặc biệt trong việc cân đối giờ giảng và nghĩa vụ nghiên cứu khoa học của các giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ.

“Các trường cần linh hoạt điều chỉnh quy chế chi tiêu nội bộ, có chính sách đãi ngộ xứng đáng thông qua cơ chế thu hút, bù đắp chênh lệch lương, thưởng công bố quốc tế để lực lượng tinh hoa yên tâm giảng dạy chuyên sâu mà không giảm năng suất nghiên cứu”, PGS.TS Trần Hoài An nhấn mạnh.

PGS.TS Trần Hoài An - Giám đốc Học viện Hàng không Việt Nam.

Với đặc thù đề cao tương tác trực tiếp và kỹ năng vận động của trẻ, quy định này cũng đặt ra thách thức và cơ hội đổi mới cho khối Giáo dục Mầm non. TS Bùi Hồng Quân, Trưởng khoa Giáo dục Mầm non, Trường ĐH Sư phạm TPHCM, nhìn nhận, số lượng tiến sĩ chuyên ngành này hiện còn khá hạn chế. Dẫu vậy, đây chính là cơ hội để đội ngũ giảng viên quyết tâm học tập nâng cao trình độ. Trường ĐH Sư phạm TPHCM và Khoa luôn động viên, khuyến khích và ban hành các chính sách hỗ trợ thiết thực để giảng viên yên tâm vươn lên đạt chuẩn.

Đưa năng lực số và trí tuệ nhân tạo đi sâu vào thực tiễn hành nghề

Bắt buộc chuẩn đầu ra về năng lực số và trí tuệ nhân tạo là đòi hỏi tất yếu của kỷ nguyên mới. Bà Nguyễn Ngọc Khánh Vân, Hiệu trưởng Trường THPT Marie Curie đánh giá đây là yêu cầu cấp thiết, phù hợp với định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Chương trình mới đòi hỏi giáo viên chuyển từ truyền thụ kiến thức sang tổ chức, hướng dẫn học sinh phát triển năng lực, ứng dụng công nghệ và xây dựng học liệu số.

Nếu sinh viên sư phạm được trang bị vững chắc kỹ năng này từ đại học, trường phổ thông sẽ giảm đáng kể áp lực bồi dưỡng lại giáo viên trẻ, có điều kiện tập trung phát triển nghiệp vụ chuyên sâu. Trí tuệ nhân tạo hỗ trợ đắc lực cho việc thiết kế học liệu, phân hóa câu hỏi và cá nhân hóa dạy học.

“Tuy nhiên, nhấn mạnh giáo viên phải biết dùng công nghệ có trách nhiệm, có tư duy phản biện. Cần kiểm chứng nội dung do máy tạo ra, bảo vệ dữ liệu học sinh và tuyệt đối không phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ, bởi máy móc không thể thay thế sự thấu hiểu tâm lý và lòng nhân ái của người thầy”, bà Nguyễn Ngọc Khánh Vân khẳng định.

TS Bùi Hồng Quân, Trưởng khoa Giáo dục Mầm non, Trường ĐH Sư phạm TPHCM.

Để năng lực số đi vào thực chất, PGS.TS Trần Hoài An cho rằng các trường cần đầu tư hạ tầng số mạnh mẽ. Bên cạnh máy tính cấu hình cao, cần xây dựng hệ thống phòng lab tính toán hiệu năng cao, điện toán đám mây và phần mềm chuyên ngành có tích hợp nền tảng mô phỏng như MATLAB, Simulink hay PVSyst.

Việc thiết lập không gian học liệu số và kho dữ liệu lớn sẽ giúp sinh viên trực tiếp huấn luyện mô hình. Cùng với đó, nhà trường cần bồi dưỡng năng lực giảng viên qua các khóa học thị giác máy tính, học máy, trí tuệ nhân tạo sáng tạo, đồng thời tài trợ nghiên cứu dự án ứng dụng. Chương trình đào tạo cần nâng cấp theo cấu trúc chuyên ngành cộng hưởng công nghệ, đưa trí tuệ nhân tạo vào tối ưu hóa thuật toán hay phân tích ngữ học thay vì chỉ coi là một môn học độc lập.

Tại Trường ĐH Sư phạm TPHCM, năng lực số và công nghệ cũng đã trở thành chuẩn đầu ra bắt buộc cho tất cả các ngành trong đợt rà soát chương trình năm 2026. TS Bùi Hồng Quân cho biết tại khoa Giáo dục Mầm non, việc ứng dụng công nghệ vào giảng dạy luôn được thực hiện hết sức cẩn trọng, tính toán kỹ lưỡng đến đặc điểm tâm lý lứa tuổi và sự phát triển tự nhiên của trẻ em.

Đòn bẩy 12 tín chỉ rút ngắn khoảng cách lý thuyết và thực tế

Quy định tối thiểu 12 tín chỉ thực hành sư phạm là bước chuyển quan trọng trong tư duy đào tạo. Dưới góc nhìn quản lý giáo dục phổ thông, bà Nguyễn Ngọc Khánh Vân cho rằng khoảng cách giữa kiến thức đại học và năng lực tổ chức lớp học thực tế là thách thức lớn.

Sinh viên có giáo án hoàn chỉnh vẫn dễ lúng túng khi quản lý thời gian, điều chỉnh phương pháp và ứng xử sư phạm trước một lớp học đông học sinh. Giá trị của khối lượng tín chỉ này không nằm ở thời gian có mặt tại trường phổ thông, mà ở số cơ hội được trực tiếp thực hành, sửa sai và trưởng thành. Để quy định hiệu quả, trường phổ thông phải là đối tác thực chất cùng tham gia đào tạo.

“Hai bên cần thống nhất mục tiêu, tiêu chí đánh giá từ đầu. Giáo viên hướng dẫn cần được phân công dựa trên kinh nghiệm và kỹ năng cố vấn, đồng thời có cơ chế chia sẻ giờ dạy có kiểm soát. Trường phổ thông cần được tăng quyền tham gia đánh giá sinh viên dựa trên minh chứng thực tiễn về kỹ năng giải quyết tình huống”, bà Vân thông tin thêm.

Đồng quan điểm, PGS.TS Trần Hoài An cho rằng cần thiết kế cơ chế hợp tác trên nguyên tắc hài hòa lợi ích theo mô hình cùng đào tạo. Khối lượng tín chỉ có thể chia thành thực tập nhập môn và làm đồ án tốt nghiệp trực tiếp tại cơ sở. Sinh viên sẽ giải quyết các bài toán thực tế dưới sự đồng hướng dẫn của giảng viên nhà trường và chuyên gia đơn vị tiếp nhận.

"Đơn vị sử dụng lao động cần nắm từ 40 - 50% tổng điểm học phần dựa trên bộ công cụ đánh giá chi tiết năng lực hành nghề và kỷ luật lao động. Đổi lại, nhà tuyển dụng sàng lọc được nhân sự giỏi từ sớm, giảm chi phí đào tạo lại. Nhà trường cũng cần có cơ chế thù lao hỗ trợ kinh phí hướng dẫn cho chuyên gia và tôn vinh đơn vị đối tác chiến lược."- PGS.TS Trần Hoài An nói.

Bà Nguyễn Ngọc Khánh Vân - Hiệu trưởng Trường Marie Curie.

Tại khoa Giáo dục Mầm non, Trường ĐH Sư phạm TPHCM, TS Bùi Hồng Quân cho biết: chương trình hiện có 10 tín chỉ rèn luyện nghiệp vụ sư phạm trải dài từ năm hai đến năm cuối. Trên thực tế, ngay từ năm nhất, sinh viên đã được xuống các trường mầm non tìm hiểu môi trường thực tế thông qua sự hợp tác sâu rộng với mạng lưới trường công lập, tư thục và quốc tế trên địa bàn TPHCM.

“Việc mở rộng liên kết phát triển trường thực hành và trường vệ tinh là giải pháp quan trọng nhằm tăng cường thực tập cho sinh viên, hiện thực hóa vững chắc các giá trị giỏi chuyên môn, vững nghiệp vụ và giàu yêu thương”, TS Bùi Hồng Quân nhận định.