Siết kỷ luật thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Tỷ lệ chậm trả trái phiếu giảm, áp lực đáo hạn vẫn còn

Theo báo cáo về thị trường trái phiếu doanh nghiệp tháng 10/2026 của Công ty cổ phần Xếp hạng tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating), tổng giá trị phát hành mới trong tháng đạt khoảng 31.000 tỷ đồng, giảm 59% so với tháng trước. Đây là mức giảm đáng chú ý sau khi thị trường ghi nhận 63.000 tỷ đồng trong tháng 8 và 76.000 tỷ đồng trong tháng 9.

Hoạt động phát hành tiếp tục tập trung chủ yếu ở nhóm ngân hàng, chiếm 83% tổng giá trị phát hành mới. Trong khi đó, doanh nghiệp bất động sản chỉ đóng góp khoảng 6%. Xét theo phương thức huy động vốn, phát hành riêng lẻ vẫn giữ vai trò chủ đạo với tỷ trọng 94%, còn phát hành ra công chúng chiếm 6%.

Cũng theo thống kê của VIS Rating, lãi suất coupon bình quân của trái phiếu ngân hàng phát hành trong tháng đạt 8,7%, trong khi nhóm bất động sản ở mức 12,5%. Kỳ hạn bình quân của trái phiếu phát hành mới là 4,8 năm, giảm so với mức 5,3 năm của tháng trước.

Tỷ lệ chậm trả trái phiếu đang giảm dần.

Một điểm đáng chú ý khác là mục đích sử dụng vốn của doanh nghiệp phi ngân hàng. Theo thống kê của VIS Rating, sau khi loại trừ trái phiếu ngân hàng, có 52% giá trị phát hành mới trong tháng được sử dụng để cơ cấu nợ, 42% phục vụ đầu tư và 6% không công bố mục đích sử dụng vốn.

Điều này cho thấy nhu cầu tái cơ cấu các khoản nợ hiện hữu tiếp tục giữ vai trò đáng kể trong hoạt động huy động vốn trái phiếu của doanh nghiệp phi ngân hàng.

Dù phát hành mới giảm mạnh trong tháng 10, quy mô thị trường vẫn duy trì ở mức tương đối lớn. Tính đến cuối tháng, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp đang lưu hành đạt khoảng 1,534 triệu tỷ đồng, tương đương 11% GDP. Trong đó, dư nợ trái phiếu ngân hàng đạt khoảng 704.000 tỷ đồng, còn nhóm bất động sản dân cư đạt 469.000 tỷ đồng.

Một thông tin khá tích cực, theo VIS Rating, tỷ lệ chậm trả trái phiếu trong 12 tháng gần nhất tính đến tháng 10/2026 giảm xuống còn 0,20%, so với mức 0,21% của tháng trước. Con số này cũng thấp hơn đáng kể so với mức 0,55% ghi nhận tại tháng 10/2025. Tỷ lệ chậm trả mới trong riêng tháng 10 ở mức 0,04%, thấp hơn nhiều so với mức 0,44% của cùng tháng năm 2022.

Những số liệu trên cho thấy áp lực phát sinh các khoản chậm trả mới đã giảm đáng kể so với giai đoạn trước. Tuy nhiên, áp lực đáo hạn trong thời gian tới là yếu tố đáng theo dõi. Tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp dự kiến đáo hạn trong 12 tháng tiếp theo, từ tháng 11/2026 đến tháng 10/2027, đạt khoảng 235.000 tỷ đồng, cao hơn đáng kể so với giá trị đáo hạn 169.000 tỷ đồng trong 12 tháng trước đó.

Nâng cao chất lượng thị trường

Tại Hội nghị tổng kết hoạt động thị trường trái phiếu năm 2026, Phó Chủ tịch UBCKNN Nguyễn Hoàng Dương nhận định hai phương thức phát hành trái phiếu riêng lẻ và chào bán ra công chúng đang từng bước phát huy vai trò cung ứng nguồn vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp.

Ông Dương đánh giá quy mô thị trường trái phiếu phát hành ra công chúng vẫn khá khiêm tốn so với phát hành riêng lẻ, cơ cấu tổ chức phát hành và ngành nghề huy động vốn cũng chưa đa dạng. Đáng chú ý, chất lượng tín dụng và khả năng thanh toán của một bộ phận doanh nghiệp vẫn tiềm ẩn rủi ro.

83% tổng giá trị trái phiếu phát hành mới tập trung chủ yếu ở nhóm ngân hàng.

Bên cạnh đó, cơ sở nhà đầu tư chưa đa dạng, thanh khoản trên thị trường thứ cấp chưa đồng đều. Trách nhiệm của một số tổ chức phát hành và đơn vị cung cấp dịch vụ trong công bố thông tin, quản lý vốn cũng cần tiếp tục được giám sát chặt chẽ.

“Những vấn đề nêu trên cho thấy yêu cầu phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong thời gian tới không chỉ tập trung vào tăng trưởng quy mô phát hành mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng hàng hóa, chất lượng tổ chức phát hành, tính minh bạch, kỷ luật thị trường và khả năng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư”, ông Dương nhấn mạnh.

Được biết, năm 2026 là năm bản lề trong quá trình hoàn thiện khung khổ pháp lý đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp, đặc biệt là trái phiếu riêng lẻ. Phía UBCKNN cho biết trong thời gian tới, sẽ tập trung hoàn thiện và tổ chức thực thi đồng bộ khung pháp lý; tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm; nâng cao chất lượng công bố thông tin, quản trị doanh nghiệp, quản trị rủi ro và kiểm soát sử dụng vốn.

Một trọng tâm khác là phát triển cơ sở nhà đầu tư, tăng chiều sâu thị trường thứ cấp và khuyến khích sự tham gia của các nhà đầu tư tổ chức dài hạn.

Về vấn đề này, ông Phùng Xuân Minh, Chủ tịch HĐQT Saigon Ratings cho rằng, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã và đang khẳng định vai trò trong huy động nguồn lực tài chính, nhưng chất lượng tăng trưởng, khả năng kiểm soát rủi ro và sự phát triển cân bằng giữa các ngành kinh tế vẫn là những vấn đề cần tiếp tục cải thiện. Vì vậy, yêu cầu quan trọng của việc hoàn thiện hành lang pháp lý không chỉ là giúp doanh nghiệp phát hành thuận lợi hơn, mà còn phải bảo đảm nguồn vốn huy động được phân bổ minh bạch, sử dụng hiệu quả và gắn với năng lực thực hiện nghĩa vụ tài chính của tổ chức phát hành.

Vì vậy, ông Minh nhấn mạnh, cần nâng cao chất lượng công bố thông tin, tăng cường giám sát trong suốt vòng đời trái phiếu và xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường.

Bà Nguyễn Thu Bình, Giám đốc Quản trị rủi ro, Công ty CP Quản lý Quỹ PVI (PVIAM) cho biết, với nhà đầu tư, điều cần quan tâm không chỉ là doanh nghiệp có phát hành được trái phiếu hay không, mà còn là nguồn tiền nào sẽ được sử dụng để trả nợ, khả năng trả nợ thay đổi ra sao nếu điều kiện kinh doanh xấu đi và mức lợi suất nhận được có tương xứng với rủi ro phải gánh chịu hay không.

Theo bà Bình, để giải quyết những vấn đề này, trước hết cần chuyển trọng tâm từ việc “công bố đủ thông tin” sang nâng cao “chất lượng thông tin phục vụ đánh giá rủi ro”. Đối với nhà đầu tư tổ chức, thông tin được cung cấp phải giúp đánh giá dòng tiền trả nợ, mức độ đòn bẩy, chất lượng tài sản và sức chống chịu của doanh nghiệp trước các cú sốc. Khi rủi ro tín dụng được đánh giá đúng, những doanh nghiệp có nền tảng tốt sẽ có điều kiện tiếp cận nguồn vốn với chi phí tương xứng, thay vì phải chịu chung mức bù rủi ro của toàn thị trường.

Cùng với chất lượng thông tin, trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi phát hành, phân phối và quản lý trái phiếu cũng cần được phân định rõ ràng. Từ tổ chức phát hành, tư vấn, bảo lãnh, phân phối đến đại diện người sở hữu trái phiếu và đơn vị quản lý tài sản bảo đảm đều phải có trách nhiệm cụ thể. Đây là điều kiện để quyền lợi của trái chủ có cơ sở được thực thi khi phát sinh những vấn đề liên quan đến nghĩa vụ của tổ chức phát hành…