Siết quản lý, ngăn chặn tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài

Thứ trưởng Bộ NN&MT Võ Văn Hưng phát biểu tại hội nghị.

Nhiều chuyển biến trong quản lý đội tàu

Tại Hội nghị triển khai Kế hoạch hành động thực hiện các biện pháp khắc phục khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC) về chống khai thác IUU vừa qua, Thứ trưởng Bộ NN&MT, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU Võ Văn Hưng cho biết, sau nhiều năm triển khai quyết liệt, Việt Nam đã đạt được những kết quả nhất định trong công tác chống khai thác IUU. Hệ thống pháp luật từng bước được hoàn thiện; công tác quản lý đội tàu, giám sát hành trình, kiểm soát tàu cá ra vào cảng, truy xuất nguồn gốc và thực thi pháp luật đã có chuyển biến. Tuy nhiên, Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhận định những kết quả đạt được chưa đủ để chứng minh một cách đầy đủ, ổn định và thuyết phục rằng các khuyến nghị của EC đã được khắc phục thực chất và bền vững.

Thực tế tại các địa phương cho thấy việc quản lý nhóm tàu có nguy cơ cao, kiểm soát hoạt động trên biển và ngăn chặn tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài tiếp tục là những nhiệm vụ được tập trung. Theo ông Trần Quốc Khánh, Phó Giám đốc Sở NN&MT Gia Lai, từ tháng 10-2023 đến tháng 5-2024, tỉnh có 10 tàu cá bị nước ngoài bắt giữ. Toàn bộ số tàu này hoạt động, neo đậu và xuất bến ngoài tỉnh, hằng năm không về địa phương. UBND tỉnh Gia Lai đã ra quyết định xử phạt 8 trường hợp với tổng số tiền 7,212 tỷ đồng. Hai tàu cá còn lại bị Thái Lan bắt giữ, ngành chức năng đã điều tra, khởi tố 1 vụ án với 2 tàu cá, 6 bị can; vụ án đã được đưa ra xét xử, mức án cao nhất là 2 năm 6 tháng tù giam.

Từ tháng 6-2024, sau khi vận động nhóm tàu cá dài từ 12m-dưới 15m hoạt động tại các tỉnh phía Nam lắp đặt thiết bị giám sát hành trình, đến nay Gia Lai không có tàu cá bị nước ngoài bắt giữ. Địa phương này cũng rà soát, lập danh sách 206 tàu cá dài từ 12m-dưới 15m hành nghề câu mực, thường xuyên hoạt động và xuất nhập bến tại các tỉnh phía Nam. Đây là nhóm tàu được xác định có nguy cơ rất cao vi phạm vùng biển nước ngoài. Từ năm 2024 đến nay, Gia Lai đã thành lập 8 đoàn công tác làm việc với các tỉnh phía Nam gồm TPHCM, Đồng Tháp, An Giang; trực tiếp gặp gỡ, vận động ngư dân không vi phạm vùng biển nước ngoài. Đến nay, toàn bộ 206 tàu cá thường xuyên hoạt động tại các tỉnh phía Nam đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình.

Tại TP Đà Nẵng, ông Phan Văn Mỹ, Phó Giám đốc Sở NN&MT, cho biết địa phương đã quản lý, giám sát 100% tàu cá và số hóa dữ liệu. Toàn bộ 4.069 tàu cá được quản lý, cập nhật lên phần mềm quản lý tàu cá quốc gia. Địa phương cũng kiểm soát chặt tàu cá ra vào cảng, thực hiện truy xuất nguồn gốc và ban hành đồng bộ các cơ chế, chính sách đặc thù; không để xảy ra vi phạm nghiêm trọng và thực thi pháp luật nghiêm minh.

Tập trung xử lý những điểm nghẽn

Theo Thứ trưởng Võ Văn Hưng, trong tháng cao điểm, các địa phương có biển phải tập trung cao nhất ý chí chính trị, nguồn lực và trách nhiệm để xử lý dứt điểm những điểm nghẽn, tồn tại kéo dài và các vấn đề có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả đánh giá của EC. Kế hoạch xác định tháng cao điểm kéo dài đến hết ngày 15-9-2026. Sau đó, các đơn vị phải tổng hợp, đánh giá kết quả để cập nhật tiến độ gửi EC trước ngày 1-10-2026. Trong 10 nhiệm vụ trọng tâm, Thứ trưởng Võ Văn Hưng chỉ ra 4 nhóm vấn đề lớn cần tập trung. Một là quản lý đội tàu và kiểm soát hoạt động khai thác trên biển. Theo Thứ trưởng, điều quan trọng không chỉ là có thiết bị VMS mà phải sử dụng VMS thực sự như một công cụ quản lý, cảnh báo, ngăn chặn và xử lý vi phạm. Hai là ngăn chặn và tiến tới chấm dứt tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài. Cùng với xử lý tàu và ngư dân khi vi phạm, cần làm rõ trách nhiệm của chủ tàu, thuyền trưởng, tổ chức, cá nhân môi giới, móc nối, tổ chức đưa tàu đi khai thác trái phép; đồng thời kiểm soát nhóm tàu có nguy cơ để ngăn chặn vi phạm từ sớm. Ba là bảo đảm tính hợp pháp, minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc của sản phẩm thủy sản. Dữ liệu phải thống nhất, hồ sơ phản ánh đúng thực tế, có thể truy xuất ngược và kiểm tra chéo. Bốn là nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật và tính tin cậy của dữ liệu. Mọi vụ việc vi phạm phải được phát hiện, xác minh, xử lý đúng quy định và có kết quả cuối cùng.

Lực lượng biên phòng kiểm tra, tuyên truyền các quy định chống khai thác IUU với ngư dân.

Thứ trưởng Võ Văn Hưng yêu cầu từ nay đến khi kết thúc tháng cao điểm, các bộ, ngành, địa phương phải tạo được 5 chuyển biến cụ thể: quản lý chặt toàn bộ đội tàu, không để khoảng trống quản lý; kiểm soát thực chất VMS; ngăn chặn, tiến tới chấm dứt tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài; kiểm soát và truy xuất toàn bộ chuỗi thủy sản khai thác từ tàu cá, hành trình, cảng, sản lượng, nguyên liệu đến doanh nghiệp, chế biến, xuất khẩu; xử lý dứt điểm vi phạm, thiết lập kỷ cương thực thi pháp luật và lấy dữ liệu, bằng chứng thực thi làm thước đo hoàn thành. Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhấn mạnh: gỡ "thẻ vàng" là mục tiêu phải đạt; nhưng không phải đích cuối cùng. Đích cuối cùng là xây dựng một nghề cá mà khai thác IUU không còn tồn tại; một hệ thống quản lý đủ năng lực tự phát hiện, tự kiểm soát, xử lý vi phạm và chứng minh được tính minh bạch, hợp pháp của sản phẩm thủy sản Việt Nam.