Siết quản lý nuôi, kinh doanh động vật hoang dã

Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực 5 hướng dẫn người dân ghi chép sổ theo dõi nuôi động vật hoang dã đúng quy định. Ảnh: An Nhơn

Song song với việc tạo điều kiện để người dân phát triển kinh tế từ các mô hình gây nuôi hợp pháp, cơ quan chức năng cũng tăng cường công tác quản lý, đẩy mạnh tuyên truyền luật nhằm nâng cao nhận thức, giúp các cơ sở chấp hành đúng quy định trong quá trình nuôi nhốt, kinh doanh ĐVHD.

Giúp người dân nâng cao ý thức

Theo ông Nguyễn Ngọc Phượng, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực 5, thời gian gần đây, đơn vị đã phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức nhiều đợt tuyên truyền các quy định của pháp luật liên quan đến quản lý, gây nuôi ĐVHD tại nhiều khu dân cư trên địa bàn. Tại các buổi tuyên truyền, người dân được giới thiệu bằng hình ảnh trực quan về những loài ĐVHD đang được gây nuôi phổ biến; đồng thời được phổ biến các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ, quản lý ĐVHD; hướng dẫn quy trình quản lý đối với cơ sở gây nuôi; quy định về hồ sơ, sổ sách theo dõi và chế tài xử phạt đối với các hành vi vi phạm.

Điểm đáng chú ý là nội dung tuyên truyền được lựa chọn theo hướng ngắn gọn, sát thực tế và gắn với những vấn đề người dân thường gặp. Thay vì truyền đạt các quy định mang tính lý thuyết, cán bộ kiểm lâm tập trung phân tích những hành vi vi phạm phổ biến và mức xử phạt cụ thể để người dân dễ hình dung, dễ ghi nhớ. Trong đó, nhiều quy định nhận được sự quan tâm của người dân như: vận chuyển, mua bán, cất giữ hoặc chế biến sản phẩm ĐVHD và sản phẩm có nguồn gốc hợp pháp nhưng không chấp hành đầy đủ quy định về hồ sơ lâm sản; không lập sổ theo dõi hoặc ghi chép không đầy đủ tình hình nuôi; không thông báo với cơ quan chức năng khi đưa động vật rừng về cơ sở nuôi...

Bên cạnh việc tuyên truyền, cán bộ kiểm lâm còn dành thời gian trao đổi, giải đáp những thắc mắc của người dân liên quan đến thủ tục hành chính, quy định về nguồn gốc hợp pháp của động vật gây nuôi, cũng như hướng dẫn cách lập và ghi chép sổ theo dõi theo quy định. Nhờ cách tiếp cận gần gũi, thiết thực, công tác tuyên truyền đã từng bước nâng cao nhận thức pháp luật của người dân, giúp nhiều hộ chủ động thực hiện đầy đủ các thủ tục liên quan đến hoạt động gây nuôi ĐVHD.

Ông Phan Xuân Ngọc (ở khu phố Hiếu Liêm, phường Trị An) cho biết: Ông cùng gia đình từ tỉnh Hà Tĩnh vào sinh sống tại địa phương từ năm 1997 và gắn bó với nghề nuôi nai gần 30 năm nay. Từ quy mô ban đầu chỉ hơn chục con, gia đình ông đã phát triển đàn lên khoảng 200 con. Theo ông Ngọc, các buổi tuyên truyền do cơ quan chức năng tổ chức đã giúp người dân hiểu rõ hơn quy định của Nhà nước trong hoạt động gây nuôi ĐVHD.

“Gia đình tôi thường xuyên tham gia các buổi tuyên truyền do địa phương tổ chức. Qua đó hiểu rõ hơn các quy định pháp luật và thực hiện đầy đủ theo yêu cầu. Người dân mong muốn thời gian tới tiếp tục nhận được sự hỗ trợ, hướng dẫn để các thủ tục liên quan đến đầu ra sản phẩm được thuận lợi, nhanh gọn hơn, tạo điều kiện cho bà con yên tâm phát triển kinh tế” - ông Ngọc chia sẻ.

Khu phố Hiếu Liêm, phường Trị An là vùng phát triển mạnh nghề nuôi nai trên địa bàn thành phố Đồng Nai. Theo hồ sơ quản lý của Hạt Kiểm lâm khu vực 5, toàn địa bàn đơn vị phụ trách có khoảng 300 cơ sở nuôi ĐVHD. Riêng khu phố Hiếu Liêm có 72 cơ sở, gồm 70 cơ sở nuôi nai và 2 cơ sở nuôi cầy vòi hương. Đến nay, 65/70 cơ sở nuôi nai đã được cấp mã số, 5 cơ sở còn lại đang hoàn thiện các điều kiện để được cấp mã số theo quy định.

Thông qua các đợt tuyên truyền, hướng dẫn và kiểm tra định kỳ, nhiều chủ cơ sở đã chủ động hoàn thiện hồ sơ, thực hiện đúng quy định về quản lý nguồn gốc lâm sản, đăng ký mã số cơ sở và ghi chép sổ theo dõi. Điều này góp phần hạn chế các vi phạm phát sinh, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực gây nuôi ĐVHD.

Tăng cường công tác quản lý nhà nước

Hiện nay, hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh hoạt động gây nuôi động vật rừng đã tương đối đầy đủ và cụ thể. Trong đó có Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT, ngày 31-12-2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường quy định về quản lý loài nguy cấp, quý, hiếm, loài động vật rừng thông thường và thực thi Công ước CITES; Thông tư số 26/2025/TT-BNNMT, ngày 24-6-2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường quy định về quản lý lâm sản, xử lý lâm sản và thủy sản là tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân.

Đặc biệt, từ ngày 25-6-2026, Nghị định số 146/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp có hiệu lực đã bổ sung nhiều chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm trong hoạt động gây nuôi động vật rừng, góp phần siết chặt công tác quản lý và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Theo quy định, chủ cơ sở gây nuôi phải thông báo cho cơ quan kiểm lâm trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ ngày đưa động vật về cơ sở nuôi; đồng thời lập và ghi chép đầy đủ sổ theo dõi nuôi động vật rừng. Các trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ sẽ bị xử phạt hành chính.

Cụ thể, hành vi vận chuyển, mua bán động vật rừng hoặc sản phẩm từ động vật rừng có nguồn gốc hợp pháp nhưng không chấp hành đầy đủ quy định về hồ sơ lâm sản có thể bị phạt từ 5-10 triệu đồng. Chủ cơ sở không lập sổ theo dõi, ghi chép không đầy đủ hoặc không thông báo khi đưa động vật rừng thông thường về cơ sở nuôi có thể bị phạt từ 10-20 triệu đồng. Đối với cơ sở nuôi các loài nguy cấp, quý, hiếm hoặc thuộc phụ lục CITES mà không đăng ký mã số cơ sở nuôi, mức phạt từ 20-30 triệu đồng.

Một trong những yêu cầu quan trọng nhất hiện nay là các cơ sở phải bảo đảm đầy đủ hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của động vật đưa vào nuôi. Những trường hợp săn bắt, nuôi nhốt động vật rừng không có hồ sơ hợp pháp có thể bị xử phạt lên đến 400 triệu đồng, đồng thời bị tịch thu tang vật. Nếu có dấu hiệu cấu thành tội phạm, cá nhân và tổ chức vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định.

Các cơ quan chức năng khuyến cáo tổ chức, cá nhân đang gây nuôi động vật rừng chủ động rà soát, hoàn thiện hồ sơ pháp lý, thực hiện đầy đủ các quy định liên quan đến hoạt động gây nuôi; đồng thời thường xuyên phối hợp với cơ quan kiểm lâm và chính quyền địa phương để được hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời.

Việc Nhà nước cho phép phát triển các mô hình gây nuôi thương mại ĐVHD có nguồn gốc hợp pháp mang nhiều ý nghĩa thiết thực. Hoạt động này góp phần giảm áp lực khai thác động vật từ tự nhiên, hạn chế tình trạng săn bắt trái phép các loài như: heo rừng, rùa, rắn, cá sấu nước ngọt, nhím, cầy, khỉ... Tuy nhiên, để mô hình phát triển bền vững, tổ chức, cá nhân phải tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động nuôi nhốt, kinh doanh ĐVHD ngày càng hiệu quả, góp phần bảo vệ tài nguyên rừng và đa dạng sinh học trên địa bàn.