Siết quản lý thuốc lá điện tử, ngăn chặn mua bán trái phép trên mạng

Trước tình trạng mua bán thuốc lá điện tử chuyển sang môi trường trực tuyến, các chuyên gia đề xuất tăng kiểm soát nguồn cung, quảng bá và trưng bày sản phẩm.

Thuốc lá điện tử chuyển sang mua bán ngầm trên mạng

Ngày 17/11, tại Hà Nội, Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá trong tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí phát biểu khai mạc hội thảo.

Ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí phát biểu khai mạc hội thảo.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí cho biết, sau hơn 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, gánh nặng bệnh tật và thiệt hại kinh tế do thuốc lá vẫn rất lớn.

Theo số liệu Bộ Y tế được dẫn tại hội thảo, mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá, trong đó khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người do hút thuốc thụ động. Chi phí y tế và tổn thất kinh tế do thuốc lá ước tính khoảng 108.700 tỉ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP.

Toàn cảnh hội thảo.

Toàn cảnh hội thảo.

Một trong những vấn đề đáng chú ý là tình trạng mua bán thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng sau khi quy định cấm có hiệu lực. Theo thông tin được ông Đặng Khắc Lợi dẫn từ nghiên cứu và giám sát không gian mạng năm 2025 của Trường Đại học Y tế công cộng, dù các điểm bán lẻ công khai đã cơ bản được xóa bỏ, có tới 34,9% cửa hàng chuyển sang hoạt động mua bán ngầm trên môi trường trực tuyến.

Các đối tượng sử dụng nhiều thủ thuật để né tránh kiểm duyệt, như đổi tên sản phẩm thành "đầu bàn chải điện", "tinh dầu thơm phòng" nhằm che giấu hoạt động kinh doanh trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội.

Đáng lo ngại, còn xuất hiện xu hướng tìm kiếm chất cấm THC núp bóng thuốc lá điện tử. Trong khi đó, việc thực hiện lệnh cấm đã ghi nhận những kết quả bước đầu. Tỉ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở học sinh 13-17 tuổi giảm từ 8,1% năm 2023 xuống dưới 1% năm 2025; nhóm thanh niên 18-24 tuổi giảm từ trên 7% xuống còn 3,3%.

Những số liệu này cho thấy hiệu quả của chính sách cấm, đồng thời đặt ra yêu cầu tăng cường giám sát, xử lý hoạt động mua bán trái phép trên không gian mạng.

Đề xuất kiểm soát nguồn cung, siết trưng bày và quảng bá thuốc lá

Tại hội thảo, đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến, đại biểu chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, cần kiểm soát chặt chẽ việc trưng bày thuốc lá tại các cửa hàng, quầy bán lẻ, bởi hoạt động này có thể làm gia tăng sự chú ý, tạo tiếp xúc thường xuyên với sản phẩm, đặc biệt là trẻ em, thanh thiếu niên.

Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến chia sẻ tại hội thảo.

Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến chia sẻ tại hội thảo.

Khi quảng cáo thuốc lá đã bị nghiêm cấm, không thể để việc trưng bày trở thành hình thức quảng bá trá hình. Đồng thời, cần có chính sách giá thuốc lá phù hợp, tránh tình trạng giá quá thấp khiến người dân dễ tiếp cận, trong khi ngân sách và hệ thống y tế phải gánh chịu những tổn thất do tác hại thuốc lá gây ra.

Đề cập một nội dung mới trong dự thảo sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu đánh giá cao quy định bổ sung trách nhiệm của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong việc hạn chế sử dụng hình ảnh diễn viên hút thuốc lá trong các tác phẩm điện ảnh, sân khấu, truyền hình. Theo đại biểu, cần cụ thể hóa quy định này bằng hướng dẫn rà soát, kiểm soát các hình ảnh hút thuốc trong phim ảnh, chương trình truyền hình, tránh việc hình ảnh nhân vật sử dụng thuốc lá vô tình tạo hiệu ứng cổ súy cho hành vi hút thuốc.

Đại biểu cũng nêu vấn đề cần nghiên cứu mở rộng việc hạn chế hình ảnh thuốc lá trong các sản phẩm âm nhạc, đặc biệt là những bài hát có nội dung nhắc đến thuốc lá theo hướng lãng mạn hóa, dễ tạo sự tò mò, bắt chước ở giới trẻ. Đây là đề xuất xuất phát từ góc nhìn cá nhân, nhằm mở rộng phạm vi truyền thông phòng, chống tác hại thuốc lá trong đời sống văn hóa.

Từ thực tế nhiều thanh thiếu niên bắt đầu hút thuốc do tâm lý a dua, học đòi, đại biểu Vũ Văn Tiến nhấn mạnh phòng, chống tác hại thuốc lá không thể chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành Y tế hay một cơ quan nào. Cần có sự chung tay của toàn xã hội, từ mỗi gia đình, người dân đến các cơ quan báo chí. Mỗi bài viết, thông điệp truyền thông có trách nhiệm đều góp phần nâng cao nhận thức, hình thành môi trường không khói thuốc và bảo vệ thế hệ trẻ.

Cũng tại hội thảo, bác sĩ Nguyễn Tuấn Lâm, chuyên gia Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam, đề xuất luật sửa đổi cần bổ sung quy định cấm toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, quá cảnh, quảng cáo, tàng trữ, sử dụng và chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới khác. Quy định cấm cũng cần mở rộng sang hoạt động sản xuất, buôn bán linh kiện, cấu phần của các sản phẩm này, đồng thời bảo đảm định nghĩa thuốc lá mới bao quát cả sản phẩm có chứa và không chứa nicotine.

Theo bác sĩ Lâm, chính sách cần tập trung ngăn chặn nguồn cung, kiểm soát tình trạng nhập lậu, buôn bán và quảng cáo trái phép thay vì chủ yếu xử phạt người sử dụng. Trong đó, ưu tiên xử lý hoạt động mua bán thuốc lá mới trên môi trường mạng, với sự vào cuộc quyết liệt của các lực lượng chức năng, đặc biệt là công an và quản lý thị trường.

Trong bối cảnh hoạt động kinh doanh thuốc lá ngày càng khó kiểm soát, việc hoàn thiện các quy định về kinh doanh, trưng bày, quảng bá và cảnh báo sức khỏe được xem là cần thiết. Những giải pháp này không chỉ góp phần hạn chế khả năng tiếp cận thuốc lá mà còn nâng cao nhận thức, thúc đẩy thay đổi hành vi sử dụng, hướng tới bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên.

Hoàng Thanh

Nguồn Công Thương: https://congthuong.vn/siet-quan-ly-thuoc-la-dien-tu-ngan-chan-mua-ban-trai-phep-tren-mang-481562.html