Siêu El Ninõ có thể ảnh hưởng sao đến nông nghiệp ở Đông Nam Á?

Vào tháng 6, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) cho biết điều kiện gây nên El Ninõ hiện diễn ra ở vùng nhiệt đới Thái Bình Dương, theo tờ The Guardian.

Trước đó, nhiều cơ quan thời tiết cũng dự báo một đợt siêu El Ninõ cường độ mạnh sắp xuất hiện. Siêu El Ninõ này dự kiến kéo dài đến năm 2027 và có thể kéo theo nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan trên toàn cầu.

El Ninõ được cho sẽ làm nhiệt độ bề mặt ở nhiều khu vực của Thái Bình Dương ấm lên hơn bình thường. Ngoài ra, sự gián đoạn trong mô hình gió đông – tây thông thường có khả năng mang lại nhiều nhiệt hơn cho khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương.

Nông dân chuẩn bị gieo sạ lúa giống tại một cánh đồng ở miền Trung Thái Lan. Ảnh: Bangkok Post

Đông Nam Á được cho là một trong những khu vực chịu tác động mạnh nhất của hiện tượng này.

Siêu El Ninõ có thể ảnh hưởng mạnh nông nghiệp Đông Nam Á

Đông Nam Á đang bước vào những tháng mưa gió mùa, giúp bổ sung nguồn nước cho các hồ chứa, làm mát các thành phố và tưới tiêu cho các cánh đồng trước mùa gieo trồng tiếp theo.

Tuy nhiên, nếu mưa đến muộn hoặc yếu hơn bình thường, nông dân có thể trì hoãn việc gieo trồng, giảm diện tích hoặc chuyển sang trồng các loại cây trồng khác thay vì các loại cây cần nhiều nước.

“Ngành nông nghiệp Đông Nam Á đặc biệt dễ bị tổn thương trước cú sốc El Ninõ mới, bởi hai mặt hàng chủ lực là gạo và dầu cọ đặc biệt nhạy cảm với các hiện tượng bất thường về khí hậu” – ông Jason Lee, chủ tịch Trung tâm Đông Nam Á thuộc tổ chức Mạng lưới Thông tin Sức khỏe Nhiệt toàn cầu, trả lời đài DW.

“Sự dễ bị tổn thương cực độ này có nghĩa là những cú sốc cục bộ, ở cấp độ cánh đồng, có thể nhanh chóng lan rộng thành một cuộc khủng hoảng giá lương thực và lạm phát mang tính hệ thống trên toàn khu vực” – ông cảnh báo.

Đồng tình, ông Paul Teng – nghiên cứu viên cao cấp thỉnh giảng tại Chương trình Biến đổi Khí hậu ở Đông Nam Á của Viện ISEAS–Yusof Ishak (Singapore) – cho rằng lúa gạo có khả năng là cây trồng chủ lực bị ảnh hưởng nhiều nhất do lượng mưa giảm và căng thẳng nhiệt gia tăng.

“Ở các vùng trồng lúa phụ thuộc vào nước mưa, khả năng xảy ra hạn hán cục bộ sẽ cao hơn, còn ở các vùng trồng lúa bằng nước tưới, khả năng xảy ra tình trạng thiếu nước cũng xảy ra do mực nước trong hồ chứa và hệ thống thủy lợi giảm” – ông Teng cho biết. Ông cũng lưu ý rằng các quốc gia dễ bị tổn thương nhất là Thái Lan, Philippines, Indonesia và Campuchia.

Theo ông Teng, trong trường hợp El Ninõ diễn biến phức tạp, khu vực này có thể chứng kiến sản lượng lúa giảm từ 2% đến 8% so với năm bình thường.

Sản lượng dầu cọ cũng sẽ bị ảnh hưởng, đặc biệt là ở Indonesia và Malaysia – hai quốc gia chiếm khoảng 85% nguồn cung dầu cọ toàn cầu.

“Cây cọ dầu nhạy cảm với sự gia tăng nhiệt độ. Nhưng không giống như cây lúa, tác động lên cây cọ dầu có thể được cảm nhận sau 6 đến 12 tháng, do giảm sự hình thành buồng quả tươi và tỉ lệ chiết xuất dầu” – ông Teng nói.

Chi phí phân bón và khí đốt đã tăng mạnh do chiến sự Trung Đông. Các nhà phân tích cảnh báo rằng hiện tượng El Ninõ cực đoan sẽ đẩy giá các mặt hàng lên cao hơn nữa. Điều này cũng đã dẫn đến giá lương thực tăng cao trên toàn khu vực.

Ông Lee lưu ý rằng thị trường thường phản ứng không chỉ với tình trạng thiếu hụt mà còn với nỗi lo sợ thiếu hụt, đẩy giá lên ngay cả trước khi khu vực ghi nhận những thiệt hại mùa màng.

Hạn hán cũng có thể gây ra các vụ cháy nông nghiệp và đất than bùn ở những điểm nóng như miền bắc Thái Lan và các vùng Sumatra, Kalimantan của Indonesia.

Thu hoạch quả cọ dầu tại tỉnh Bengkulu (Indonesia). Ảnh: NIKKEI ASIA

"Hiện tượng El Ninõ khắt nghiệt sẽ làm tăng khả năng xảy ra sương mù xuyên biên giới nghiêm trọng. Điều này sẽ làm gia tăng khó khăn cho người dân, trong đó rủi ro về sức khỏe cộng đồng gia tăng cùng với các vấn đề xã hội khác" – bà Helena Varkkey, phó giáo sư sinh thái chính trị tại Đại học Malaya (Malaysia), cho biết.

Chuẩn bị trước để giảm rủi ro

Trong tháng 6, các phân tích mới của các chuyên gia tại Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực Liên hợp quốc (FAO) cho thấy các khu vực có nguy cơ cao bị El Ninõ ảnh hưởng bao gồm vùng Sahel, khắp miền Nam châu Phi, ở Nam và Đông Nam Á, Trung Mỹ và vùng Caribe.

Theo FAO, khi rủi ro được xác định sớm và ở cấp địa phương, nông dân có thể đưa ra các quyết định quan trọng về trồng trọt và quản lý vật nuôi trước khi mùa vụ bắt đầu. Các quyết định này có thể bao gồm việc trì hoãn việc trồng trọt, chọn cây trồng chịu hạn, dự trữ thức ăn gia súc và đảm bảo nguồn nước dự trữ bổ sung trước khi xảy ra tình trạng thiếu nước.

Vừa qua, tổ chức này cũng đưa ra phân tích cho thấy có thể xác định rõ các nơi bị ảnh hưởng ở một số khu vực. Theo FAO, các phân tích này có thể giúp các chính phủ quyết định nên ưu tiên hỗ trợ nơi nào trước, hỗ trợ nào là cấp thiết nhất và cộng đồng nào ít có khả năng đối phó nhất.

“Thay vì phân bổ nguồn lực dàn trải, chính phủ có thể tập trung hỗ trợ vào các điểm nóng, hướng các khoản chuyển tiền mặt, hỗ trợ nước và thủy lợi, thức ăn chăn nuôi và các yếu tố đầu vào quan trọng khác đến những nơi có nguy cơ bị ảnh hưởng cao nhất” – ông Riccardo Soldan, chuyên gia của FAO, cho biết.

Theo FAO, các hành động phòng ngừa, trước khi thiệt hại do El Ninõ xảy ra, có thể mang lại hiệu quả.

Tại khu vực Nam Phi, trước thềm hiện tượng El Ninõ giai đoạn 2023 – 2024, khu vực này đã nỗ lực hỗ trợ 31 triệu USD vào hơn 2 triệu người trên 7 quốc gia, cung cấp hạt giống, hỗ trợ chăn nuôi và dự báo tốt hơn thông qua hệ thống cảnh báo sớm.

Tại Trung Mỹ, việc phân phối kịp thời các loại hạt giống chịu hạn và có chu kỳ sinh trưởng ngắn đã giúp các gia đình sản xuất rau, cải thiện nguồn cung cấp thực phẩm hộ gia đình và giảm khả năng các gia đình phải dùng đến các biện pháp đối phó tiêu cực.