Siêu El Niño phủ bóng lên an ninh lương thực châu Phi

Mozambique được Liên hợp quốc (LHQ) cảnh báo đặc biệt dễ bị tổn thương, trong khi Nam Phi đối mặt nguy cơ suy giảm sản lượng nông nghiệp, giá thực phẩm tăng và thiệt hại kinh tế trong giai đoạn 2026–2027.

Người dân xếp hàng chờ lấy nước sinh hoạt tại Kubdisha, Kenya. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Theo phóng viên TTXVN tại Nam Phi, sau chuyến công tác kéo dài 11 ngày tại Mozambique, Báo cáo viên đặc biệt của LHQ về thúc đẩy và bảo vệ quyền con người trong bối cảnh biến đổi khí hậu Elisa Morgera nhận định nước này thuộc nhóm quốc gia dễ bị ảnh hưởng nhất do biến đổi khí hậu, dù đóng góp rất ít vào tình trạng nóng lên toàn cầu. Trong những tháng tới, “siêu El Nino” có thể làm gia tăng nguy cơ nắng nóng gay gắt, thiếu mưa, hạn hán kéo dài, bão và lũ lụt.

Mozambique đang chịu sức ép kinh tế và nhân đạo sau các đợt lũ nghiêm trọng đầu năm 2026, với khoảng 3,5 triệu người thiếu an ninh lương thực nghiêm trọng. Malawi và Madagascar cũng nằm trong nhóm quốc gia dễ bị tổn thương trước tác động của biến đổi khí hậu.

LHQ kêu gọi Mozambique tăng cường cảnh báo sớm, bảo vệ sinh kế cho người nông dân, củng cố hạ tầng chống chịu thiên tai và hỗ trợ các nhóm dân cư dễ bị tổn thương. Bà Morgera đồng thời đề nghị các doanh nghiệp đa quốc gia, đặc biệt trong lĩnh vực nhiên liệu hóa thạch, tuân thủ nghĩa vụ về quyền con người và phòng ngừa các thiệt hại môi trường, khí hậu có thể dự báo.

Tại Nam Phi, El Nino thường gây khô hạn, đe dọa các cây trồng mùa Hè, nhất là ngô, cũng như đàn vật nuôi và nguồn nước. Thiếu mưa kéo dài kết hợp nhiệt độ cao có thể làm giảm sản lượng nông nghiệp, thắt chặt nguồn cung lương thực và đẩy giá thực phẩm tăng, gây thêm áp lực lạm phát. Thời tiết cực đoan được dự báo có thể khiến tăng trưởng kinh tế nước này giảm tới 0,5 điểm phần trăm mỗi năm trong giai đoạn 2026–2027.

Nguy cơ trên càng đáng lo ngại khi giá dầu và chi phí đầu vào nông nghiệp gia tăng, kéo theo chi phí vận chuyển, phân bón và sản xuất. Trong đợt El Nino 2015–2016, hạn hán nghiêm trọng nhất trong 35 năm đã làm giảm sản lượng nông nghiệp Nam Phi, đẩy lạm phát giá lương thực lên 18,4%. Tổ chức Grain South Africa cảnh báo năng suất cây trồng có thể giảm tới 5% mỗi ngày trong điều kiện khô hạn cực đoan và nhiệt độ cao kéo dài.

Ngoài nông nghiệp, thời tiết khô nóng còn làm tăng nguy cơ cháy rừng, gây thiệt hại tài sản, môi trường và hạ tầng. Các rủi ro khí hậu như hạn hán, lũ lụt và cháy rừng được ước tính gây thiệt hại khoảng 3 tỷ rand mỗi năm tại Nam Phi. Thời tiết bất lợi tại Limpopo và Western Cape cũng góp phần khiến tỷ suất lợi nhuận bảo hiểm của Santam, doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ lớn nhất nước này, giảm từ 11,3% năm 2025 xuống 8,1% trong 6 tháng đầu năm 2026.

Tuy nhiên, lượng mưa cao hơn bình thường trong thời gian trước đó đã cải thiện độ ẩm đất tại một số khu vực, có thể giúp giảm nhẹ tác động của El Nino. Mức độ thiệt hại thực tế sẽ phụ thuộc vào thời điểm xuất hiện mưa, cường độ và thời gian khô hạn, khả năng dự trữ nước cùng các biện pháp ứng phó.

Các chuyên gia khuyến nghị Nam Phi chủ động cập nhật dự báo khí hậu, hỗ trợ nông dân lựa chọn giống phù hợp, quản lý hiệu quả nguồn nước, bảo vệ đàn vật nuôi và tăng cường phòng chống cháy rừng. Chuẩn bị sớm sẽ giúp hạn chế tác động dây chuyền của thời tiết cực đoan đối với sản xuất, chi phí sinh hoạt, lạm phát và tăng trưởng kinh tế.