Siêu tàu sân bay Nimitz của Mỹ và những bí mật bị lãng quên

Sau nhiều thập kỷ hoạt động liên tục, tàu sân bay Nimitz được cho là đang tiến gần tới thời điểm kết thúc vòng đời phục vụ. Được đưa vào biên chế từ năm 1975, con tàu hiện là tàu sân bay có tuổi đời cao nhất trong lực lượng hải quân Mỹ.

Trong suốt quá trình hoạt động, USS Nimitz tham gia nhiều chiến dịch đáng chú ý, bao gồm nhiệm vụ giải cứu con tin tại Iran trong chiến dịch Eagle Claw, chiến dịch Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991 và chiến dịch ở Iraq năm 2003. Và gần đây nhất, USS Nimitz di chuyển từ Đông Nam Á đến Trung Đông, sau khi Mỹ thông báo đưa thêm khí tài tới điểm nóng để tăng cường phòng thủ.

USS Nimitz di chuyển qua eo biển Hormuz để tiến vào vùng Vịnh tháng 9/2020. (Ảnh: Getty)

Thế hệ đầu tiên

USS Nimitz (ký hiệu CVN-68) là tàu sân bay đầu tiên thuộc lớp Nimitz của Hải quân Mỹ và là một trong những chiến hạm lớn nhất thế giới. Đây cũng là tàu sân bay thứ hai của Hải quân Mỹ có động cơ chạy bằng năng lượng hạt nhân, sau chiến hạm USS Enterprise.

Tàu sân bay Nimitz bắt đầu được đóng vào ngày 22/6/1968 tại Công ty Đóng tàu và Bến tàu Newport News, thuộc bang Virginia (Mỹ). Con tàu được đặt theo tên vị Đô đốc huyền thoại Chester William Nimitz Sr., Tổng tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương trong thời kỳ Thế chiến II.

Đến năm 1972, USS Nimitz chính thức hoàn thiện và hạ thủy vào ngày 3/5 cùng năm tại bến tàu Newport News. Con gái của Đô đốc Chester William Nimitz, bà Catherine Nimitz Lay là người đích thân thực hiện nghi thức đập chai sâm-panh để tàu được “rửa tội” trước khi đi vào hoạt động.

Ba năm sau, USS Nimitz được bàn giao cho Hải quân Mỹ. Với chiều dài khoảng 332m và lượng giãn nước gần 100.000 tấn, USS Nimitz có thể mang theo hơn 60 máy bay các loại cùng thủy thủ đoàn và lính thủy đánh bộ lên đến 5.000 người. Trên tàu có hai lò phản ứng hạt nhân công suất hơn 250.000 mã lực cung cấp năng lượng cho toàn bộ hoạt động, giúp tàu đạt tốc độ tối đa trên 30 hải lý/giờ.

Bà Catherine Nimitz Lay đập chai sâm-panh trong nghi thức "rửa tội" cho tàu USS Nimitz. (Ảnh: Hải quân Mỹ)

USS Nimitz có phạm vi hoạt động gần như không giới hạn và tuổi thọ được tính bằng thập kỷ thay vì quãng đường di chuyển và nhờ sử dụng năng lượng hạt nhân. Cùng với đó, tàu sân bay Nimitz không cần mang theo nhiều nhiên liệu, có thêm không gian để dự trữ nhiên liệu cho máy bay, vũ khí và vật tư hậu cần.

Kể từ năm 1976, USS Nimitz hoạt động ở hầu hết những điểm nóng trên thế giới. Con tàu tham gia ít nhất 7 chiến dịch quân sự quy mô lớn của Hải quân Mỹ cùng với nhiều cuộc tuần tra và tập trận với mục đích đảm bảo tự do hàng hải.

Sự nghiệp cống hiến dài hơi

Dù sở hữu bề dày thành tích đáng chú ý, nhưng tàu USS Nimitz dần bộc lộ rõ những dấu hiệu xuống cấp do tuổi đời cao. Trải qua nhiều lần bảo trì và nâng cấp, con tàu khó tránh khỏi sự hao mòn tích tụ sau hàng chục năm hoạt động.

Gánh nặng chi phí dành cho việc duy tu và hiện đại hóa tàu sân bay lâu năm là rất lớn. Hải quân Mỹ từng ký hợp đồng trị giá 18,4 triệu USD nhằm khởi động quá trình lập kế hoạch sơ bộ cho việc ngừng vận hành lò phản ứng hạt nhân trên Nimitz. Những khoản chi này được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng theo thời gian, khiến phương án cho tàu nghỉ hưu và chuyển nguồn lực sang tàu sân bay thế hệ mới, hiện đại hơn trở nên hợp lý về mặt tài chính.

Nhu cầu sử dụng tàu sân bay của Mỹ đang ở mức cao.

Dù trải qua nhiều đợt nâng cấp, nhưng tàu sân bay Nimitz vẫn bộc lộ sự yếu thế nhất định so với các tàu sân bay thế hệ mới về mặt công nghệ và năng lực tác chiến. Trong khi đó, những tàu sân bay lớp Gerald R. Ford được tích hợp hàng loạt công nghệ tiên tiến như máy phóng điện từ, hệ thống hãm đà hiện đại và radar thế hệ mới.

Những cải tiến này giúp nâng cao đáng kể hiệu quả vận hành cũng như sức mạnh chiến đấu trên biển. Vì vậy, việc tiếp tục phụ thuộc vào tàu sân bay Nimitz có thể đặt Hải quân Mỹ vào thế bất lợi trong bối cảnh các cuộc chiến hải quân hiện đại ngày càng đòi hỏi công nghệ cao.

Cùng với đó, việc tiếp tục vận hành tàu chạy bằng năng lượng hạt nhân đã cũ cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nguy cơ xảy ra tai nạn hoặc mối nguy hại về môi trường tăng lên theo tuổi đời của tàu.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nhu cầu triển khai tàu sân bay của Mỹ vẫn ở mức cao, Hải quân nước này buộc phải thường xuyên phân tán lực lượng nhằm đáp ứng cam kết trên phạm vi toàn cầu. Dù trải qua nhiều năm phục vụ, tàu sân bay lớp Nimitz vẫn giữ vai trò then chốt trong việc phô diễn sức mạnh quân sự và duy trì sự hiện diện ở khu vực tiền tuyến.