Siêu trí tuệ hay trí tuệ nhân tạo: Tổng thống Trump có đúng khi đổi tên AI?

Lên bài phản ánh về sự kiện, DW viết, dường như Tổng thống Trump có thói quen đổi tên, đầu tiên là Vịnh Mexico đã trở thành Vịnh America, sau đó, Hồ Ontario được đổi thành Hồ America, giờ đây ông muốn đặt tên mới cho công nghệ mang tính định hình thời đại của chúng ta - trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, các công ty công nghệ và giới nghiên cứu có vẻ chưa có lý do gì để hưởng ứng ý tưởng của ông chủ Nhà Trắng.

Tổng thống Trump đã có buổi làm việc với 31 nhà lãnh đạo các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu Mỹ vào ngày 29/9. (Nguồn: whitehouse.gov)

Tổng thống Mỹ mới đây tuyên bố trên nền tảng mạng xã hội Truth Social rằng, thuật ngữ “trí tuệ nhân tạo” là “không chính xác” và “thiếu tinh tế”. Ông cho rằng các cụm từ như trí tuệ “vượt trội” (superior), “cực hạn” (extreme) hay “tối cao” (supreme) sẽ là những lựa chọn thay thế tốt hơn. Trong một cuộc thăm dò kéo dài ba ngày trên mạng xã hội, người hâm mộ của Tổng thống đã chọn cái tên “Super Intelligence” với tỷ lệ khoảng 65% so với 35% (cho “Superior Intelligence”).

“AI không phải là siêu trí tuệ”

Tất nhiên, hiện ngành công nghệ chưa sử dụng thuật ngữ này, trong khi giới học thuật cảnh báo rằng “siêu trí tuệ” là khái niệm dùng để chỉ viễn cảnh tương lai khi công nghệ có thể vượt trội hơn con người trên mọi phương diện. Họ cho rằng các mô hình AI hiện nay còn cách cột mốc đó nhiều năm nữa.

“Hầu hết các hệ thống AI không phải là siêu trí tuệ — chúng chỉ là một dạng trí tuệ khác biệt”, Giáo sư Khoa học máy tính Pedro Domingos tại Đại học Washington nêu quan điểm. Theo ông, AI thực hiện những công việc khác với con người, vì vậy việc gọi nó là siêu trí tuệ là điều gây hiểu lầm.

Các nhà khoa học máy tính và nhà toán học đã đặt ra thuật ngữ “trí tuệ nhân tạo” vào năm 1956 tại một hội thảo ở Đại học Dartmouth, bang New Hampshire. Từ “nhân tạo” (artificial) đơn thuần mang nghĩa là do con người tạo ra, để phân biệt với trí tuệ tự nhiên của con người.

Không phải tất cả các chuyên gia đều tán thành tên gọi này. Trong cuốn sách “Machines Who Think” (tạm dịch: Những cỗ máy biết tư duy), Nhà sử học Pamela McCorduck đã dẫn lại lời của nhà tiên phong trong lĩnh vực AI Arthur Samuel rằng, thuật ngữ này “khiến người ta cảm thấy có điều gì đó không thực sự xác thực”.

Mặc dù vậy, tên gọi “trí tuệ nhân tạo” vẫn được sử dụng suốt 70 năm qua. Những người hoài nghi cho rằng việc thay đổi tên gọi vào lúc này sẽ không giúp xoa dịu những lo ngại xoay quanh AI, chẳng hạn như nguy cơ mất việc làm, viễn cảnh con người trở nên lỗi thời hay nỗi lo máy móc vượt khỏi tầm kiểm soát của chúng ta.

“Việc đổi tên đang khơi dậy những nỗi sợ kiểu như: 'Ồ, đây là siêu trí tuệ, nó sẽ khiến con người trở nên lỗi thời, quay lưng lại với chúng ta và cướp mất việc làm của chúng ta”, Giáo sư Domingos cảnh báo.

Những nỗi lo ngại trong công chúng đang gia tăng nhanh chóng. Trong một cuộc thăm dò do Public First thực hiện cho Politico hồi đầu tháng này, khoảng một nửa số người được hỏi tại 6 quốc gia — Mỹ, Canada, Pháp, Tây Ban Nha, Đức và Anh ủng hộ việc tạm dừng phát triển thêm AI để giảm thiểu nguy cơ công nghệ mới này có thể hủy diệt nhân loại.

Một cuộc thăm dò riêng biệt của CNN/SSRS cho thấy, gần 9 trong số 10 người Mỹ cảm thấy lo ngại hơn là hào hứng trước viễn cảnh AI vượt qua trí tuệ con người.

Những lo ngại này đã lan tới Quốc hội Mỹ. Tuần trước, Thượng nghị sĩ độc lập Bernie Sanders của bang Vermont đã đồng bảo trợ một dự luật nhằm “cấm vĩnh viễn việc phát triển siêu trí tuệ nhân tạo” mà con người không thể kiểm soát. Dự luật này cũng kêu gọi tạm dừng phát triển AI tiên tiến cho đến khi các quy trình kiểm định và giám sát ở cấp liên bang được thiết lập.

“Siêu trí tuệ” vẫn là một mục tiêu chưa định hình rõ ràng

Trong khi các mô hình AI hiện nay không ngừng cải tiến và đã có thể tự thực hiện nhiều tác vụ, bước tiếp theo mà nhiều phòng thí nghiệm đang thảo luận là các hệ thống AI có khả năng tự cải thiện chính mình. Khái niệm này được gọi là “trí tuệ siêu việt có khả năng tự cải tiến” (recursive self-improvement - RSI) .

Trên hành trình đó, Tỷ phú công nghệ Elon Musk dự đoán rằng, quá trình học tập của AI có thể được tự động hóa với sự can thiệp tối thiểu từ con người, vào cuối năm nay hoặc năm 2027. OpenAI lại cho rằng có thể sẽ cần thêm một năm nữa. Tuy nhiên, ngay cả khi đạt đến giai đoạn đó, các hệ thống AI vẫn chưa thể thực sự tự cải thiện theo cơ chế đệ quy toàn diện.

Ông Jürgen Schmidhuber, Nhà khoa học máy tính người Đức đang làm việc tại Thụy Sĩ, đã lập luận trong một bài đăng trên blog vào đầu tháng này rằng: “Tuy nhiên, RSI toàn diện sẽ không chỉ đòi hỏi phần mềm có khả năng tự cải thiện mà còn cần cả phần cứng có khả năng tự cải thiện trong thế giới vật lý”.

Nói cách khác, để đạt tới siêu trí tuệ hoặc trí tuệ siêu việt có khả năng tự cải tiến, các công ty công nghệ sẽ phải phát triển AI đến mức có thể tự thực hiện gần như toàn bộ quy trình sản xuất: từ thiết kế, chế tạo chip đến sản xuất robot hình người, thậm chí xây dựng và vận hành các nhà máy mà không cần con người trực tiếp can thiệp.

Trên thực tế, AI đã giúp đẩy nhanh quá trình thiết kế chip, nhưng vẫn chưa đủ khả năng tự vận hành các nhà máy sản xuất bán dẫn, vốn đòi hỏi hệ thống thiết bị, quy trình kỹ thuật và sự kiểm soát phức tạp. Những cỗ máy có khả năng tự cải thiện mà không cần sự can thiệp của con người có lẽ vẫn còn cách chúng ta hàng thập kỷ nữa.

Ngoài khía cạnh khoa học về học máy, chính trị cũng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc liệu thuật ngữ “Siêu trí tuệ” có được chấp nhận rộng rãi hay không. Dù nhà lãnh đạo Mỹ từng cho biết, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thích cái tên này, nhưng Bắc Kinh vẫn chưa có dấu hiệu nào cho thấy họ sẽ thay đổi cách gọi đối với AI.

Ngày 29/9, sau buổi làm việc với nhiều thủ lĩnh hàng đầu trong giới công nghệ Mỹ, Tổng thống Trump đã công bố sắc lệnh hành pháp yêu cầu chính phủ liên bang sử dụng thuật ngữ “siêu trí tuệ” thay cho “trí tuệ nhân tạo” trong các văn bản và hoạt động truyền thông chính thức của nhánh hành pháp. Sắc lệnh quy định rõ: Tất cả các cơ quan, bộ ngành trực thuộc nhánh hành pháp bắt buộc phải áp dụng thuật ngữ mới này trong toàn bộ văn bản chính thức, truyền thông đại chúng, hồ sơ chính sách và các giấy tờ liên quan.

Mặc dù một số lãnh đạo của các tập đoàn công nghệ lớn đã chấp nhận thuật ngữ này, nhưng giới quan sát quốc tế bình luận rằng, “cách gọi mới này khó có khả năng phổ biến”.