Sinh đủ 2 con trước 35 tuổi được hỗ trợ những gì?

Theo Cục Dân số, Bộ Y tế, tổng tỷ suất sinh (TFR) của Việt Nam giảm từ 6,4 con/phụ nữ năm 1960 xuống 1,83 con năm 2025, thấp hơn mức sinh thay thế 2,1 con/phụ nữ. Đây cũng là mức thấp nhất từng được ghi nhận.

Tại hội thảo chuyên đề công tác dân số năm 2026 ở Phú Thọ cuối tháng 7, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu, Phó trưởng Phòng Quy mô dân số và Kế hoạch hóa gia đình, Cục Dân số, cho biết Luật Dân số đã đặt ra hệ thống chính sách hỗ trợ cá nhân, cặp vợ chồng sinh và nuôi con thông qua các lĩnh vực như lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, trợ cấp, giáo dục, chăm sóc sức khỏe và nhà ở.

Được nghỉ 7 tháng khi sinh con thứ hai

Một trong những chính sách đã có hiệu lực từ ngày 1/7 là tăng thời gian nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai. Theo Luật Dân số và Nghị định 168/2026/NĐ-CP, lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng, thay vì 6 tháng như trước. Lao động nam có vợ sinh con thứ hai được nghỉ 10 ngày làm việc nếu đủ điều kiện hưởng chế độ thai sản.

Đáng chú ý, quyền lợi này không yêu cầu người mẹ phải sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Chỉ cần đây là lần sinh con thứ hai và người lao động đáp ứng các điều kiện hưởng chế độ thai sản theo quy định.

Nghị định này cũng quy định mức hỗ trợ tài chính tối thiểu 2 triệu đồng/phụ nữ khi sinh con thuộc một trong ba nhóm:

Phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người;
Phụ nữ tại tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ);
Phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.

Nếu cùng lúc thuộc nhiều nhóm, người phụ nữ chỉ được hưởng một mức hỗ trợ.

Nhiều chính sách khuyến sinh mới đang lần lượt được triển khai tại Việt Nam. Ảnh: Trần Hiền.

Nghị định cũng quy định hỗ trợ khám sàng lọc trước sinh đối với 4 bệnh cơ bản gồm hội chứng Down, hội chứng Edwards, hội chứng Patau và bệnh Thalassemia (tan máu bẩm sinh).

Từ ngày 1/7 đến hết ngày 31/12, chính sách ưu tiên hỗ trợ phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội; người dân tại địa bàn đặc biệt khó khăn, vùng dân tộc thiểu số và miền núi, biên giới, hải đảo.

Từ ngày 1/1/2027, phạm vi hỗ trợ được mở rộng cho tất cả phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh trên toàn quốc theo lộ trình. Nguồn kinh phí giai đoạn này từ ngân sách Nhà nước thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.

Theo Bộ Y tế, ngân sách cần khoảng 1.800 tỷ đồng mỗi năm để hỗ trợ phụ nữ sinh con và khoảng 2.000 tỷ đồng cho chương trình sàng lọc thai nhi, trẻ sơ sinh.

Cơ chế khuyến sinh riêng ở từng địa phương

Bên cạnh chính sách chung, nhiều địa phương đã chủ động đưa ra cơ chế khuyến sinh riêng. Theo Cục Dân số, 25/34 tỉnh, thành phố đã ban hành kế hoạch thực hiện chương trình bảo đảm mức sinh thay thế; 9 địa phương đang xây dựng dự thảo kế hoạch.

Đến tháng 7/2026, có 8/34 địa phương đã ban hành nghị quyết hoặc quy định riêng về chính sách dân số, trong đó 5 địa phương quy định mức cụ thể khen thưởng, hỗ trợ phụ nữ sinh đủ hai con gồm:

TP.HCM: 5 triệu đồng.
Hải Phòng: 3 triệu đồng.
Tây Ninh: 2 triệu đồng.
Đồng Nai, Đồng Tháp: 1 triệu đồng.

Một số nơi còn thưởng cho tập thể đạt tỷ lệ từ 60% cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ sinh đủ hai con trong 3 hoặc 5 năm liên tục. Tại Tây Ninh, địa phương đã khen thưởng 99 xã, phường, thị trấn đạt hoặc vượt tỷ lệ 60% cặp vợ chồng sinh đủ hai con, với tổng kinh phí 19,8 tỷ đồng. Bên cạnh đó, tỉnh còn triển khai chính sách khuyến khích phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.

Trước mức sinh thấp kỷ lục, chính sách dân số chuyển hướng từ vận động sinh sang hỗ trợ thực chất, với hàng loạt ưu đãi dành cho người sinh và nuôi con. Ảnh: Trần Hiền.

Đồng Nai đã hỗ trợ 6.015 phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, với tổng kinh phí hơn 6 tỷ đồng. Năm 2025, các xã Đại Phước, Phước Sơn, Tam Phước và Tân An đều đạt hoặc vượt tỷ lệ 60% cặp vợ chồng sinh đủ hai con.

Tại Hải Phòng, địa phương đã khen thưởng hai xã, phường, thị trấn đạt tỷ lệ từ 70% trở lên cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ sinh đủ hai con, đồng thời khen thưởng một đặc khu đạt tỷ lệ từ 60% trở lên, với tổng kinh phí 70 triệu đồng.

UBND TP Hà Nội cũng đang xây dựng dự thảo nghị quyết quy định một số định mức chi thực hiện công tác dân số và phát triển trên địa bàn. Dự thảo đề xuất hỗ trợ 2 triệu đồng/người/lần sinh đối với phụ nữ sinh con, bao gồm cả phụ nữ thuộc dân tộc thiểu số rất ít người. Phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi được đề xuất hỗ trợ 4 triệu đồng/người/lần sinh. Nếu thuộc nhiều diện hỗ trợ, mỗi người chỉ được hưởng mức cao nhất.

Dự thảo cũng đề xuất hỗ trợ 1 triệu đồng/cặp nam, nữ kết hôn đúng độ tuổi để thực hiện tư vấn, khám sức khỏe trước hôn nhân theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.

Tuy nhiên, theo Cục Dân số, không ít địa phương gặp khó khăn khi triển khai chính sách khuyến sinh do phải tự cân đối kinh phí.

Tại Điện Biên, hơn 90% ngân sách phụ thuộc hỗ trợ từ Trung ương, khiến địa phương khó bố trí nguồn riêng cho chính sách dân số. Một số tỉnh cũng chưa ban hành nghị quyết chuyên biệt mà chỉ lồng ghép nội dung dân số vào các chương trình phát triển kinh tế - xã hội.

Trong khi đó, các chính sách được xây dựng từ giai đoạn trước không còn hoàn toàn phù hợp với định hướng mới của Luật Dân số.

Thời gian tới, Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I từ 2026 đến 2030, sẽ ưu tiên ngân sách Trung ương cho các tỉnh miền núi, biên giới, hải đảo và địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn. Đây được kỳ vọng là nguồn lực giúp các địa phương triển khai tốt hơn chính sách dân số, trong đó có khuyến sinh.

Đề xuất tiền trợ cấp nuôi trẻ đến 36 tháng

Bộ Y tế và Bộ Xây dựng đã thống nhất hướng dẫn thực hiện quy định sinh từ 2 con được mua, thuê mua nhà ở xã hội. Nội dung này được điều chỉnh trong dự thảo luật Nhà ở, dự kiến trình cấp thẩm quyền vào tháng 8 này.

Nếu được triển khai đồng bộ, đây có thể là một trong những chính sách tác động trực tiếp đến quyết định sinh con của các gia đình trẻ, khi chi phí nhà ở đang là một trong những áp lực lớn tại đô thị.

Bệnh cạnh đó, Bộ Y tế cũng đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư hướng dẫn chính sách dân số mới. Các hình thức được đề xuất gồm khen thưởng hoặc hỗ trợ bằng tiền, hiện vật cho phụ nữ sinh con, sinh đủ hai con ngoài các đối tượng đã được quy định trong Luật Dân số; hỗ trợ phụ nữ mang thai; hỗ trợ tài chính hàng tháng cho trẻ đến khi đủ 12 tháng, 24 tháng hoặc 36 tháng tuổi.

Dự thảo cũng đề cập các hình thức hỗ trợ khác như chi phí ăn trưa cho trẻ mầm non, khen thưởng trực tiếp phụ nữ hoàn thành mục tiêu sinh đủ hai con trước 35 tuổi.

Ngoài mục tiêu khuyến sinh, dự thảo còn hướng đến cân bằng giới tính khi sinh và nâng cao chất lượng dân số. Các địa phương có thể xây dựng chính sách khen thưởng gia đình sinh hai con gái, đồng thời nghiên cứu hỗ trợ học phí, bảo hiểm y tế cho trẻ em gái tại vùng khó khăn.

Nhóm yếu thế, hộ nghèo cũng được định hướng hỗ trợ miễn phí hoặc giảm chi phí sàng lọc trước sinh, sơ sinh, dịch vụ tránh thai và chăm sóc sức khỏe định kỳ.

Bác sĩ Bệnh viện Bưu điện siêu âm cho thai phụ. Ảnh: Trần Hiền.

Tuy nhiên, đây mới là nội dung dự thảo, chưa phải quyền lợi áp dụng đồng loạt. Nếu được ban hành, các địa phương sẽ quyết định mức chi cụ thể phù hợp khả năng ngân sách.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhận định người trẻ không quay lưng với hôn nhân nhưng ngày càng trì hoãn kết hôn, sinh con do áp lực kinh tế. Ngay cả khi đã lập gia đình, nhiều người vẫn cân nhắc việc sinh con vì chi phí nuôi dưỡng, giáo dục và chăm sóc trẻ.

Vì vậy, bài toán khuyến sinh không chỉ nằm ở khoản tiền nhận được khi sinh. Quan trọng hơn là tạo điều kiện để người trẻ có thể duy trì cuộc sống ổn định sau khi con chào đời.