Sinh kế xanh ở vùng đệm khu dự trữ sinh quyển

Tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng đệm

Những ngày đầu năm Bính Ngọ, chúng tôi đến thăm gia đình chị Ka Tuyến ở ấp Gia Canh 9, xã Định Quán. Chị phấn khởi “khoe” ngôi nhà mới xây vào cuối năm 2025. Đây là căn nhà đại đoàn kết được xây dựng từ kinh phí hỗ trợ của chính quyền địa phương cùng số tiền dành dụm của gia đình. Từ khi có nhà mới, chị Tuyến không còn nỗi lo ở trong căn nhà tạm dột nát.

Gia đình chị Ka Tuyến có cuộc sống ổn định từ sự hỗ trợ của chính quyền và dự án phát triển sinh kế. Ảnh: Thùy Linh

Từng là hộ nghèo, không có đất sản xuất, chị Tuyến được vay vốn Ngân hàng Chính sách xã hội thuê 5 sào đất để trồng xen canh cây điều, dó bầu và chuối. Công việc hàng ngày của chị Tuyến là lên rẫy cắt lá chuối mang ra chợ bán, với thu nhập rất ít. Năm 2023, chị Tuyến được vay 15 triệu đồng vốn dự án phát triển sinh kế mua 2 con bò giống về nuôi. Sau một năm, chị Tuyến bán bò thu về 25 triệu đồng. Số tiền này được dùng mua bò vỗ béo, còn tiền lãi mua cây giống dó bầu về trồng trong khu vườn của gia đình. “Bây giờ có nhà mới và đất trồng rừng, kinh tế ổn định hơn trước. Hàng ngày, tôi chăm sóc vườn và chăn nuôi bò, không phải đi vào rừng bẻ măng, chặt củi như trước nữa” - chị Tuyến phấn khởi chia sẻ.

Cách đó không xa, căn nhà ông Trần Văn Đắc nằm lọt thỏm trong khu vườn, cách đường nhựa khoảng 300m. Hơn 50 năm sinh sống, lập nghiệp tại ấp Gia Canh 9, ông Đắc xem nơi đây là quê hương thứ hai của mình. Ông Đắc cho biết: Những năm trước, khu vực này chỉ có đường đất, về mùa mưa rất sình lầy. Hiện nay, vùng đệm khu dự trữ sinh quyển đã được đầu tư hệ thống đường bê tông, đường nhựa trải dài đến tận vùng sâu, vùng xa.

Do có đất đai rộng lớn, ông Đắc dành 6 sào trồng cỏ nuôi dê. Năm 2023, ông Đắc vay 7 triệu đồng vốn của dự án phát triển sinh kế, mua thêm 3 con dê giống. Từ 5 con dê giống ban đầu, nhờ chăm sóc “mát tay”, đàn dê phát triển lên hơn 40 con. Mỗi năm xuất chuồng 2 lứa dê, sau khi trừ chi phí còn lãi khoảng 70 triệu đồng. Thành công từ mô hình trồng cỏ nuôi dê, sau 2 năm, ông Đắc hoàn trả lại vốn, tiếp tục xoay vòng cho những hộ khác vay để phát triển sinh kế.

Theo thống kê, có 551 hộ gia đình sống tại vùng đệm khu dự trữ sinh quyển được vay vốn và tập huấn kỹ thuật trồng cỏ, chăn nuôi bò, dê theo hướng thân thiện với môi trường, mỗi hộ vay từ 7-15 triệu đồng. Tổng mức đầu tư các mô hình hơn 7,7 tỷ đồng, trong đó Chương trình Tài trợ các dự án nhỏ tại Việt Nam - Quỹ môi trường toàn cầu GEF hỗ trợ hơn 1,9 tỷ đồng. Sau 2 năm, hộ vay sẽ hoàn vốn để tiếp tục xoay vòng cho những hộ khác vay phát triển kinh tế. Dự án đã góp phần chuyển đổi cơ cấu sản xuất, tăng thu nhập cho nhiều hộ gia đình ở khu vực vùng đệm khu dự trữ sinh quyển. Sau 3 năm thực hiện dự án, tổng giá trị gia tăng từ mô hình trồng cỏ, chăn nuôi bò, dê khoảng 14 tỷ đồng. Cuối năm 2025, tại ấp Gia Canh 9 có hơn 10 hộ thoát nghèo nhờ thực hiện dự án.

Phát triển kinh tế gắn với bảo vệ rừng

Xã Định Quán có hơn 13 ngàn hécta đất rừng thuộc Ban Quản lý rừng phòng hộ Tân Phú. Ngoài hỗ trợ sinh kế, chính quyền địa phương phối hợp với Ban Quản lý rừng phòng hộ Tân Phú tăng cường công tác tuyên truyền về bảo vệ và phát triển rừng.

Ông Ka Dương là người có uy tín ở ấp Gia Canh 9, thường xuyên gặp gỡ, vận động bà con nhân dân nâng cao ý thức, tích cực tham gia công tác bảo vệ rừng. Ông thường nói với người dân rằng “rừng là nhà, phải giữ rừng như giữ gìn ngôi nhà của mình”. Nếu phát hiện sự cố, người dân phải báo ngay cho cơ quan chức năng để kịp thời phối hợp xử lý. Nhờ sự đoàn kết của người dân nên thời gian qua, trên địa bàn không còn trường hợp vi phạm khai thác tài nguyên rừng. Ông Dương bộc bạch: “Đời sống của người dân đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng đệm khu dự trữ sinh quyển ngày càng ổn định. Nhiều hộ đã thoát nghèo nhờ trồng cỏ, chăn nuôi bò, dê. Từ đó, họ càng có ý thức hơn trong bảo vệ, phát triển rừng”.

Trong nhiều năm, Ban Quản lý rừng phòng hộ Tân Phú đã ký hợp đồng giao khoán với nhiều hộ dân về trồng cây nông - lâm nghiệp, nhằm phát triển kinh tế gắn với bảo vệ rừng.

Phân trường 1 thuộc Ban Quản lý rừng phòng hộ Tân Phú được giao nhiệm vụ quản lý hơn 1,5 ngàn hécta, trong đó khoảng 900ha rừng tự nhiên, còn lại hơn 500ha đất rừng trồng giao khoán. Trong 15 năm qua, Phân trường 1 đã thực hiện giao khoán 229 hợp đồng, với tổng diện tích 342ha. Ông Phạm Văn Hưng, Quản lý Phân trường 1 cho biết: “Người nhận khoán sử dụng đất sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi dưới tán rừng, nhưng phải trồng rừng và đảm bảo tỷ lệ diện tích có rừng theo quy định. Họ cũng được hưởng toàn bộ sản phẩm thu được từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp kết hợp trồng rừng”.

Đi theo con đường mòn, chúng tôi đến thăm khu vườn trồng xen canh cây ca cao, dó bầu của gia đình ông Trần Văn Mẵn - một hộ nhận khoán đất rừng ở ấp Gia Canh 9, xã Định Quán. Diện tích khu vườn 2,5ha, trên đất trồng 1,3 ngàn cây ca cao xen 3 ngàn cây dó bầu. Hiện nay, vườn ca cao đang cho thu hoạch mỗi tuần từ 700-800kg, thu về lợi nhuận hơn 4 triệu đồng. Còn cây dó bầu đang trong thời kỳ tạo trầm, giá bán mỗi cây 500 ngàn đồng. Những năm gần đây, kinh tế gia đình ông Mẵn ngày càng khá lên nhờ mô hình trồng xen cây ca cao, dó bầu.

Không chỉ ông Mẵn mà nhiều hộ dân khác sống tại vùng đệm khu dự trữ sinh quyển cũng khá lên nhờ trồng xen canh dưới tán rừng. Những mô hình trồng ca cao, cây ăn trái xen cây dó bầu, keo, sao… mang lại hiệu quả kinh tế cao. Qua đó, vừa giúp người dân phát triển kinh tế vừa bảo vệ và phát triển rừng.

Sau 3 năm triển khai dự án, Hội Nông dân xã Định Quán (Ban điều hành dự án phát triển sinh kế) tiếp tục duy trì, nhân rộng các mô hình kết hợp du lịch sinh thái rừng, vườn cây ăn trái, “vườn, ao, chuồng”. Qua đó, tạo việc làm cho hàng ngàn lao động, góp phần nâng cao đời sống của người dân vùng đệm khu dự trữ sinh quyển.

Thùy Linh