Sinh viên 'mất kết nối' và nguy cơ kiệt sức trong thời đại AI: Thách thức từ việc lạm dụng công nghệ
Tác động của Trí tuệ nhân tạo (AI) đến phương pháp học tập, giao tiếp của sinh viên và sự kiệt sức của người lao động là một trong những chủ đề trọng tâm được mổ xẻ sôi nổi tại Diễn đàn quốc tế Franconomics 2026, bên cạnh các vấn đề chiến lược về vốn con người, bình đẳng giới và chuyển đổi xã hội.
Tại phiên thảo luận bàn tròn diễn ra vào chiều 5/11, dưới sự điều phối của GS Manuel Jobert (Phó Hiệu trưởng Đại học Jean Moulin Lyon 3), các diễn giả bao gồm: GS Laurent El Ghaoui (Phó Hiệu trưởng phụ trách Nghiên cứu và Đổi mới sáng tạo, Đại học VinUni), Ông Kaloyan Kolev (Chuyên gia chương trình, Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ - OIF), TS Hồ Như Hải (Trường Quốc tế - ĐHQGHN), PGS.TS Trần Thế Nữ (Trường Quốc tế - ĐHQGHN) và TS Trần Vân Như (Giám đốc học thuật Trung tâm Pháp - Việt Đào tạo về Quản lý - CFVG tại Hà Nội) đã tổng kết lại các kết quả từ những phiên chuyên đề trước đó, đồng thời đi sâu thảo luận về tác động thực tiễn của công nghệ mới đối với con người. Trong đó, cách sinh viên ứng xử với AI, những hệ lụy về mặt nhận thức và bài toán trang bị kỹ năng mới đã thu hút sự chú ý đặc biệt.
Sự suy giảm tương tác, kỹ năng học tập tập thể
Đi sâu vào thực trạng ứng dụng AI trong môi trường học đường tại phiên bàn tròn, TS Trần Vân Như - Giám đốc học thuật của Trung tâm Pháp - Việt Đào tạo về Quản lý (CFVG) tại Hà Nội – đã chỉ ra một hiện tượng đáng quan ngại về sự suy giảm tương tác và tinh thần học tập tập thể của sinh viên qua gần 30 năm quan sát giảng dạy. Theo bà, trước đây, khi nhận bài tập nhóm hay nghiên cứu tình huống, sinh viên chỉ có giáo trình và sách tham khảo nên thường phải dành nhiều giờ đọc tài liệu, suy nghĩ phản biện và tranh luận rất sôi nổi, thậm chí thức đến tận khuya để thảo luận cùng nhau. Quá trình này giúp người học tiếp thu kiến thức sâu sắc từ cả giảng viên lẫn bạn bè.
Tuy nhiên, hiện nay, phản ứng đầu tiên của nhiều người học khi nhận câu hỏi thảo luận là lập tức nhập dữ liệu vào các công cụ như ChatGPT, Gemini hay Claude để tạo ra câu trả lời có sẵn. Điều này dẫn đến tình trạng lớp học rơi vào sự im lặng, sinh viên nhìn chằm chằm vào màn hình điện thoại, máy tính thay vì nhìn vào mắt nhau để đối thoại. Khi lên thuyết trình, nhiều em phụ thuộc hoàn toàn vào thiết bị hoặc học thuộc lòng một cách máy móc. Việc làm sao để kéo sinh viên rời khỏi màn hình, chủ động giao tiếp và tư duy thực sự đang trở thành bài toán làm đau đầu các giảng viên.
Các chuyên gia thảo luận tại Diễn đàn quốc tế Franconomics 2026.
Cùng bàn luận về vấn đề này, GS Manuel Jobert đặt ra câu hỏi lớn về mặt nhận thức và thần kinh học đối với thế hệ trẻ (Gen Z). Ông cho rằng nếu như thế hệ đi trước đã có hàng chục năm rèn luyện tư duy độc lập trước khi tiếp xúc với công nghệ nên ít bị ảnh hưởng về mặt cấu trúc nhận thức, thì người trẻ hiện nay lại bước vào đời sống học tập và làm việc bằng việc phụ thuộc một cách tự nhiên, có hệ thống vào AI.
Bổ sung cho góc nhìn này, GS Laurent El Ghaoui liên hệ sự ra đời của AI với bước ngoặt khi nhân loại phát minh ra chữ viết và sách vở trong lịch sử. Ông nhận định, mỗi bước tiến công nghệ mang lại sự tiện lợi nhưng cũng đồng thời lấy đi của con người những năng lực tự nhiên. Giống như việc sách vở từng làm suy giảm khả năng ghi nhớ bách khoa toàn thư trong bộ não của người xưa, việc quá phụ thuộc vào AI hiện nay đang khiến con người đối mặt với nguy cơ đánh mất "bộ nhớ đệm" tư duy và những kỹ năng nền tảng vốn có.
Trước đó, tại các phiên chuyên đề, nhiều vấn đề về AI cũng được các chuyên gia đưa ra để thảo luận, phân tích. TS Mai Việt Dũng (Trường Quản trị và Kinh doanh - ĐHQG Hà Nội) chỉ ra rằng áp lực từ AI không đến từ việc học công cụ mới, mà do "quá tải thông tin số" (digital overload) và thiếu kỹ năng kiểm chứng dữ liệu, cộng thêm kỳ vọng hoàn thành công việc nhanh gấp bội. Do đó, doanh nghiệp và nhà trường cần quản trị thông tin do AI tạo ra thay vì chỉ quản trị công nghệ.
PGS.TS Chu Đình Tới (Trưởng khoa Các khoa học ứng dụng, Trường Quốc tế - ĐHQG Hà Nội) chia sẻ mô hình kết hợp đào tạo liên ngành, nhóm nghiên cứu mạnh và hợp tác quốc tế. Lấy ví dụ từ ngành Công nghệ kỹ thuật y sinh, ông nhấn mạnh AI chỉ là công cụ hỗ trợ trong các lĩnh vực đặc thù về sức khỏe. Việc đưa sinh viên từ năm nhất, năm hai tham gia các nhóm nghiên cứu liên ngành giúp các em rèn tư duy thực tế, làm chủ công nghệ và sẵn sàng thích ứng với thị trường lao động.
Diễn đàn Franconomics 2026: Không gian đối thoại học thuật đa chiều
Những thảo luận sâu sắc về người học, người lao động và AI là một phần quan trọng trong bức tranh tổng thể của Diễn đàn quốc tế Franconomics 2026 với chủ đề “Vốn con người, bình đẳng và chuyển đổi xã hội trong kỷ nguyên công nghệ mới”. Sự kiện diễn ra trong hai ngày 5 - 6/11/2026 do Trường Quốc tế – Đại học Quốc gia Hà Nội (VNU-IS), Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF), Viện Quốc tế Pháp ngữ (2IF) - Đại học Jean Moulin Lyon 3 và Trường Đại học VinUni đồng tổ chức, cùng sự đồng hành của Cơ quan Đại học Pháp ngữ (AUF).
Ngay từ kỳ đầu tiên tổ chức vào các ngày 23 - 24/10/2019 tại Trung tâm Văn hóa Pháp L’Espace, Hà Nội, với chủ đề “Công nghệ số cho sự phát triển kinh tế - xã hội thông minh”, Franconomics đã thu hút hơn 200 đại biểu đến từ hơn 15 quốc gia, cùng nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước. Đây là dấu mốc quan trọng, thể hiện tầm nhìn quốc tế và sức lan tỏa của một sáng kiến học thuật được khởi xướng từ Việt Nam. Qua 06 kỳ tổ chức, Franconomics đã từng bước khẳng định uy tín, mở rộng mạng lưới chuyên gia, đối tác và các chủ thể tham gia. Đối với Trường Quốc tế, việc tiếp tục phát triển Franconomics sau khi Viện Quốc tế Pháp ngữ sáp nhập vào trường từ tháng 2/2025 vừa là sự kế thừa một truyền thống học thuật có giá trị, vừa là trách nhiệm và cơ hội để nâng tầm diễn đàn trong giai đoạn mới.
Franconomics đã thu hút hơn 200 đại biểu đến từ hơn 15 quốc gia tham dự.
Phát biểu khai mạc diễn đàn sáng 5/11, PGS. TS Nguyễn Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Quốc tế - Đại học Quốc gia Hà Nội gửi lời chào mừng và cảm ơn sâu sắc tới đông đảo các nhà nghiên cứu, chuyên gia đã tham gia Diễn đàn quốc tế Franconomics 2026. PGS. TS Nguyễn Anh Tuấn thông tin, Franconomics là sáng kiến học thuật được Viện Quốc tế Pháp ngữ (IFI) khởi xướng từ năm 2019 dưới sự bảo trợ của Đại học Quốc gia Hà Nội, với mong muốn xây dựng một không gian đối thoại đa ngành, kết nối các nhà khoa học, nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế, cùng trao đổi về những vấn đề kinh tế - xã hội có ý nghĩa đối với Việt Nam và Cộng đồng Pháp ngữ.
Franconomics 2026 nhận được sự tham gia của đông đảo nhà nghiên cứu từ trong nước và quốc tế. Sau khi thông báo đăng ký, Ban Tổ chức Hội thảo đã nhận được hơn 100 bài báo khoa học, trong đó có 28 bài quốc tế, của các nhà nghiên cứu tại hơn 10 quốc gia (Pháp, Anh, Congo, Maroc, Cambodia, Thái Lan, Singapore, Myanmar, Malaysia, Nouvelle-Calédonie, Switzerland, Cameroon). Đặc biệt, đăng ký tham dự trực tiếp hội thảo có khoảng 138 đại biểu, khách mời, chuyên gia, nhà nghiên cứu đến từ 40 trường đại học và viện nghiên cứu thuộc hơn 10 quốc gia và vùng lãnh thổ ở 5 châu lục, cùng các phiên thảo luận chuyên sâu về vốn con người và công nghệ, bình đẳng giới trong STEM, lãnh đạo nữ và quản trị bao trùm, đạo đức và quản trị công nghệ. Tại hội thảo có 12 bài thuyết trình, được chọn lọc từ 106 bài nộp, trình bày trong 03 phiên song song, nhấn mạnh các nghiên cứu đột phá và các giải pháp sáng tạo.
TS Phùng Danh Thắng - Phó Hiệu trưởng Trường Quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu bế mạc sự kiện.
Phát biểu bế mạc ngày làm việc đầu tiên, TS Phùng Danh Thắng - Phó Hiệu trưởng Trường Quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Nội đã gửi lời tri ân sâu sắc tới các diễn giả quốc tế và trong nước, các đơn vị đồng tổ chức, đội ngũ phiên dịch ba thứ tiếng cùng bộ phận kỹ thuật, nội dung đã làm việc hết mình để tạo nên một diễn đàn học thuật thành công.
TS Phùng Danh Thắng cho biết thêm, điểm nhấn tiếp theo của Franconomics 2026 là chuyến tham quan thực tế (field trip) vào sáng ngày 6/11 tại Khu công nghệ cao Bắc Ninh, nơi ứng dụng công nghệ tiên tiến vào sản xuất và thúc đẩy bình đẳng giới trong môi trường công nghiệp. Đặc biệt, lãnh đạo Trường Quốc tế cũng hé lộ thông tin từ cuộc thảo luận với GS. Manuel Jobert về việc dự kiến đưa Diễn đàn quốc tế Franconomics lần thứ 7 năm 2027 sang tổ chức tại thành phố Lyon (Cộng hòa Pháp), mở ra một chương mới cho sự phát triển của mạng lưới học thuật uy tín này.
