Sleepmaxxing - giấc ngủ trở thành 'dự án' được tối ưu hóa
Từ phòng ngủ của giới trẻ Gen Z đến lịch trình của các vận động viên hay CEO, giấc ngủ đã thoát mác hoạt động sinh học thuần túy để trở thành yếu tố đo lường hiệu suất và kỷ luật. Nhưng khi giấc ngủ phải đạt chuẩn “hoàn hảo”, điều đó thực sự giúp con người ta nghỉ ngơi hay chỉ đang gánh thêm một áp lực mới?
Nick Smart, 29 tuổi, đến từ College Station, Texas (Mỹ), luôn tìm cách để cải thiện sức khỏe tổng thể của mình. Khi biết về tấm lót nệm có khả năng điều chỉnh nhiệt độ cơ thể, Nick nghĩ nó rất phù hợp cho anh và vợ, giúp cả hai dễ ngủ hơn sau khi bận rộn chăm sóc cậu con trai 11 tuần tuổi, Emmett. "Điều này thực sự có thể giúp chúng tôi ngủ ngon hơn, ngủ sâu hơn", Nick nói.
Nick không phải là người duy nhất quan tâm đến giấc ngủ. Gen Z – những người sinh từ năm 1997 đến 2012 – ngủ nhiều hơn bất kỳ thế hệ nào khác, theo một khảo sát năm 2024. Và một số người thuộc Gen Z và thế hệ Millennials đang chi rất nhiều tiền cho các loại thuốc hỗ trợ giấc ngủ và thực phẩm chức năng để đạt được mục tiêu sức khỏe cá nhân của họ, theo dữ liệu mới từ dịch vụ y tế từ xa Truemed.
Giấc ngủ từng được xem là một phần tự nhiên của đời sống, nhưng ngày nay ngày càng được bàn luận, đo lường, so sánh và thương mại hóa như tập luyện, chăm sóc da hay dinh dưỡng. Sleepmaxxing – thuật ngữ trên Internet chỉ xu hướng tối ưu hóa giấc ngủ – phản ánh rõ sự thay đổi này. Đến cuối năm 2024, xu hướng này đã thu hút khoảng 98,6 triệu bài đăng trên TikTok, theo ghi nhận của một số tạp chí thời trang lớn.
Đáng chú ý hơn, sleepmaxxing cho thấy cách chúng ta đang nhìn nhận lại việc nghỉ ngơi. Giấc ngủ không còn đơn thuần là thời gian để cơ thể phục hồi mà ngày càng được xem là cách bảo vệ sức khỏe tinh thần, duy trì ngoại hình, nâng cao hiệu suất và thể hiện khả năng tự quản lý bản thân.
Sleepmaxxing cho thấy cách chúng ta đang nhìn nhận lại việc nghỉ ngơi.
Từ văn hóa hối hả đến văn hóa phục hồi
Nghiên cứu cho thấy người thiếu ngủ có nguy cơ gặp tai nạn lao động cao hơn 1,62 lần, trong khi ngủ dưới 6 tiếng mỗi đêm có thể làm tăng gấp đôi nguy cơ chấn thương. Ước tính, khoảng 13% tai nạn lao động có liên quan đến các vấn đề về giấc ngủ.
Khảo sát hơn 1.000 người Mỹ về thói quen ngủ cho thấy họ ngủ trung bình 7 giờ mỗi đêm và chi khoảng 75 USD/năm cho các sản phẩm, dụng cụ hỗ trợ giấc ngủ. Đáng chú ý, 8% cho biết đã chi tới 500 USD.
Văn hóa hối hả và coi làm việc đến kiệt sức là biểu hiện của tham vọng đã để lại những hệ lụy đáng kể. Nhiều năm làm việc kéo dài và ngủ ít khiến tình trạng kiệt sức ngày càng được nhìn nhận như một vấn đề tại nơi làm việc, thay vì thất bại cá nhân.
Trong bối cảnh đó, sleepmaxxing cho thấy việc phục hồi sức khỏe đang trở thành một phần ngày càng quan trọng của chăm sóc bản thân. Giấc ngủ trở thành điểm khởi đầu thiết thực, giúp cơ thể phục hồi năng lượng và thay đổi quan niệm rằng nghỉ ngơi chỉ là phần thưởng sau khi hoàn thành công việc.
Tuy nhiên, hầu hết mọi người chỉ có đánh giá mơ hồ về chất lượng giấc ngủ. Các thiết bị đeo thông minh đã thay đổi điều này bằng cách theo dõi chuyển động, nhịp tim và ước tính thời gian ngủ ở từng giai đoạn.
Nhiều thiết bị còn tổng hợp dữ liệu thành điểm phục hồi hằng ngày, giúp người dùng so sánh chất lượng giấc ngủ theo thời gian. Theo Học viện Y học Giấc ngủ Mỹ, 48% người trưởng thành ở Mỹ từng sử dụng thiết bị theo dõi giấc ngủ và 55% trong số đó đã thay đổi thói quen dựa trên dữ liệu nhận được.
Nhiều người cũng bị ảnh hưởng bởi xu hướng sleepmaxxing từ mạng xã hội, như TikTok và Instagram, nơi các nhà sáng tạo nội dung chia sẻ các hoạt động buổi tối và cách họ chuẩn bị phòng ngủ. YouTube cũng có các video dài hơn với cùng nội dung, giúp người xem có nhiều thời gian hơn để theo dõi hết từng phần của quy trình.
Trong thể thao chuyên nghiệp, giờ đi ngủ và lịch trình di chuyển cũng được điều chỉnh theo nhu cầu ngủ của vận động viên. Nghiên cứu của chuyên gia giấc ngủ Cheri Mah cho thấy ngủ nhiều hơn có liên quan đến tốc độ chạy nước rút và độ chính xác khi ném bóng tốt hơn ở các cầu thủ bóng rổ.
Ngoài ra, mối quan tâm đến giấc ngủ còn mở rộng sang giới điều hành doanh nghiệp, khi hiệu suất tinh thần ảnh hưởng trực tiếp đến các quyết định quan trọng. Scott Kirby, CEO United Airlines, từng cho biết ông đóng cửa văn phòng để chợp mắt 20 phút, đồng thời nhấn mạnh rằng một bộ não mệt mỏi khó hoạt động ở mức tối ưu.
Nhiều người cũng bị ảnh hưởng bởi xu hướng sleepmaxxing từ mạng xã hội.
Khi có giấc ngủ ngon cũng trở thành áp lực
Tuy nhiên, khi giấc ngủ không còn được xem là thời gian nghỉ ngơi mà trở thành một "dự án" để tối ưu hóa, những vấn đề mới có thể phát sinh. Năm 2025, influencer Ashton Hall gây chú ý với chuỗi thói quen buổi sáng kéo dài tới bốn giờ, từ ngâm mặt trong nước đá đến chà vỏ chuối lên da. Không kém phần cầu kỳ, thói quen trước khi ngủ của anh cũng dài tới hai tiếng rưỡi.
Có thể thấy xu hướng sleepmaxxing cũng đang góp phần phổ biến quan niệm coi giấc ngủ là một lĩnh vực cần không ngừng tối ưu. Với những người vốn dễ lo âu hoặc có xu hướng ám ảnh, việc tiếp nhận quá nhiều nội dung về lối sống này có thể gây áp lực, thậm chí phản tác dụng.
Một quan niệm phổ biến trong cộng đồng sleepmaxxing là xem giấc ngủ REM như giai đoạn "tốt nhất" và cho rằng giấc ngủ lý tưởng phải sâu, dài và không bị gián đoạn. Giáo sư Delwyn Bartlett, nhà tâm lý học sức khỏe và điều phối viên Tâm lý học Y khoa tại Viện Woolcock, cho rằng, đây là cách hiểu sai về giấc ngủ lành mạnh. Theo bà, phần lớn thời gian ngủ của con người thực tế là giai đoạn Non-REM2 – một dạng ngủ tương đối nhẹ, khi người ngủ vẫn có thể nhận biết âm thanh và thay đổi tư thế. Giai đoạn này thường chiếm khoảng 45–55% tổng thời gian ngủ mỗi đêm.
Những quan niệm cứng nhắc về một giấc ngủ "đúng chuẩn" cũng góp phần làm gia tăng lo âu về giấc ngủ – nỗi lo kéo dài về việc khó ngủ hoặc khó duy trì giấc ngủ. Từ đây xuất hiện "orthosomnia", thuật ngữ được đặt ra năm 2017 để mô tả tình trạng ám ảnh với việc theo dõi và tối ưu các chỉ số giấc ngủ bằng công nghệ. Việc liên tục kiểm tra dữ liệu và cố đạt được "giấc ngủ hoàn hảo" đôi khi lại khiến người dùng lo lắng hơn và ngủ kém hơn.
Nó trở thành một vòng xoáy – như thể tôi đang tự trừng phạt bản thân vì không ngủ ngon, ngay cả khi đã làm mọi thứ "đúng".
Jess, người sống tại London
Jess, một giám đốc nghệ thuật sống tại London, cho biết, chứng lo âu về giấc ngủ đã khiến giờ đi ngủ của cô trở thành nguồn gây căng thẳng thay vì là thời gian nghỉ ngơi. Vốn là người hay lo lắng và cầu toàn, cô nhanh chóng bị cuốn theo khi tìm hiểu về sleepmaxxing. Cô thường nằm trên giường và xem xét lại những lựa chọn trong ngày, tự hỏi liệu những gì mình ăn, xem hay quên làm có ảnh hưởng đến giấc ngủ hay không.
Giáo sư Bartlett cho rằng không nên biến giấc ngủ thành một nhiệm vụ phải hoàn thành theo những tiêu chuẩn cứng nhắc, như phải ngủ đủ tám tiếng hay không được thức giấc giữa đêm. Thay vào đó, mọi người nên xem giờ đi ngủ là khoảng thời gian để thư giãn và phục hồi. Bà cũng lưu ý rằng giấc ngủ chỉ là một trong nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe và trạng thái tinh thần. "Giấc ngủ rất quan trọng, nhưng không quan trọng đến mức nó chi phối cuộc sống của bạn", bà nhấn mạnh.
Nguồn: Tổng hợp