SME cần làm gì để chủ động trước rủi ro an ninh mạng
Thiếu nhân sự chuyên trách, ngân sách và quy trình ứng phó khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) dễ bị động khi xảy ra sự cố an ninh mạng. Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần nhận diện điểm yếu, chuẩn bị phương án xử lý và tính đến cả nguồn lực tài chính để hạn chế thiệt hại.
Tọa đàm "Chủ động trước rủi ro số: Doanh nghiệp cần làm gì để bảo vệ dữ liệu và giảm thiểu tổn thất?" diễn ra trong khuôn khổ hội thảo "Quản trị rủi ro số và kết nối thị trường quốc tế: Giải pháp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa” ngày 17/11.
Ông Ngô Việt Khôi, chuyên gia bảo mật, Công ty Cổ phần An ninh Dữ liệu Việt Nam (VNDS), cho rằng doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) thường dễ bị tổn thương trước các cuộc tấn công mạng do hạn chế về nguồn lực.
Theo ông Khôi, nhiều SME không có nhân sự công nghệ thông tin chuyên trách để giám sát hệ thống. Việc đầu tư máy chủ, giải pháp bảo mật hay thuê đội ngũ kỹ thuật riêng cũng tạo thêm áp lực chi phí, trong khi ưu tiên trước mắt của doanh nghiệp thường là duy trì hoạt động và tạo lợi nhuận.
Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp chưa xây dựng quy trình rõ ràng để nhận biết và xử lý sự cố. Khi bị tấn công, họ có thể không xác định được vấn đề bắt nguồn từ đâu, cần liên hệ đơn vị nào và phải thực hiện những bước gì để hạn chế thiệt hại.
Một rủi ro khác được ông Khôi lưu ý là thói quen sử dụng phần mềm không có bản quyền hoặc phần mềm bẻ khóa. Việc sử dụng các phần mềm này có thể tạo kẽ hở để hacker xâm nhập từ xa, ảnh hưởng đến máy tính và hệ thống mạng nội bộ của doanh nghiệp.

Các diễn giả tại tọa đàm "Chủ động trước rủi ro số: Doanh nghiệp cần làm gì để bảo vệ dữ liệu và giảm thiểu tổn thất?". Ảnh: Trung Anh/Mekong ASEAN
30 phút đầu khi xảy ra sự cố
Từ những điểm yếu trên, ông Khôi cho rằng SME cần chuẩn bị trước phương án ứng phó, thay vì đợi đến khi bị tấn công mới tìm cách xử lý. Với tình huống doanh nghiệp phát hiện máy chủ hoặc máy tính không thể truy cập dữ liệu, kèm theo thông báo đòi tiền chuộc, chuyên gia đưa ra một số khuyến nghị cho 30 phút đầu tiên.
Trong 5 phút đầu, doanh nghiệp cần cô lập thiết bị nghi nhiễm mã độc bằng cách ngắt kết nối mạng, rút dây mạng hoặc tắt wifi của thiết bị bị ảnh hưởng. Mục đích là hạn chế nguy cơ mã độc tiếp tục lan sang các máy khác trong cùng hệ thống.
Ông Khôi lưu ý mã độc tống tiền có thể lây lan nhanh trong mạng nội bộ. Vì vậy, việc cô lập sớm có ý nghĩa quan trọng trong khoanh vùng sự cố và hạn chế phạm vi dữ liệu bị mã hóa.
Trong khoảng 5-15 phút tiếp theo, doanh nghiệp cần liên hệ đơn vị chuyên môn đang cung cấp dịch vụ bảo vệ hệ thống hoặc một đơn vị có kinh nghiệm để được hỗ trợ đánh giá tình hình. Với những doanh nghiệp chưa có đối tác kỹ thuật thường xuyên, chuyên gia khuyến nghị nên chủ động tìm kiếm và thiết lập quan hệ với một đơn vị đáng tin cậy từ trước, thay vì đợi đến khi xảy ra sự cố mới tìm người xử lý.
Ở giai đoạn 15-30 phút, doanh nghiệp cần giữ lại các dấu vết liên quan đến cuộc tấn công, không vội xóa dữ liệu, cài đặt lại hệ thống hay định dạng thiết bị. Những thông tin như thông báo đòi tiền chuộc và dấu hiệu bất thường trên máy tính có thể hỗ trợ quá trình xác định nguyên nhân, phạm vi ảnh hưởng và phương án khắc phục.
Theo ông Khôi, doanh nghiệp không nên vội trả tiền chuộc hoặc khôi phục dữ liệu khi chưa xác định và cô lập được nguồn phát tán. Việc xử lý thiếu thận trọng có thể khiến sự cố tiếp tục lan rộng hoặc làm mất những dấu vết cần thiết cho quá trình điều tra kỹ thuật.

Ông Ngô Việt Khôi, chuyên gia bảo mật, Công ty Cổ phần An ninh Dữ liệu Việt Nam (VNDS) chia sẻ trong tọa đàm. Ảnh: Trung Anh/Mekong ASEAN
Kiểm soát rủi ro từ dịch vụ công nghệ
Bên cạnh khả năng ứng phó khi sự cố xảy ra, doanh nghiệp cũng cần kiểm soát những rủi ro phát sinh trong quá trình sử dụng các nền tảng và dịch vụ công nghệ.
Ông Nguyễn Quang Hoàng, Giám đốc An ninh thông tin, Tập đoàn MISA, cho rằng việc sử dụng dịch vụ của nhà cung cấp không đồng nghĩa doanh nghiệp có thể chuyển toàn bộ trách nhiệm bảo đảm an toàn sang đơn vị đó. Rủi ro không chỉ đến từ hệ thống kỹ thuật mà còn có thể phát sinh từ người sử dụng và quy trình vận hành nội bộ.
Theo ông Hoàng, ngay cả khi nhà cung cấp đã trang bị nhiều lớp bảo vệ, tài khoản của người dùng vẫn có thể trở thành điểm yếu nếu không được quản lý đúng cách. Doanh nghiệp cần quan tâm đến việc bảo vệ tài khoản, sử dụng mật khẩu an toàn và triển khai xác thực hai yếu tố.
Ông Hoàng chia sẻ rằng các nhà cung cấp dịch vụ cần quan tâm đến an toàn của khách hàng, thay vì chỉ tập trung bảo vệ hệ thống phía sau tường lửa của mình. Tuy nhiên, doanh nghiệp sử dụng dịch vụ vẫn cần chủ động kiểm soát tài khoản và xây dựng quy trình vận hành phù hợp để giảm thiểu rủi ro.
Như vậy, việc thuê ngoài dịch vụ công nghệ có thể giúp SME tiếp cận các giải pháp chuyên môn mà không phải tự xây dựng toàn bộ hệ thống, nhưng không thay thế được trách nhiệm quản lý và sử dụng an toàn của chính doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Quang Hoàng, Giám đốc An ninh thông tin, Tập đoàn MISA phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Trung Anh/Mekong ASEAN
Chuẩn bị quy trình và nguồn lực tài chính
Ngoài giải pháp kỹ thuật, doanh nghiệp cũng cần tính đến các khía cạnh pháp lý và tài chính trong kế hoạch ứng phó sự cố.
Ở góc độ pháp lý, ông Lưu Xuân Vĩnh, Luật sư điều hành Công ty Luật TNHH Asia Legal, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), lưu ý doanh nghiệp cần có sự chuẩn bị về quy trình và hồ sơ liên quan để chủ động hơn khi phát sinh sự cố. Việc thực hiện nghĩa vụ thông báo và các thủ tục liên quan cần căn cứ vào tính chất sự việc cũng như quy định áp dụng đối với từng trường hợp.
Trong khi đó, bà Đặng Ngọc Liên, chuyên gia về Bảo hiểm An ninh mạng, Tổng Công ty Bảo hiểm PVI, khuyến nghị doanh nghiệp đã tham gia bảo hiểm nên liên hệ với công ty bảo hiểm ngay khi phát hiện sự cố. Việc thông báo sớm giúp doanh nghiệp ghi nhận tình huống và tiếp cận hướng dẫn, nguồn lực hỗ trợ theo phạm vi sản phẩm đã tham gia.
Theo bà Liên, doanh nghiệp có thể sử dụng đường dây nóng của công ty bảo hiểm để thông báo sự cố và được hướng dẫn những bước cần thực hiện. Đây là một kênh hỗ trợ cần được tính đến trong kịch bản ứng phó, bên cạnh việc liên hệ đơn vị chuyên môn về an ninh mạng.

Bà Đặng Ngọc Liên, chuyên gia về Bảo hiểm An ninh mạng, Tổng Công ty Bảo hiểm PVI chia sẻ tại sự kiện. Ảnh: Trung Anh/Mekong ASEAN
Các ý kiến tại tọa đàm cho thấy việc bảo đảm an ninh mạng đối với SME không nhất thiết phải bắt đầu bằng những khoản đầu tư lớn. Doanh nghiệp có thể ưu tiên rà soát thói quen sử dụng phần mềm, quản lý tài khoản, xây dựng quy trình xử lý sự cố và xác định sẵn đầu mối hỗ trợ kỹ thuật.
Quan trọng hơn, an ninh mạng cần được nhìn nhận như một phần trong hoạt động quản trị doanh nghiệp, thay vì chỉ là vấn đề kỹ thuật phát sinh khi hệ thống gặp sự cố. Nhận diện và phòng ngừa rủi ro, chuẩn bị phương án ứng phó và dự trù nguồn lực tài chính là những khâu cần được tính đến để hạn chế thiệt hại khi sự cố xảy ra.
