'Số hóa' hành trình của máu: Tối ưu hiệu quả, bảo đảm an toàn tuyệt đối

Hiện đại hóa hệ thống truyền máu

Theo PGS.TS Nguyễn Hà Thanh, Viện trưởng Viện Huyết học - Truyền máu trung ương, nguồn máu an toàn và kịp thời có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả điều trị, từ cấp cứu, phẫu thuật đến ghép tạng. Trong năm 2025, hệ thống truyền máu trên toàn quốc đã tiếp nhận 1.781.602 đơn vị máu, bao gồm 1.654.564 đơn vị máu toàn phần và 127.038 đơn vị khối tiểu cầu gạn tách. Tỷ lệ hiến máu thể tích từ 350ml trở lên đạt 66,4%; tỷ lệ hiến máu tình nguyện đạt 97%, giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu rủi ro cho người bệnh khi không phải tiếp nhận máu từ quá nhiều nguồn khác nhau.

Năm 2025, hệ thống truyền máu trên toàn quốc đã tiếp nhận 1.781.602 đơn vị máu. Ảnh: Trần Thảo

Từ kết quả đó đã điều chế và cung cấp 3.188.419 chế phẩm máu, đáp ứng nhu cầu điều trị cho khoảng 800 cơ sở khám chữa bệnh trên toàn quốc; trong đó chế phẩm khối hồng cầu chiếm tỷ lệ lớn nhất (48,3%). Nhiều loại chế phẩm máu với chỉ định đặc biệt như khối bạch cầu hạt gạn tách/pool, chế phẩm máu chiếu xạ, lọc bạch cầu, sàng lọc CMV… ngày càng được ứng dụng rộng rãi, hỗ trợ hiệu quả các hoạt động điều trị lâm sàng chuyên sâu như ghép tế bào gốc, ghép tạng, suy giảm miễn dịch.

Tiến sĩ Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế khẳng định, máu là sản phẩm y tế hết sức đặc biệt, là sản phẩm kết tinh của lòng nhân ái, tinh thần trách nhiệm của cộng đồng. Hệ thống khám chữa bệnh luôn cần có máu và các sản phẩm từ máu cho công tác cấp cứu và điều trị; nếu không có máu rất nhiều bệnh nhân, đặc biệt là bệnh nhân đa chấn thương hay các ca phẫu thuật lớn, sẽ không có cơ hội được cứu sống.

“Để hoạt động truyền máu tiếp tục phát triển thời gian tới, các đơn vị cần tập trung thực hiện quy hoạch mạng lưới truyền máu toàn quốc; hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động truyền máu. Cùng với việc quan tâm đến chất lượng chế phẩm máu; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động truyền máu và trong hệ thống báo cáo, điều phối để các cơ quan quản lý nắm bắt kịp thời, các đơn vị cũng cần làm tốt công tác vận động hiến máu, tổ chức các sự kiện về hiến máu; xây dựng định mức kinh tế kỹ thuật phù hợp cho hoạt động truyền máu…”, Tiến sĩ Hà Anh Đức nhấn mạnh.

Chia sẻ về kháng thể bất thường, "kẻ thù ẩn mình" trong truyền máu, Tiến sĩ Hoàng Thị Thanh Nga, Trưởng khoa Huyết thanh học nhóm máu, Viện Huyết học - Truyền máu trung ương cho hay, kháng thể bất thường là các kháng thể chống lại các kháng nguyên hồng cầu ngoài hệ ABO. Các kháng thể này không có trong huyết thanh của người bình thường, mà thường xuất hiện sau khi cơ thể tiếp xúc với kháng nguyên hồng cầu lạ thông qua truyền máu không tương hợp hoặc trong trường hợp bất đồng nhóm máu giữa mẹ và thai nhi.

Sự nguy hiểm của kháng thể bất thường nằm ở chỗ chúng có thể gây ra các biến chứng miễn dịch từ nhẹ đến rất nặng, ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng bệnh nhân. Để giải quyết bài toán này, các chuyên gia khuyến cáo cần đẩy mạnh kỹ thuật huyết thanh học hiện đại và sinh học phân tử để định danh chính xác kháng thể. Tuy nhiên, thách thức hiện nay vẫn là sự chênh lệch nguồn lực giữa các tuyến y tế và việc thiếu hụt một ngân hàng dữ liệu phenotype (kiểu hình) dùng chung để tra cứu tiền sử kháng thể của người bệnh.

An toàn truyền máu hiện nay là vấn đề an toàn của toàn bộ hệ thống hiến máu – truyền máu, trong đó rủi ro có thể xuất hiện ở nhiều mắt xích và không ít nguy cơ nằm ở phần chìm của hệ thống. Trong bối cảnh đó, hemovigilance (giám sát an toàn truyền máu) chủ động là hướng đi cần thiết để chuyển từ ghi nhận sự cố sang chủ động nhận diện nguy cơ, từ xử lý từng trường hợp sang cải thiện hệ thống, và từ báo cáo đơn thuần sang học từ sai sót.

Số hóa hành trình đơn vị máu

Đề cập đến hệ thống hemovigilance chủ động, giải pháp cấp thiết bảo đảm an toàn truyền máu, Tiến sĩ Ngô Mạnh Quân, Trung tâm Huyết học - Truyền máu, Bệnh viện Bạch Mai cho rằng, giá trị cốt lõi của việc triển khai hemovigilance chủ động ở Việt Nam không nằm ở số lượng biểu mẫu hay báo cáo được tạo ra, mà ở khả năng hình thành một cơ chế giám sát, phân tích và phản hồi đủ mạnh để nâng cao an toàn, chất lượng và hiệu quả của toàn bộ dịch vụ truyền máu.

Giới trẻ hiến máu tình nguyện tại Viện Huyết học – Truyền máu trung ương. Ảnh: Trần Thảo

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), hệ thống truyền máu hiện đại không chỉ cần đủ máu mà phải bảo đảm máu an toàn, chất lượng và được hỗ trợ bởi một hệ thống giám sát hiệu quả. WHO cũng xác định hemovigilance hiệu quả, dựa trên hệ thống dữ liệu đầy đủ và chính xác là một trong những mục tiêu chiến lược của hệ thống máu quốc gia. Bên cạnh đó, cũng có những đòi hỏi ngày càng cao về đảm bảo an toàn truyền máu với sự xuất hiện của các mầm bệnh mới nổi, tái nổi và những biến động dịch tễ có thể làm thay đổi nhanh nguy cơ an toàn máu.

Truyền máu trong ngoại khoa, đặc biệt là cấp cứu đa chấn thương luôn là một cuộc đua với thời gian. Với đặc thù của một bệnh viện ngoại khoa, Trung tâm Truyền máu, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức chủ yếu thực hiện phát máu trong các trường hợp cấp cứu đa chấn thương và ghép tạng. Tiến sĩ Vi Quỳnh Hoa, Giám đốc Trung tâm truyền máu, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho biết, trong truyền máu cấp cứu do chấn thương tại đơn vị, tỷ lệ truyền máu khối lượng lớn chiếm đến 30%. Hiệu quả của truyền máu không chỉ phụ thuộc vào nguồn máu mà phụ thuộc vào quy trình đáp ứng nhanh và phối hợp liên chuyên khoa (truyền máu, gây mê hồi sức, phẫu thuật viên) trong xử trí các trường hợp cấp cứu ngoại khoa.

Nhiều chuyên gia y tế cho rằng, việc nâng cao chất lượng đơn vị máu thông qua chuẩn hóa quy trình là yếu tố quan trọng của ngành truyền máu. Bên cạnh yếu tố con người, việc chuẩn hóa quy trình theo tiêu chuẩn quốc tế GMP đang trở thành yêu cầu bắt buộc. Bác sĩ Ngô Văn Tân, Trưởng khoa Tiếp nhận máu, Bệnh viện Truyền máu – Huyết học khẳng định, bản chất của GMP là đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc ở mức cao nhất. Khi quy trình được chuẩn hóa, mỗi đơn vị máu đều đạt độ an toàn tuyệt đối trước khi đến với người bệnh.

Trong kỷ nguyên 4.0, ngành truyền máu không đứng ngoài làn sóng chuyển đổi số. Từ năm 2010, phần mềm quản lý Trung tâm máu được sử dụng tại Trung tâm Máu Quốc gia, là nền tảng lõi điều phối toàn bộ vòng đời của đơn vị máu. Hệ thống quản lý 4,3 triệu bản ghi người hiến máu trên phần mềm. Bên cạnh đó, hệ thống đồng bộ từ xây dựng kế hoạch tổ chức hiến máu đến cung cấp máu cho bệnh nhân hay xét nghiệm ngoại kiểm…

Ngoài việc sử dụng phần mềm quản lý Trung tâm máu, thời gian qua, Trung tâm Máu Quốc gia, Viện Huyết học – Truyền máu trung ương đã đẩy mạnh việc triển khai hệ sinh thái số đa kênh. Những nền tảng trên kết nối với phần mềm lõi và được coi như những “mạch máu” giúp dữ liệu được luân chuyển, tương tác và tạo ra giá trị thực tế. Đặc biệt, với tính năng cho phép người hiến máu theo dõi hành trình của đơn vị máu đã hiến, App “Hiến máu” đã tạo nên điểm chạm cảm xúc cho người dùng.

Đề định hướng quản lý dữ liệu, Trung tâm Máu Quốc gia, Viện Huyết học – Truyền máu trung ương đề xuất giải pháp như xây dựng kho dữ liệu, phần mềm dùng chung ngành truyền máu; đảm bảo chất lượng và độ sạch của dữ liệu; tiếp tục hoàn thiện quy trình bảo mật và đạo đức dữ liệu; nâng cao ứng dụng, trải nghiệm cho người hiến máu; ứng dụng AI và Big Data trong phân tích, quản trị, dự báo; nâng cấp hạ tầng công nghệ, trang thiết bị và đào tạo nhân lực.

Ngoài ra, một số chuyên gia y tế cũng kiến nghị Bộ Y tế sớm xây dựng kho dữ liệu tập trung quốc gia và ứng dụng AI, Big Data để dự báo nhu cầu máu theo thời gian thực, đồng thời đẩy mạnh định danh điện tử qua VNeID để làm sạch dữ liệu người hiến.