Số hóa vùng trồng cà phê, minh bạch nguồn gốc sản phẩm

Vùng cà phê ở phường Chiềng Cơi.

Số hóa thông tin từng lô cà phê

Những ngày này, tại các địa phương trồng cà phê, từng tổ công tác đang phối hợp với người dân rà soát diện tích, thu thập thông tin vùng trồng. Tại xã Phiêng Pằn, cán bộ trực tiếp đến các bản, hộ sản xuất, sử dụng điện thoại thông minh cài đặt phần mềm Open Foris Ground để xác định vị trí, khoanh vẽ ranh giới từng lô cà phê. Các dữ liệu về diện tích, chủ sử dụng đất và hiện trạng canh tác được kiểm tra, cập nhật trên hệ thống, phục vụ công tác quản lý và phát triển vùng nguyên liệu.

Ông Nguyễn Thanh Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Phiêng Pằn, cho biết: Xã thành lập 3 tổ rà soát hiện trạng và 1 tổ thu thập dữ liệu, phân công phụ trách các địa bàn Chiềng Nơi, Nà Ớt và Phiêng Pằn trước sáp nhập. Các tổ phối hợp với trưởng bản, người dân xác định ranh giới, diện tích cà phê và kiểm tra thông tin trước khi cập nhật. Đến nay, xã đã thu thập dữ liệu 5.716,98 ha, với 8.182 lô cà phê, cơ bản hoàn thành việc rà soát.

Tại phường Chiềng Cơi, cán bộ các tổ công tác đến từng bản, phối hợp với người dân xác định vị trí, ranh giới vườn cà phê và thu thập thông tin sản xuất. Gia đình anh Vì Văn Xuấn, bản Ót Dầu, phường Chiềng Cơi, chia sẻ: Gia đình hiện có hơn 1 ha cà phê, trước đây nghe nói đến yêu cầu chống mất rừng đối với sản phẩm cà phê nhưng chưa hiểu cụ thể phải làm những gì. Khi được cán bộ hướng dẫn trực tiếp tại nương, tôi đã biết cách xác định vị trí, cung cấp thông tin về diện tích cà phê của gia đình trên phần mềm.

Theo Quy định chống mất rừng và suy thoái rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), cà phê xuất khẩu vào thị trường EU phải chứng minh nguồn gốc hợp pháp và không được sản xuất trên diện tích gây mất rừng sau ngày 31/12/2020. Vì vậy, việc xác định vị trí, khoanh vẽ ranh giới từng lô cà phê là cơ sở để cơ quan chuyên môn đối chiếu với hiện trạng rừng, đất lâm nghiệp, kiểm tra thông tin vùng trồng. Người dân cần kê khai đầy đủ, chính xác thông tin diện tích, hiện trạng canh tác, phục vụ truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng xuất khẩu.

Cán bộ kiểm lâm hướng dẫn người dân bản Nà Hạ, xã Phiêng Pằn sử dụng phần mềm thu thập dữ liệu vùng trồng cà phê.

Đẩy nhanh tiến độ rà soát

Sơn La hiện có trên 44.000 ha cà phê, phân bố tại nhiều xã, phường. Địa hình phức tạp, diện tích trồng phân tán, ranh giới nhiều lô đất chưa rõ ràng khiến công tác rà soát, thu thập dữ liệu gặp khó khăn. Đáng chú ý, giai đoạn 2023-2025, lực lượng chức năng phát hiện, xử lý 74 vụ phá rừng để trồng cà phê, gây thiệt hại 53,27 ha rừng. Trong đó, 68 vụ bị xử phạt hành chính, 6 vụ bị khởi tố hình sự. Thực trạng này đặt ra yêu cầu xác định rõ nguồn gốc đất, hiện trạng sử dụng đối với từng vùng trồng.

Ngày 21/8/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 231/KH-UBND về triển khai đợt thi đua cao điểm 120 ngày rà soát diện tích cà phê trên đất lâm nghiệp, xây dựng dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc. Đợt cao điểm diễn ra từ ngày 1/9 đến 30/12/2026, tập trung rà soát hiện trạng, thu thập thông tin đến từng lô cà phê, xác định diện tích sản xuất trên đất lâm nghiệp, phục vụ công tác quản lý vùng trồng và thực hiện yêu cầu EUDR. Để hỗ trợ các địa phương thực hiện nhiệm vụ, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức 50 lớp tập huấn về khảo sát, thu thập và cập nhật thông tin vùng trồng cà phê.

Chị Trần Thị Nga, viên chức Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Chiềng Cơi, cho biết: Qua tập huấn, chúng tôi được hướng dẫn các thao tác sử dụng phần mềm và phương pháp thu thập thông tin. Khi triển khai tại các bản, chúng tôi phối hợp với người dân xác định ranh giới vườn cà phê, kê khai thông tin chủ sử dụng đất, năm trồng, năng suất và các hộ có diện tích liền kề.

Cán bộ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Chiềng Cơi hướng dẫn nhân dân xác định vị trí, khoanh vẽ ranh giới các lô cà phê.

Để đẩy nhanh tiến độ rà soát, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành lập 16 tổ công tác hỗ trợ các xã, phường về kỹ thuật, hướng dẫn tháo gỡ vướng mắc. Tại cơ sở, cán bộ chuyên môn phối hợp với trưởng bản và các lực lượng liên quan trực tiếp cùng người dân xác định diện tích, ranh giới lô cà phê, thu thập và cập nhật dữ liệu. Đến nay, 30 xã, phường trọng điểm đã triển khai thu thập dữ liệu vùng trồng cà phê, với tổng diện tích ghi nhận trên phần mềm là 47.166 ha, tương ứng 100.912 lô. Trong đó, các xã Mường Chanh, Nậm Lầu, Phiêng Pằn và Yên Sơn cơ bản hoàn thành việc rà soát.

Hoàn thiện dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc

Dữ liệu sau khi thu thập được kiểm tra, hiệu chỉnh và xây dựng bản đồ hiện trạng cà phê toàn tỉnh. Bản đồ được đối chiếu với hiện trạng rừng, đất lâm nghiệp để phân loại các lô cà phê theo 3 mức rủi ro: Thấp, trung bình và cao. Ông Nguyễn Huy Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh, cho biết: Lực lượng kiểm lâm phối hợp với chính quyền địa phương và các đơn vị chuyên môn rà soát diện tích cà phê trên đất lâm nghiệp, đối chiếu hiện trạng sử dụng đất và thông tin vùng trồng. Những trường hợp có dấu hiệu biến động rừng, chưa rõ nguồn gốc đất hoặc ranh giới sẽ được kiểm tra, xác minh để phục vụ phân loại rủi ro.

Cùng với rà soát vùng trồng, tỉnh tăng cường quản lý dữ liệu và kiểm soát nguồn nguyên liệu cà phê. Tại cuộc họp tổng kết mô hình thí điểm sản xuất cà phê bền vững tuân thủ EUDR tại hai xã Nậm Lầu và Mường Chanh, đồng chí Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, yêu cầu kết hợp giải đoán ảnh vệ tinh với khảo sát thực địa, xây dựng dữ liệu dùng chung, tạo điều kiện cho doanh nghiệp, HTX cập nhật, khai thác thông tin theo phân quyền. Đồng thời, tăng cường giám sát thu mua, ngăn cà phê từ diện tích không đáp ứng yêu cầu EUDR tham gia chuỗi xuất khẩu sang EU.

Người dân bản Ót Dầu, phường Chiềng Cơi chia sẻ kinh nghiệm sử dụng phần mềm số hóa thông tin vùng trồng cà phê.

Đối với doanh nghiệp, HTX thu mua, chế biến cà phê, dữ liệu vùng trồng là cơ sở xác định nguồn nguyên liệu, kiểm soát xuất xứ và lập hồ sơ truy xuất theo yêu cầu của đối tác nhập khẩu. Theo kế hoạch, việc tổng hợp, hiệu chỉnh bản đồ hiện trạng cà phê và phân vùng rủi ro phải hoàn thành trước ngày 30/12/2026. Các địa phương tiếp tục phối hợp kiểm tra, xử lý sai lệch về diện tích, ranh giới, xác minh nguồn gốc đất và ngăn chặn tình trạng phá rừng, lấn chiếm đất lâm nghiệp để trồng cà phê.

Cùng với việc hoàn thiện dữ liệu, các địa phương tiếp tục phối hợp với lực lượng kiểm lâm kiểm tra hiện trạng sử dụng đất, kịp thời phát hiện, xử lý những trường hợp xâm lấn đất rừng để trồng cà phê. Việc quản lý vùng nguyên liệu gắn với yêu cầu truy xuất nguồn gốc góp phần bảo vệ diện tích rừng hiện có, giúp doanh nghiệp, HTX kiểm soát nguồn cà phê phục vụ xuất khẩu.