Số phận của động vật hoang dã sau khi được VQG Cúc Phương cứu hộ

Cán bộ kiểm lâm chăm sóc động vật hoang dã trong Vườn quốc gia Cúc Phương.

Ngày 10/8, Ban quản lý Vườn quốc gia Cúc Phương chia sẻ hình ảnh của Mừng, một cá thể mèo rừng được đưa đến Trung tâm Bảo tồn Thú ăn thịt nhỏ và Tê tê vào đêm Giao thừa Tết Ất Tỵ (2025). Khi đó, Mừng còn rất nhỏ, bị thương nặng ở bụng do máy cắt cỏ.

Sau hai tháng được các nhân viên thay phiên chăm sóc, cho ăn bằng sữa cả ngày lẫn đêm, Mừng dần hồi phục. Tuy nhiên, do đã quá gần gũi với con người và mất đi một phần bản năng hoang dã, cá thể này không còn phù hợp để trở về tự nhiên. Mừng hiện được giữ lại để chăm sóc dài hạn và trở thành “đại sứ giáo dục” tại trung tâm.

Trường hợp của Mừng cho thấy một thực tế trong công tác cứu hộ động vật hoang dã: được giải cứu không đồng nghĩa với việc có thể trở về tự nhiên.

Theo Ban quản lý, sau một cuộc giải cứu, hành trình của động vật hoang dã chưa kết thúc. Với mỗi cá thể, đội ngũ cứu hộ phải đánh giá sức khỏe, khả năng phục hồi và đặc biệt là bản năng sinh tồn để quyết định có thể tái thả hay không.

Các cán bộ kiểm lâm được ví như "bố mẹ" của những đứa con hoang dã.

Không phải cá thể nào cũng có thể trở về rừng

Một cá thể chỉ có thể trở về tự nhiên khi đủ sức khỏe, còn khả năng tự kiếm ăn, tìm nơi trú ẩn, tránh kẻ săn mồi và thích nghi với môi trường hoang dã. Đây là những điều kiện không phải cá thể nào từng bị săn bắt, buôn bán hoặc nuôi nhốt trái phép có thể giữ được.

Có những cá thể bị bắt khi còn quá nhỏ, chưa kịp học các kỹ năng sinh tồn từ đồng loại. Sau thời gian dài sống trong môi trường nuôi nhốt, chúng có thể mất khả năng tự kiếm ăn, leo trèo hoặc nhận biết các mối nguy hiểm trong tự nhiên.

Một số cá thể khác mang thương tích nghiêm trọng do bẫy săn hoặc quá trình nuôi nhốt. Những tổn thương về thể chất, cùng những ảnh hưởng kéo dài sau thời gian bị tách khỏi môi trường tự nhiên, có thể khiến chúng không đủ khả năng thích nghi khi trở lại rừng.

Khi đó, đội ngũ cứu hộ phải đưa ra một quyết định không mong muốn: không tái thả cá thể về tự nhiên.

Thay vì trở lại rừng, những cá thể này tiếp tục được chăm sóc tại các trung tâm cứu hộ. Đội ngũ bảo tồn theo dõi sức khỏe, cung cấp thức ăn và tạo điều kiện sống phù hợp trong thời gian dài, thậm chí suốt phần đời còn lại.

Đây là một trong những điều khiến công tác cứu hộ động vật hoang dã trở nên phức tạp. Mục tiêu cuối cùng không phải giữ động vật trong chuồng mà là giúp chúng đủ điều kiện trở về đúng môi trường sống. Với mỗi cá thể được tiếp nhận, đội ngũ cứu hộ có thể phải dành hàng tháng, thậm chí hàng năm để theo dõi và phục hồi. Chỉ khi cá thể đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về sức khỏe, hành vi và khả năng tự tồn tại, quá trình tái thả mới được tính đến.

Những cá thể rùa đang được chăm sóc tại Vườn quốc gia Cúc Phương.

Tại Cúc Phương, một số cá thể không thể trở về rừng đang tiếp tục được chăm sóc và trở thành “đại sứ giáo dục”. Sự hiện diện của chúng giúp du khách nhìn thấy một mặt khác của nạn săn bắt, buôn bán và nuôi nhốt động vật hoang dã: phía sau mỗi hành vi trái phép có thể là một sinh mạng mất đi cơ hội sống tự do.

Những cá thể này vì thế không chỉ là đối tượng được chăm sóc. Chúng còn góp phần truyền tải thông điệp bảo tồn tới cộng đồng, đặc biệt là những người lần đầu tiếp cận với câu chuyện về động vật hoang dã.

Cúc Phương kêu gọi bảo vệ động vật hoang dã

Để hạn chế những trường hợp tương tự, Vườn quốc gia gửi tới du khách thông điệp: tuyệt đối không mua bán, không nuôi nhốt, không tiêu thụ động vật hoang dã. Đây là những hành vi có thể khiến các cá thể bị đưa khỏi môi trường tự nhiên, đồng thời vi phạm pháp luật Việt Nam.

Khi phát hiện các hành vi săn bắt, mua bán hoặc nuôi nhốt trái phép, người dân cần báo ngay cho cơ quan chức năng. Theo quy định, các hành vi vi phạm liên quan đến động vật hoang dã có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy tính chất, mức độ và trường hợp cụ thể.

Du khách tham quan và chụp ảnh check-in tại Cúc Phương. Ảnh: Hồng Ngọc, @merchi_nguyen.

Bên cạnh việc bảo vệ động vật hoang dã, Ban quản lý cũng kêu gọi du khách ứng xử văn minh khi tham quan rừng. Theo ông Đỗ Hồng Hải, Phó giám đốc Trung tâm Giáo dục môi trường và Dịch vụ, Vườn quốc gia Cúc Phương, từng chia sẻ với Tri Thức - Znews, mỗi hành động của du khách đều có thể tác động đến hệ sinh thái và môi trường sống của các loài.

Du khách được khuyến nghị không xả rác, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, không tự ý thu hái hoặc mang mẫu vật ra khỏi rừng, đặc biệt không dùng vợt hay bẫy bắt bướm, côn trùng.

Khi di chuyển, du khách cần tuân thủ hướng dẫn của lực lượng kiểm lâm, không dừng đỗ tùy tiện, hạn chế bấm còi. Với hoạt động chụp ảnh, không bẻ lá, cắt bẹ cây Ráy, trèo cây hoặc dẫm lên thảm thực vật để tạo khung hình…

Những quy tắc này nhằm hạn chế tác động của hoạt động du lịch tới hệ sinh thái, đồng thời giữ Cúc Phương là môi trường sống tự nhiên của các loài động, thực vật.