Sổ tay Trợ giúp pháp lý: 'Công cụ' chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ

Trang bị kỹ năng xử lý vụ việc

Theo Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) Vũ Thị Hường, việc biên soạn Sổ tay Trợ giúp pháp lý không chỉ nhằm cung cấp tài liệu tham khảo mà còn hướng tới mục tiêu trang bị cho người thực hiện trợ giúp pháp lý những kỹ năng cần thiết trong quá trình xử lý vụ việc. Đây là công cụ quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý trong bối cảnh Đảng và nhà nước đang đẩy mạnh cải cách pháp luật, cải cách tư pháp và xây dựng nhà nước pháp quyền.

Cán bộ Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh số 1 tỉnh Quảng Ngãi tuyên truyền chính sách trợ giúp pháp lý cho người dân. Ảnh: Trung Ân

Việc rà soát, hoàn thiện cuốn sổ tay để bảo đảm phù hợp với nhu cầu của người sử dụng và đáp ứng yêu cầu thực tiễn ngày càng đa dạng, phức tạp của các vụ việc trợ giúp pháp lý. Thực tiễn tại các địa phương cho thấy, quá trình tiếp nhận yêu cầu trợ giúp pháp lý, xác định đối tượng thụ hưởng và tổ chức thực hiện vụ việc vẫn còn gặp không ít lúng túng, đặc biệt trong những trường hợp đặc thù. Do đó, có ý kiến cho rằng, sổ tay cần được thiết kế theo hướng ngắn gọn, cô đọng, tập trung vào những vấn đề cốt lõi và những tình huống thường xuyên phát sinh trong thực tế, nhằm giúp người thực hiện trợ giúp pháp lý có thể tra cứu nhanh chóng và áp dụng thống nhất. Tài liệu này cần được xây dựng theo hướng giống như một "cẩm nang nghiệp vụ", có tính hệ thống, dễ sử dụng và có khả năng hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động tác nghiệp.

Theo Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Vĩnh Long, trong quá trình thực hiện trợ giúp pháp lý, nhiều tình huống thực tiễn phát sinh đòi hỏi người thực hiện phải có kỹ năng xử lý linh hoạt và nắm vững quy trình nghiệp vụ. Việc xây dựng một sổ tay có nội dung thiết thực, cập nhật và dễ tra cứu sẽ giúp đội ngũ trợ giúp viên chủ động hơn trong xử lý vụ việc, đồng thời bảo đảm tính thống nhất trong quá trình áp dụng pháp luật.

Từ góc độ thực tiễn, nhiều chuyên gia cho rằng, Sổ tay cần bổ sung các nội dung hướng dẫn cụ thể về diện người được trợ giúp pháp lý, quy trình tiếp nhận và xử lý hồ sơ trong những trường hợp đặc biệt, như người yêu cầu bị mất giấy tờ hoặc không có đầy đủ tài liệu chứng minh thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Ngoài ra, cần đưa nội dung về công tác phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong quá trình trợ giúp pháp lý, cũng như cơ chế đánh giá, thẩm định chất lượng sau khi hoàn thành vụ việc.

Đặc biệt, trong bối cảnh Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý vừa được Quốc hội khóa XVI thông qua (có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027), nhiều ý kiến cho rằng, việc rà soát, sửa đổi và cập nhật nội dung Sổ tay là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa quy định pháp luật mới và hoạt động nghiệp vụ trên thực tế. Việc cập nhật này không chỉ giúp người thực hiện trợ giúp pháp lý áp dụng đúng quy định của pháp luật mới mà còn góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đặc biệt là nhóm yếu thế trong bối cảnh yêu cầu cải cách tư pháp và chuyển đổi số ngày càng mạnh mẽ.

Ứng dụng công nghệ hiệu quả và phù hợp

Không chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện nội dung nghiệp vụ, việc xây dựng Sổ tay Trợ giúp pháp lý còn hướng tới mục tiêu tiếp thu kinh nghiệm quốc tế và ứng dụng công nghệ vào hoạt động trợ giúp pháp lý.

Ông Nguyễn Đức Kiên, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật quốc tế và Giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế (Bộ Tư pháp) cho rằng, việc xây dựng Sổ tay Trợ giúp pháp lý không đơn thuần là tập hợp tài liệu hướng dẫn mà còn là một bước đi cụ thể nhằm thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam về quyền con người; theo đó, thông qua việc chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ và nâng cao năng lực đội ngũ, Sổ tay sẽ tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu giảm nghèo bền vững và bảo đảm công bằng xã hội, đặc biệt tại các địa bàn khó khăn.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu cải cách hành chính ngày càng mạnh mẽ, nhiều đại biểu cho rằng, việc xây dựng và hoàn thiện Sổ tay Trợ giúp pháp lý điện tử là một yêu cầu cấp thiết nhằm hiện đại hóa hoạt động trợ giúp pháp lý và nâng cao hiệu quả phục vụ người dân. Theo đó, Sổ tay điện tử cần được thiết kế theo hướng tích hợp các chức năng nghiệp vụ thiết yếu, đáp ứng yêu cầu quản lý và tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý trong môi trường số.

Trung tâm Trợ giúp pháp lý tỉnh Nghệ An thực hiện trợ giúp pháp lý cho người dân. Ảnh: Văn Chung

Cùng với đó, Sổ tay cần bổ sung hướng dẫn cụ thể về đa dạng hóa hình thức tiếp nhận yêu cầu trợ giúp pháp lý, đặc biệt thông qua cổng dịch vụ công trực tuyến hoặc các nền tảng số. Việc đưa các nội dung này vào Sổ tay không chỉ giúp chuẩn hóa quy trình tiếp nhận và xử lý hồ sơ trong môi trường điện tử, rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc mà còn tạo điều kiện thuận lợi để người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, dễ dàng tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý.

Bên cạnh đó, một số ý kiến cũng cho rằng, Sổ tay điện tử cần từng bước tích hợp các công cụ hỗ trợ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm nâng cao khả năng tra cứu thông tin pháp luật, hỗ trợ tư vấn ban đầu và hướng dẫn quy trình xử lý vụ việc. Việc ứng dụng AI có thể giúp người dân tiếp cận thông tin pháp luật nhanh chóng, thuận tiện và tiết kiệm chi phí cho nhà nước, đồng thời góp phần giảm tải cho hệ thống trợ giúp pháp lý truyền thống. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng, AI cần được xác định là công cụ hỗ trợ, trong khi việc đánh giá, tư vấn chuyên sâu và quyết định cuối cùng vẫn phải do đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý đảm nhiệm.

Nhiều đại biểu nhấn mạnh, việc xây dựng và hoàn thiện Sổ tay Trợ giúp pháp lý theo hướng tích hợp công nghệ, trong đó có trí tuệ nhân tạo không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và giám sát hoạt động trợ giúp pháp lý mà còn là bước đi quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và chuyển đổi số trong giai đoạn mới.