Sôi động cuộc đua robot hình người toàn cầu

Robot hình người trong giai đoạn đầu thương mại hóa

Tại CES 2026 - triển lãm công nghệ tiêu dùng lớn nhất thế giới diễn ra ở Las Vegas - các robot hình người đến từ Trung Quốc gây ấn tượng mạnh khi xuất hiện dày đặc trên sàn triển lãm, từ những gian hàng nhỏ cho tới các khu trình diễn thu hút đông đảo khách tham quan. Chúng chơi bóng bàn, dọn dẹp, biểu diễn các động tác võ thuật và mô phỏng nhiều công việc trong sản xuất, dịch vụ.

Sự hiện diện này diễn ra song song với các bài phát biểu quan trọng của những tập đoàn chip Mỹ như Nvidia hay AMD, tập trung quảng bá các con chip trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng nhanh và mạnh. Hình ảnh tương phản đó phản ánh một thực tế đang dần rõ nét trong ngành công nghệ: robot hình người đang trở thành một hướng đi mới của AI, và cuộc cạnh tranh trong lĩnh vực này không còn dừng ở phòng thí nghiệm.

Trong khi Mỹ và châu Âu vẫn giữ vai trò dẫn dắt ở phần mềm và mô hình AI, Trung Quốc đang nổi lên như trung tâm sản xuất và thương mại hóa robot hình người với tốc độ nhanh hiếm thấy.

Theo hãng nghiên cứu Omdia, tổng lượng robot hình người xuất xưởng trên toàn cầu năm 2025 đạt 13.318 đơn vị, tăng gần 480% so với năm trước. Omdia dự báo đến năm 2035, con số này có thể đạt 2,6 triệu đơn vị mỗi năm, khi các tiến bộ công nghệ cho phép robot đảm nhận nhiều nhiệm vụ hơn trong sản xuất, dịch vụ và hậu cần.

Trung Quốc dẫn đầu về sản lượng

Trong bức tranh toàn cầu đó, Trung Quốc nổi lên là lực lượng dẫn đầu rõ rệt về quy mô và tốc độ thương mại hóa. Theo Omdia, sáu trong mười doanh nghiệp robot hình người xuất xưởng nhiều nhất thế giới năm 2025 đến từ Trung Quốc. AgiBot - công ty có trụ sở tại Thượng Hải - đứng đầu với 5.168 robot, chiếm gần 38% thị phần toàn cầu. Unitree Robotics xếp thứ hai với 4.200 đơn vị, tương đương 32%, trong khi UBTech Robotics đứng thứ ba với khoảng 1.000 robot. Các doanh nghiệp khác như Leju Robotics, Engine AI và Fourier Intelligence cũng nằm trong nhóm dẫn đầu.

Ngược lại, các công ty Mỹ như Tesla, Figure AI hay Agility Robotics chỉ xuất xưởng khoảng 150 robot mỗi hãng trong năm 2025, tương đương khoảng 1% thị phần toàn cầu cho mỗi doanh nghiệp. Khoảng cách này cho thấy sự chênh lệch không chỉ về quy mô, mà còn về khả năng đưa sản phẩm từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Tại CES 2026, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc công khai tham vọng mở rộng ra thị trường quốc tế. AgiBot giới thiệu nền tảng mô phỏng Genie Sim 3.0, xây dựng trên Nvidia Isaac Sim, nhằm rút ngắn thời gian huấn luyện và giảm chi phí triển khai. Engine AI nhấn mạnh chiến lược phần cứng mở, cho phép khách hàng tùy biến robot cho các mục đích như an ninh hay dịch vụ. Các công ty này nhắm tới những thị trường thiếu hụt lao động như Nhật Bản, cũng như Mỹ - nơi robot có thể đảm nhiệm vai trò dịch vụ và quảng bá.

Giá thành và tranh luận về năng lực

Một điểm nổi bật trong chiến lược của các doanh nghiệp Trung Quốc là khả năng cạnh tranh về giá. Unitree cung cấp các mẫu robot hình người với giá khởi điểm khoảng 6.000-15.000 đô la Mỹ, trong khi AgiBot có các phiên bản rút gọn với giá khoảng 14.000 đô la. Mức giá này thấp hơn đáng kể so với các sản phẩm phương Tây. Tesla từng đưa ra mức giá dự kiến cho robot Optimus trong khoảng 20.000-30.000 đô la, dù chưa đưa vào sản xuất hàng loạt.

Tuy nhiên, sự chênh lệch giá cũng làm dấy lên tranh luận về khả năng so sánh trực tiếp. Đại diện Agility Robotics cho rằng nhiều robot giá rẻ có chi phí thấp vì thiếu các tính năng quan trọng như nhận thức môi trường và hệ thống an toàn. Khi bổ sung đầy đủ các năng lực này, mức chênh lệch giá giữa robot Trung Quốc và Mỹ có thể không lớn như bề ngoài.

Tranh luận này phản ánh câu hỏi cốt lõi của thị trường: khách hàng sẽ ưu tiên chi phí hay khả năng và độ tin cậy. Trong giai đoạn đầu, nhiều đơn vị chấp nhận triển khai robot với năng lực hạn chế để thử nghiệm. Tuy nhiên, về dài hạn, các yếu tố như an toàn, độ ổn định và bảo mật dữ liệu được cho là sẽ ngày càng quan trọng. Dù vậy, lợi thế chi phí hiện tại vẫn giúp các doanh nghiệp Trung Quốc mở rộng nhanh số lượng robot được triển khai, qua đó tích lũy dữ liệu vận hành và kinh nghiệm thực tế.

Mỹ cân bằng giữa đổi mới và sản xuất

Dù tụt lại về sản lượng, các doanh nghiệp Mỹ vẫn giữ vai trò đáng kể trong phát triển robot hình người, đặc biệt ở các khâu công nghệ lõi. Tại CES, Boston Dynamics giới thiệu phiên bản Atlas mới với hệ thống truyền động điện, thay thế cơ cấu thủy lực trước đây, đồng thời tích hợp các kỹ thuật học tăng cường cho phép robot cải thiện chuyển động thông qua thử nghiệm và sai sót. Công ty cho biết Atlas dự kiến được triển khai trong các nhà máy xe điện của Hyundai tại Mỹ từ năm 2028.

Cũng tại CES, các quan chức Mỹ nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của AI và các công nghệ liên quan. Chính phủ Mỹ coi việc duy trì vai trò dẫn đầu trong kỷ nguyên AI là ưu tiên không chỉ về kinh tế, mà còn gắn với ảnh hưởng và vị thế toàn cầu.

Tuy nhiên, khoảng cách về sản xuất đang buộc các doanh nghiệp robot hình người của Mỹ phải cân nhắc lại chiến lược chuỗi cung ứng. Pras Velagapudi, Giám đốc công nghệ của Agility Robotics - công ty được SoftBank hậu thuẫn - nói với Nikkei Asia rằng công ty không loại trừ khả năng hợp tác với các nhà cung cấp Trung Quốc để đa dạng hóa chuỗi cung ứng và cắt giảm chi phí.

Một số doanh nghiệp đã đi theo hướng này. IntBot, startup robot hình người có trụ sở tại California, phát triển mô hình và AI tại Mỹ nhưng sản xuất toàn bộ robot tại Trung Quốc. Chính sách này phản ánh xu hướng tách biệt giữa khâu thiết kế và chế tạo trong cuộc đua robot hình người toàn cầu.

Cuộc chơi toàn cầu, không chỉ Mỹ - Trung

Cuộc đua robot hình người không còn giới hạn trong trục Mỹ - Trung. Sự tham gia ngày càng rõ nét của nhiều trung tâm công nghệ cho thấy lĩnh vực này đang định hình như một ngành công nghiệp toàn cầu, với các chiến lược khác nhau phản ánh lợi thế và ưu tiên của từng nền kinh tế.

Tại châu Á, Hàn Quốc nổi lên với cách tiếp cận “physical AI”, được thúc đẩy bởi các tập đoàn công nghiệp lớn như Hyundai, LG và Doosan. Hyundai nhấn mạnh chiến lược tích hợp robot, phần mềm và mô hình sản xuất thông minh; LG giới thiệu các robot hình người hướng tới môi trường gia đình; trong khi Doosan tập trung vào các ứng dụng công nghiệp, kết hợp robot với hệ thống thị giác 3D để thực hiện các tác vụ như kiểm tra và gia công bề mặt.

Singapore lại lựa chọn một hướng đi khác. Các doanh nghiệp như Sharpa tham gia thị trường ở phân khúc giá trị cao, không cạnh tranh bằng giá rẻ mà tập trung vào khả năng và tiện ích của robot, với mục tiêu phục vụ thị trường toàn cầu.

Tại châu Âu, trọng tâm của các doanh nghiệp robot hình người nằm ở an ninh dữ liệu. Ông David Reger, CEO của Neura Robotics (Đức), cho rằng bảo mật là một trong những mối lo lớn nhất của khách hàng phương Tây khi triển khai robot hình người, đặc biệt là nguy cơ dữ liệu vận hành bị chuyển ra ngoài.

Theo ông, việc phát triển và sản xuất robot hoàn toàn tại Đức giúp Neura Robotics trở thành lựa chọn phù hợp với những khách hàng đặt ưu tiên vào kiểm soát dữ liệu, ngay cả khi phải trả chi phí cao hơn. “Tôi nghĩ vấn đề lớn nhất… [đối với những bên dùng robot hình người Trung Quốc] là toàn bộ dữ liệu có thể bị gửi đi nơi khác, hoặc về Trung Quốc,” ông Reger chia sẻ với Nikkei Asia.

Khoảng cách giữa trình diễn và triển khai

Dù các màn trình diễn tại CES gây ấn tượng, nhiều nhà phân tích lưu ý rằng vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể giữa khả năng biểu diễn và triển khai ở quy mô lớn. Robot hình người hiện nay vẫn cần sự giám sát của con người và phụ thuộc vào các hệ thống điều khiển truyền thống trong nhiều tình huống.

Bên cạnh đó, bài toán lợi nhuận vẫn chưa được giải quyết. Trong số hơn 150 doanh nghiệp robot hình người tại Trung Quốc, nhiều công ty vẫn đang thua lỗ. Ngay cả các cơ quan hoạch định chính sách của Trung Quốc cũng đã cảnh báo về nguy cơ đầu tư quá mức và bong bóng trong lĩnh vực này.

Các dữ liệu hiện có cho thấy Trung Quốc đang chiếm ưu thế rõ rệt về sản xuất và tốc độ thương mại hóa robot hình người. Tuy nhiên, lợi thế này chủ yếu nằm ở phần cứng và khả năng mở rộng quy mô. Về dài hạn, nhiều nhà quan sát cho rằng giá trị lớn nhất của robot hình người sẽ nằm ở AI, phần mềm và hệ sinh thái - những lĩnh vực mà Mỹ và châu Âu vẫn giữ vị thế mạnh.

Thay vì một kịch bản bên thắng tuyệt đối, cuộc đua robot hình người được dự báo sẽ phát triển theo hướng đa cực, với các chuỗi giá trị song song. Trong giai đoạn đầu, Trung Quốc đang đi nhanh hơn. Nhưng kết quả cuối cùng của cuộc đua này vẫn phụ thuộc vào việc công nghệ có thể chuyển từ những màn trình diễn ấn tượng sang các ứng dụng bền vững trong đời sống và sản xuất hay không.

Nguồn: Financial Times, Bloomberg, Nikkei Asia, Digitimes, Korea Herald, SCMP

Ngân Diệp