Sới vật ngày Xuân, để sân chơi là niềm tự hào của cộng đồng Kỳ 2: Chấn thương thể thao, nỗi ám ảnh của vận động viên

Chấn thương trong thi đấu

Khi tiếng trống hội vang lên, thi đấu vật trở thành tâm điểm thu hút đông đảo người dân và du khách. Những miếng đánh dứt khoát, những thế quật đẹp mắt không chỉ thể hiện sức mạnh và kỹ thuật của các đô vật mà còn là nét văn hóa truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, phía sau không khí náo nhiệt ấy vẫn tiềm ẩn những nguy cơ chấn thương, thậm chí là tai nạn nghiêm trọng đối với người tham gia.

Tại Lễ hội đình, chùa thôn Thái Lai, xã Kim Anh được tổ chức trong hai ngày 25 và 26/2, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương. Trong một trận đấu, anh Nguyễn Văn T. (SN 1982) không may bị chấn thương vùng cổ sau một tình huống vật đối kháng.

Ngay sau khi xảy ra sự cố, Ban tổ chức lễ hội cùng người dân đã đưa người bị nạn đi cấp cứu tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Hà Nội). Tuy nhiên, do tiên lượng xấu, gia đình đã xin đưa anh về nhà. Đến khoảng 5h30 sáng 27/2, anh T. đã tử vong.

Chỉ ít ngày sau vụ việc tại Thái Lai, một sự cố khác tiếp tục xảy ra tại lễ hội vật Đề Thượng Núi Xây, cũng thuộc xã Kim Anh. Trong khi thi đấu, một đô vật bất ngờ gặp chấn thương. Phát hiện sự việc, ban tổ chức kịp thời điều xe cứu thương vào khu vực thi đấu để hỗ trợ, đồng thời đưa nạn nhân đi cấp cứu.

Khu vực xảy ra vụ việc tại Đề Thượng Núi Xây. Ảnh: Cắt từ clip.

Trao đổi với PV Báo Sức khỏe và Đời sống, ông Nguyễn Văn Hoàng, Giám đốc Trạm Y tế xã Kim Anh thông tin, vào chiều 8/3, trong phần thi vật phá giải, một đô vật bị quật ngã mạnh xuống sới và kêu đau khi tiếp đất. Cán bộ y tế trực tại lễ hội đã khám, sơ cứu ban đầu và chuyển vận động viên tới Bệnh viện Đa khoa Phúc Yên để chụp chiếu.

Kết quả xác định vận động viên bị gãy một cung xương sườn (xương sườn số 8). May mắn, chấn thương không nghiêm trọng, không cần phẫu thuật. Sau khi điều trị và theo dõi trong ngày, vận động viên được cho về nhà tiếp tục theo dõi thêm.

Theo ông Hoàng, tại các lễ hội trên địa bàn đều bố trí kíp y tế túc trực, cán bộ y tế ứng trực được tập huấn về sơ cứu ban đầu để kịp thời xử lý các tình huống chấn thương.

Chuyên gia cảnh báo nguy cơ chấn thương trong môn vật

Trao đổi với phóng viên Báo Sức khỏe và Đời sống, PGS.TS.BS Võ Tường Kha, nguyên Giám đốc Bệnh viện Thể thao Việt Nam, Trưởng Bộ môn Y học thể thao, Trường Đại học Y Dược – Đại học Quốc gia Hà Nội, đã chỉ ra những dạng chấn thương thường gặp cũng như các nguy cơ khi thi đấu đấu vật trong lễ hội.

PGS.TS.BS Võ Tường Kha.

Nhiều chấn thương nguy hiểm có thể xảy ra:

Theo PGS.TS.BS Võ Tường Kha, đấu vật là môn thể thao đối kháng trực tiếp, đòi hỏi sức mạnh và tốc độ cao, đồng thời vận động chủ yếu trong điều kiện yếm khí (thiếu oxy). Chính đặc thù này khiến các chấn thương trong quá trình thi đấu thường xảy ra với cường độ lớn.

Trong đó, chấn thương khớp gối là dạng phổ biến nhất. Các động tác vật lộn, quật ngã khiến bàn chân thường cố định trên sàn trong khi thân người xoay mạnh, tạo lực xoắn lớn lên dây chằng chéo trước và sụn chêm.

Chấn thương vùng vai cũng khá thường gặp do vai là khớp chịu lực chính khi vận động viên chống đỡ hoặc bị đối thủ khóa, đè. Nhiều tình huống khiến khớp vai bị đưa ra ngoài biên độ vận động sinh lý, làm tăng nguy cơ trật khớp hoặc tổn thương dây chằng.

Đáng lo ngại hơn là các chấn thương cột sống. Những đòn vật gập, xoay hoặc bẻ cổ với lực mạnh có thể gây thoát vị đĩa đệm, dẫn đến hội chứng cổ – vai – cánh tay hoặc đau thần kinh tọa. Trong trường hợp nặng, vận động viên có thể bị gãy, vỡ đốt sống, thậm chí dập hoặc đứt tủy sống, dẫn đến liệt tứ chi hoặc liệt hai chân vĩnh viễn.

Ngoài ra, các tổn thương ngoài da như trầy xước, bầm tím hoặc viêm da do nấm cũng thường xảy ra do vận động viên phải tiếp xúc trực tiếp với thảm đấu và đối thủ trong thời gian dài.

Thi đấu vật trong lễ hội tiềm ẩn nhiều rủi ro:

Theo PGS.TS.BS Võ Tường Kha, việc thi đấu hoặc biểu diễn đấu vật trong môi trường lễ hội, nếu thiếu sự chuẩn bị bài bản, có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho sức khỏe người tham gia.

Một trong những vấn đề đáng lo ngại là không kiểm tra sức khỏe trước khi thi đấu. Nhiều người có bệnh lý nền như tăng huyết áp, bệnh tim bẩm sinh hoặc đang mắc các bệnh nhiễm virus vẫn tham gia thi đấu. Khi vận động ở cường độ cao trong điều kiện yếm khí, huyết áp và nhịp tim có thể tăng đột biến, dẫn tới rối loạn nhịp tim ác tính, nhồi máu cơ tim hoặc vỡ phình mạch não, thậm chí gây đột tử.

Bên cạnh đó, việc không phân hạng cân và trình độ rõ ràng cũng tạo ra sự chênh lệch lớn về thể lực giữa các đô vật. Khi một người nhẹ cân, ít kinh nghiệm thi đấu với đối thủ mạnh hơn nhiều, nguy cơ gặp phải các đòn vật nguy hiểm và chấn thương nghiêm trọng sẽ tăng lên đáng kể.

Một yếu tố khác thường bị xem nhẹ là thiếu nhân viên y tế chuyên trách tại chỗ. Trong nhiều tình huống tai nạn, "thời gian vàng" để sơ cấp cứu hoặc hồi sức tim phổi có ý nghĩa quyết định. Nếu không có đội ngũ y tế và phương tiện hỗ trợ kịp thời, nguy cơ tử vong hoặc để lại di chứng tàn phế suốt đời là rất lớn.

Cần tuân thủ nghiêm các nguyên tắc an toàn:

Để hạn chế tối đa nguy cơ chấn thương trong các hoạt động đấu vật truyền thống, PGS.TS.BS Võ Tường Kha cho rằng ban tổ chức và người tham gia cần tuân thủ nghiêm ngặt nhiều nguyên tắc an toàn.

Trước hết, cần kiểm tra sức khỏe bắt buộc đối với các vận động viên, bao gồm sàng lọc các bệnh lý tim mạch và cơ xương khớp. Những người đang mắc bệnh cấp tính như sốt, cảm cúm cần được loại khỏi danh sách thi đấu.

Việc phân hạng theo cân nặng, độ tuổi và trình độ cũng cần được thực hiện rõ ràng, đồng thời các điều lệ và đòn cấm trong thi đấu phải được phổ biến và giám sát chặt chẽ bởi trọng tài có chuyên môn.

Ban tổ chức cũng cần bố trí nhân viên y tế thường trực, có phương án kết nối nhanh với cơ sở y tế và chuẩn bị sẵn các phương tiện vận chuyển cần thiết như cáng cứng.

Ngoài ra, yếu tố vệ sinh và điều kiện thi đấu cũng cần được chú trọng: thảm đấu phải được khử trùng, sân bãi thoáng mát, đủ ánh sáng; người tham gia phải tắm rửa sạch sẽ, cắt móng tay và không thi đấu khi có vết thương hở hoặc bệnh ngoài da.

Các vận động viên cũng cần khởi động kỹ từ 15–20 phút trước khi thi đấu, làm nóng các khớp quan trọng như cổ, vai, lưng và gối, đồng thời thả lỏng sau trận đấu để cơ thể phục hồi.

Theo chuyên gia, môn vật là một nét đẹp văn hóa truyền thống cần được gìn giữ, song sự an toàn của người tham gia phải luôn được đặt lên hàng đầu. Chỉ khi có sự chuẩn bị đầy đủ về chuyên môn, y tế và điều kiện tổ chức, những lễ hội mùa xuân mới thực sự trọn vẹn niềm vui và ý nghĩa.

Góc nhìn vận động viên: Muốn hạn chế chấn thương phải nắm vững kỹ thuật và khởi động kỹ

Là người trực tiếp thi đấu ở nhiều giải trong và ngoài nước, anh Đỗ Xuân Lập (SN 1997), vận động viên vật đang tập luyện tại đội tuyển TP Hồ Chí Minh - từng giành huy chương vàng giải vật Đông Nam Á 2024 cho biết nguy cơ chấn thương trong môn vật luôn hiện hữu, đặc biệt tại các giải đấu phong trào.

Theo anh Lập, những chấn thương thường gặp nhất đối với các đô vật là ở đầu gối, cổ chân, vai và cổ. "Chấn thương đầu gối là phổ biến nhất. Nếu kỹ thuật không tốt hoặc tiếp đất không đúng cách thì rất dễ bị trật hoặc tổn thương khớp gối", anh Lập chia sẻ.

Đô vật Nguyễn Xuân Lập (bên phải) trong một trận đấu vật tại lễ hội truyền thống làng Yên Mỹ, xã Thanh Trì. Ảnh: Đức Sơn.

Vận động viên Đỗ Xuân Lập cho rằng đối với những người tham gia vật phong trào hoặc không được đào tạo bài bản, nguy cơ chấn thương vùng cổ là khá cao.

"Trong môn vật, phần cổ rất quan trọng vì khi ngã, lăn hoặc chống đòn đều phải sử dụng đến cổ. Nếu không được tập luyện kỹ các kỹ thuật cơ bản, khi gặp những pha vật mạnh rất dễ xảy ra chấn thương vùng cổ," anh Lập nói.

Theo anh Lập, để hạn chế rủi ro, các đô vật cần đặc biệt chú ý đến việc khởi động và tập luyện các kỹ thuật ngã an toàn trước khi thi đấu.

"Dù là thi đấu phong trào hay chuyên nghiệp thì việc khởi động trước mỗi trận đấu là bắt buộc. Khởi động giúp làm nóng các khớp, cơ và dây chằng, từ đó giúp cơ thể linh hoạt hơn và giảm nguy cơ chấn thương", anh Lập cho biết.

Anh Đỗ Xuân Lập (SN 1997), vận động viên vật đang tập luyện tại đội tuyển TP Hồ Chí Minh, từng giành huy chương vàng giải vật Đông Nam Á 2024. Ảnh: Đức Sơn.

Vận động viên này cũng chia sẻ rằng trong thực tế đã từng xảy ra những tai nạn đáng tiếc tại các giải vật phong trào. "Tôi từng chứng kiến một trường hợp khi thi đấu vật phong trào không may bị gãy cổ dẫn đến tử vong. Đây là sự việc rất đau lòng và cho thấy môn vật nếu không nắm vững kỹ thuật thì tiềm ẩn nhiều nguy hiểm", anh Lập nói.

Sới vật mùa xuân từ lâu đã trở thành nét đẹp văn hóa của nhiều làng quê Việt Nam. Tuy nhiên, những sự cố chấn thương gần đây cũng cho thấy việc bảo đảm an toàn cho người tham gia cần được chú trọng hơn. Chỉ khi các yếu tố về chuyên môn, y tế và tổ chức được chuẩn bị đầy đủ, sới vật đầu xuân mới thực sự là sân chơi lành mạnh, nơi những giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ song hành với sự an toàn của các đô vật.

Đón xem kỳ 3:

Tinh thần thượng võ trong đấu vật: Cần làm gì để không 'biến tướng'

Nhóm PV XH-BĐ