Sớm hoàn thiện hạ tầng dữ liệu, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hải quan

Thảo luận tại hội trường, đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn Quảng Trị) đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện cơ sở hạ tầng dữ liệu, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý hải quan, đồng thời rút ngắn thời gian xử lý thủ tục để tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên thảo luận tại hội trường chiều 5-8. Ảnh: Quochoi.vn

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ tập trung góp ý đối với quy định sửa đổi Điều 79 của Luật Hải quan về thời hạn kiểm tra sau thông quan. Theo dự thảo, thời hạn kiểm tra được nâng từ 10 ngày làm việc lên tối đa 20 ngày và có thể gia hạn thêm một lần không quá 20 ngày, nâng tổng thời gian kiểm tra lên tối đa 40 ngày.

Theo đại biểu, công tác kiểm tra sau thông quan hiện nay cần dựa trên việc kết nối đồng bộ dữ liệu hải quan, dữ liệu thuế, dữ liệu ngân hàng, dữ liệu định danh điện tử và dữ liệu thương mại điện tử xuyên biên giới. Nếu hạ tầng kết nối giữa các hệ thống chưa hoàn thiện, việc kéo dài thời hạn kiểm tra lên 40 ngày cũng không giúp nâng cao chất lượng kết luận kiểm tra, mà ngược lại có thể kéo dài thời gian doanh nghiệp phải chờ đợi, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn Quảng Trị) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quochoi.vn

Đại biểu cảnh báo, nếu luật có hiệu lực từ ngày 1-5-2027 nhưng hạ tầng dữ liệu chưa hoàn thiện thì thời hạn 40 ngày có thể trở thành khoảng thời gian mặc định thay vì chỉ áp dụng đối với những vụ việc phức tạp. Điều này sẽ kéo dài tình trạng doanh nghiệp bị "treo" trong quá trình kiểm tra, ảnh hưởng đến dòng tiền và hoạt động xuất nhập khẩu, đồng thời làm giảm hiệu quả quản lý khi cơ quan hải quan vẫn phải xử lý thủ công, chưa phát huy được lợi thế của quản lý rủi ro.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định giao Chính phủ báo cáo Quốc hội về tiến độ hoàn thành các hạng mục hạ tầng dữ liệu trọng yếu trước khi luật có hiệu lực, trong đó làm rõ lộ trình kết nối, liên thông dữ liệu giữa các hệ thống. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế đánh giá độc lập, định kỳ về mức độ sẵn sàng của hạ tầng dữ liệu thay vì chỉ dựa trên báo cáo của cơ quan quản lý.

Đại biểu Quốc hội Tô Ái Vang (Đoàn Cần Thơ) cho biết, xuất khẩu nông sản của Việt Nam, đặc biệt là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, đang duy trì đà tăng trưởng mạnh với nhiều mặt hàng chủ lực như gạo, thủy sản, rau quả và sầu riêng. Tuy nhiên, các mặt hàng nông sản, thủy sản tươi sống vẫn đang đối mặt với thách thức về thời gian thông quan do đặc tính dễ hư hỏng.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định cho phép hàng hóa là nông sản, thủy sản tươi sống được áp dụng cơ chế luồng xanh ưu tiên, thực hiện thông quan trước, kiểm tra sau trên cơ sở đánh giá rủi ro điện tử và dữ liệu chứng nhận xuất xứ, kiểm dịch được kết nối thông qua cơ chế "một cửa quốc gia".

Đại biểu Quốc hội Tô Ái Vang (Đoàn Cần Thơ) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quochoi.vn

Theo đại biểu, thời gian qua ngành Hải quan đã đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ số và đổi mới phương thức quản lý. Đối với doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật, phần lớn tờ khai được phân luồng xanh và hệ thống tự động thông quan chỉ trong vài giây; đối với luồng vàng, luồng đỏ, việc kiểm tra cũng được thực hiện theo đúng thời gian quy định nhằm giải phóng hàng hóa nhanh nhất cho doanh nghiệp. Vì vậy, nên tiếp tục phát huy mô hình quản lý rủi ro để giảm chi phí và thời gian thông quan đối với các mặt hàng dễ hư hỏng.

Liên quan đến quy định về hồ sơ hải quan điện tử, đại biểu Quốc hội Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai) bày tỏ đồng tình với chủ trương thực hiện thống nhất hồ sơ điện tử khi luật có hiệu lực. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, việc chuyển đổi hoàn toàn sang môi trường số chỉ đạt hiệu quả khi hạ tầng kỹ thuật và khả năng tiếp cận của người dân, doanh nghiệp được bảo đảm đồng bộ. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã, hộ kinh doanh ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng sâu, vùng xa vẫn còn gặp khó khăn về hạ tầng và kỹ năng số.

Đại biểu kiến nghị bổ sung quy định theo hướng việc xây dựng và vận hành hệ thống hải quan số phải bảo đảm khả năng tiếp cận bình đẳng giữa các vùng, miền; ưu tiên các giải pháp hỗ trợ đối với khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, hải đảo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tránh làm gia tăng khoảng cách số trong thực hiện thủ tục hải quan điện tử.

Các đại biểu Quốc hội thảo luận tại hội trường chiều 5-8. Ảnh: Quochoi.vn

Đồng thời, đại biểu cho rằng, cần bổ sung cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan hải quan tại địa phương có cửa khẩu, quy định phương án xử lý khi hệ thống hải quan điện tử hoặc cơ chế một cửa quốc gia gặp sự cố để bảo đảm hoạt động thông quan không bị gián đoạn.

Theo đại biểu Quốc hội Nguyễn Minh Tâm (Đoàn Quảng Trị), việc sửa đổi Luật Hải quan sẽ tạo thuận lợi cho thương mại và phát triển kinh tế số. Góp ý đối với quy định tại Điều 16A về xác thực định danh điện tử đối với tổ chức, cá nhân tại Việt Nam mua hàng hóa từ nước ngoài qua nền tảng thương mại điện tử, đại biểu cho rằng, đây là một nghĩa vụ pháp lý mới, có phạm vi tác động rộng đến người dân, doanh nghiệp và các chủ thể tham gia thương mại điện tử. Tuy nhiên, theo đại biểu, hồ sơ dự án luật chưa đánh giá đầy đủ tính khả thi của quy định này, nhất là khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa hệ thống định danh điện tử quốc gia với các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới do doanh nghiệp nước ngoài vận hành. Đồng thời, chưa làm rõ mức độ sẵn sàng của hạ tầng kỹ thuật, chi phí tuân thủ đối với người dân, doanh nghiệp cũng như lộ trình triển khai khi quy định có hiệu lực.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tiếp thu, giải trình. Ảnh: Quochoi.vn

Giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, sau phiên thảo luận tại tổ và phiên thảo luận tại hội trường, dự thảo luật đã nhận được nhiều ý kiến đóng góp tâm huyết, trách nhiệm và có giá trị từ các đại biểu Quốc hội.

Bộ trưởng nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Hải quan lần này được thực hiện với mục tiêu xây dựng nền hải quan hiện đại, tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động xuất nhập khẩu, thương mại quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo Bộ trưởng, tinh thần xuyên suốt của dự thảo luật là chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; giảm tối đa chi phí tuân thủ, tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số để xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, ngay sau khi luật được Quốc hội thông qua, Bộ Tài chính sẽ khẩn trương xây dựng, hoàn thiện các văn bản quy định chi tiết, tổ chức triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm bảo đảm luật sớm đi vào cuộc sống, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tạo môi trường thông quan hiện đại, minh bạch, thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và hội nhập quốc tế.