'Sóng' chuyển giao quyền lực tại các tập đoàn tư nhân

Ông Phạm Nhật Quân Anh, tân Chủ tịch HĐQT VinFast là con trai cả của tỷ phú Phạm Nhật Vượng. Ảnh: VIC.

Sau hơn 3 thập kỷ phát triển của khu vực kinh tế tư nhân, nhiều doanh nghiệp lớn tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển giao quyền lực từ thế hệ nhà sáng lập sang lớp lãnh đạo kế cận. Từ VinFast, Novaland, REE đến nhiều tập đoàn tư nhân khác, các vị trí điều hành cao nhất đang dần được trao cho thế hệ F2 - những người đã tham gia doanh nghiệp từ sớm và được đào tạo bài bản.

VinFast, Novaland, REE đồng loạt thay chủ tịch

Mới nhất, VinFast Auto đã bổ nhiệm ông Phạm Nhật Quân Anh - con trai cả của tỷ phú Phạm Nhật Vượng - giữ chức Chủ tịch HĐQT thay bà Lê Thị Thu Thủy. Theo doanh nghiệp, ông Quân Anh đã tham gia hoạt động quản trị trong hệ sinh thái Vingroup nhiều năm và theo sát quá trình mở rộng của VinFast ra thị trường quốc tế. Đáng chú ý, tại VinFast, ông Phạm Nhật Vượng hiện cũng giữ vai trò Tổng giám đốc.

Trước đó không lâu, hệ sinh thái Novaland cũng có thay đổi lớn ở thượng tầng quản trị khi ông Bùi Cao Nhật Quân thay cha là ông Bùi Thành Nhơn đảm nhiệm vai trò Chủ tịch HĐQT tại cả NovaGroup và Novaland. Động thái này diễn ra trong bối cảnh hệ sinh thái doanh nghiệp của gia đình ông Bùi Thành Nhơn đang tái cấu trúc tài chính và phục hồi hoạt động kinh doanh.

Tại CTCP Cơ Điện Lạnh (REE), bà Nguyễn Thị Mai Thanh cũng đã rời vị trí Chủ tịch HĐQT sau hơn 30 năm gắn bó với doanh nghiệp. Trong khi đó, ông Nguyễn Ngọc Thái Bình - con trai bà Mai Thanh - được bổ nhiệm làm Tổng giám đốc kiêm người đại diện pháp luật từ tháng 7 tới.

Thực tế, xu hướng chuyển giao quyền lực tại các tập đoàn tư nhân Việt Nam đã diễn ra mạnh mẽ trong những năm gần đây.

Tại T&T Group và SHB, hai con trai của doanh nhân Đỗ Quang Hiển là Đỗ Quang Vinh và Đỗ Vinh Quang hiện cũng đều nắm giữ các vị trí quan trọng. Trong đó, ông Đỗ Quang Vinh hiện là Phó chủ tịch HĐQT kiêm Phó tổng giám đốc SHB, Chủ tịch HĐQT Công ty Chứng khoán SHS. Trong khi đó, ông Đỗ Vinh Quang hiện là Phó chủ tịch HĐQT T&T Group, Chủ tịch HĐQT Vietravel Airlines.

Ở TTC Group, năm 2024, bà Đặng Huỳnh Ức My đã được bổ nhiệm làm Chủ tịch CTCP Thành Thành Công - Biên Hòa (AgriS), thay mẹ là bà Huỳnh Bích Ngọc sau khi kết thúc nhiệm kỳ. Bên cạnh đó, các doanh nhân thế hệ F2 như ông Đặng Hồng Anh, ông Đặng Huỳnh Tuấn Anh cũng đang đảm nhận nhiều vai trò quan trọng trong hệ sinh thái TTC Group.

Cùng với đó, các doanh nghiệp khác như Quốc Cường Gia Lai, Xây dựng Hòa Bình... cũng đang ghi nhận quá trình chuyển giao tương tự.

Áp lực kế thừa

Phần lớn doanh nghiệp tư nhân lớn tại Việt Nam được hình thành từ giai đoạn đầu mở cửa kinh tế vào thập niên 1990 và đầu những năm 2000. Sau nhiều năm trực tiếp điều hành, nhiều doanh nhân sáng lập hiện đã bước qua tuổi 60-70, khiến bài toán kế nhiệm trở nên cấp thiết hơn.

Khác với thế hệ sáng lập đi lên trong giai đoạn kinh tế còn sơ khai, nhiều lãnh đạo F2 được đào tạo ở nước ngoài, có trải nghiệm quốc tế và tham gia doanh nghiệp gia đình từ sớm.

Một số doanh nghiệp cho biết việc thay đổi nhân sự cấp cao diễn ra trong bối cảnh hoạt động kinh doanh bước sang giai đoạn mới, với yêu cầu cao hơn về quản trị, vận hành và mở rộng thị trường. REE cho biết việc thay đổi nhân sự nhằm xây dựng nền tảng quản trị mới cho giai đoạn dài hạn. Novaland cũng nhấn mạnh mục tiêu kiện toàn bộ máy quản trị, tinh gọn vận hành và tái cấu trúc doanh nghiệp.

Quá trình chuyển giao tại các doanh nghiệp gia đình thường thu hút sự chú ý của thị trường, đặc biệt tại những doanh nghiệp mà dấu ấn của nhà sáng lập còn rõ nét trong hoạt động điều hành.

Tuy nhiên, nhiều cuộc chuyển giao cũng diễn ra trong bối cảnh doanh nghiệp đang đối mặt với nhiều khó khăn. Novaland hiện vẫn đang phải xử lý bài toán dòng tiền và nợ vay sau giai đoạn khó khăn của thị trường bất động sản. Trong khi đó, VinFast đang mở rộng tại thị trường quốc tế và tái cấu trúc hoạt động kinh doanh trong nước.

Trong bối cảnh đó, lớp lãnh đạo kế cận tham gia điều hành khi doanh nghiệp sẽ phải xử lý đồng thời nhiều vấn đề về tài chính, vận hành và chiến lược phát triển. Một số doanh nghiệp cũng bắt đầu điều chỉnh mô hình quản trị theo hướng chuyên nghiệp hơn, tăng vai trò của đội ngũ điều hành chuyên trách và mở rộng sự tham gia của cổ đông, đối tác quốc tế. Chẳng hạn ở REE, vị trí Chủ tịch được chuyển giao cho đại diện cổ đông ngoại, trong khi thế hệ F2 đảm nhận vai trò điều hành trực tiếp.