Sống khỏe trên 71 năm: Mục tiêu mới trong nâng cao chất lượng dân số

Không chỉ sống lâu mà còn sống khỏe

Nhân viên y tế thăm khám, tư vấn sức khỏe cho người cao tuổi, góp phần phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật. Ảnh: Mai Khôi

Tuổi thọ trung bình của người Việt Nam ngày càng được cải thiện, đặt ra yêu cầu mới đối với công tác dân số và chăm sóc sức khỏe. Sống lâu hơn là một thành tựu, nhưng điều quan trọng không kém là người dân có thể duy trì sức khỏe, khả năng vận động và sự độc lập trong sinh hoạt khi về già.

Theo Quyết định số 2977/QĐ-BYT ngày 22-9-2026 của Bộ trưởng Bộ Y tế về ban hành Kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 217/NQ-CP của Chính phủ, Bộ Y tế xác định các mục tiêu cụ thể về tuổi thọ, số năm sống khỏe, tỷ lệ bao phủ BHYT và Chỉ số Phát triển con người (HDI), cụ thể: Giai đoạn 2026-2030, tuổi thọ trung bình phấn đấu đạt 75,5 tuổi, số năm sống khỏe tối thiểu đạt 68 năm. Giai đoạn 2031-2035, các chỉ tiêu tương ứng là 76,5 tuổi và tối thiểu 69 năm. Đến giai đoạn 2036-2045, tuổi thọ trung bình phấn đấu đạt trên 80 tuổi, số năm sống khỏe tối thiểu trên 71 năm.

Các chỉ tiêu cho thấy định hướng nâng cao chất lượng dân số được đặt trong mối quan hệ giữa sức khỏe, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và chất lượng phát triển con người. Trong đó, số năm sống khỏe là một mục tiêu đáng chú ý, bởi tuổi thọ tăng chưa đồng nghĩa với việc người dân có thêm những năm tháng sống khỏe mạnh.

Theo GS.TS Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội, mục tiêu tuổi thọ trung bình trên 80 tuổi có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Việt Nam già hóa dân số nhanh. Đáng chú ý, bên cạnh việc kéo dài tuổi thọ, chính sách còn chú trọng số năm sống khỏe.

Nếu người dân sống lâu nhưng những năm cuối đời phải đối mặt với bệnh tật, suy giảm khả năng vận động và phụ thuộc vào người thân thì chất lượng cuộc sống chưa được bảo đảm đầy đủ. Vì vậy, theo ông, cần quan tâm giúp người cao tuổi duy trì sức khỏe, sự tự chủ và khả năng tham gia các hoạt động xã hội.

Định hướng này phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9-9-2025 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Theo đó, công tác y tế cần được triển khai đồng bộ từ phòng bệnh, khám, chữa bệnh đến phục hồi chức năng; việc chăm sóc sức khỏe không chỉ tập trung khi người dân mắc bệnh mà cần được duy trì trong suốt vòng đời.

Để cụ thể hóa các mục tiêu, Bộ Y tế xác định dân số và chất lượng dân số là nhiệm vụ trọng tâm, đồng thời xây dựng, triển khai Chiến lược quốc gia về dân số đến năm 2045 trên cơ sở tổng kết Chiến lược dân số Việt Nam đến năm 2030. Các nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cũng gắn với phòng, chống dịch bệnh và nâng cao năng lực ứng phó với những tình huống khẩn cấp về y tế công cộng.

Chăm sóc sức khỏe từ sớm

Người cao tuổi luyện tập tại cơ sở Chăm sóc sức khỏe ban ngày phường Bồ Đề (Hà Nội). Ảnh: Mai Khôi

Để đạt mục tiêu tuổi thọ trên 80 tuổi và số năm sống khỏe trên 71 năm, việc chăm sóc sức khỏe cần bắt đầu từ sớm, thay vì chờ đến khi tuổi cao hoặc xuất hiện bệnh tật. Bên cạnh nỗ lực của ngành y tế, mỗi người cần chủ động phòng bệnh, khám sức khỏe theo khuyến cáo và kiểm soát các yếu tố nguy cơ.

Theo ThS.BS Ngô Thị Giang, Trưởng khoa Lão khoa, Bệnh viện Đa khoa Đông Anh, quá trình lão hóa làm suy giảm khối cơ, sức cơ và khả năng vận động; chức năng của nhiều hệ cơ quan cũng giảm dần theo tuổi. Trong khi đó, các yếu tố nguy cơ tích lũy qua nhiều năm khiến người cao tuổi dễ mắc bệnh mạn tính, đa bệnh lý và suy giảm khả năng tự chăm sóc.

Vì vậy, nâng cao số năm sống khỏe cần được thực hiện ngay từ tuổi trẻ và tuổi trung niên. Chế độ ăn uống hợp lý, vận động thường xuyên, hạn chế các thói quen có hại, khám sức khỏe định kỳ và quản lý tốt bệnh mạn tính là những việc thiết thực giúp giảm nguy cơ biến chứng, duy trì khả năng vận động khi tuổi cao.

Ở cấp độ hệ thống, y tế cơ sở cần phát huy vai trò trong quản lý sức khỏe ban đầu, tư vấn phòng bệnh và theo dõi tình trạng sức khỏe của người dân. Mở rộng độ bao phủ BHYT cũng cần đi đôi với nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, bảo đảm người dân được khám, tư vấn và điều trị phù hợp với nhu cầu.

Đối với người cao tuổi, chăm sóc sức khỏe không chỉ dừng ở điều trị bệnh mà còn cần kết hợp phục hồi chức năng, dinh dưỡng và phòng ngừa té ngã. Các dịch vụ chăm sóc tại nhà, chăm sóc dài hạn cũng cần được quan tâm để người cao tuổi duy trì khả năng tự chăm sóc, hạn chế phụ thuộc vào gia đình và nâng cao chất lượng cuộc sống.