SpaceX chịu áp lực mới

Sau màn IPO đình đám, SpaceX bước vào giai đoạn nhạy cảm khi hàng tỷ cổ phiếu của cổ đông cũ lần lượt được phép giao dịch, có thể tạo thêm áp lực lên giá. Ảnh: Reuters.

SpaceX đã tạo nên một trong những thương vụ IPO đình đám nhất khi lên sàn ngày 11/6, với giá phát hành 135 USD/cổ phiếu và huy động thành công 86,2 tỷ USD.

Nhà đầu tư nhanh chóng mua vào cổ phiếu, đặt cược vào tham vọng của Elon Musk trong các lĩnh vực như trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo, Internet vệ tinh Starlink, trí tuệ nhân tạo, sản xuất chip, du lịch vũ trụ và khai thác tiểu hành tinh.

Cổ phiếu SpaceX nhanh chóng tăng vọt lên trên 225 USD chỉ vài ngày sau IPO. Tuy nhiên, chưa đầy 2 tháng sau, giá có lúc rơi xuống 108,27 USD, xóa phần lớn mức tăng ban đầu. Cổ phiếu sau đó phục hồi về khoảng 145 USD.

Trong báo cáo tài chính đầu tiên kể từ khi lên sàn, SpaceX ghi nhận doanh thu quý II khoảng 7,8 tỷ USD, tăng gần 90% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, công ty vẫn lỗ 541 triệu USD, trong khi chi tiêu vốn quý này lên tới 18,4 tỷ USD. Reuters cho biết riêng khoản đầu tư liên quan đến AI đã đạt 15,8 tỷ USD, khiến nhà đầu tư lo ngại về tốc độ đốt tiền của công ty.

Tuy vậy, theo các chuyên gia, biến động mạnh trong giai đoạn đầu không nhất thiết phản ánh khả năng thực hiện tham vọng của Musk hay mức định giá hàng nghìn tỷ USD của SpaceX.

Với các doanh nghiệp mới lên sàn, một phần biến động thường đến từ việc những cổ đông đầu tư trước IPO tranh thủ bán cổ phần sau thời gian dài chờ đợi.

Elon Musk khởi động đợt IPO của SpaceX trên sàn Nasdaq Màn chào sàn Nasdaq trị giá 75 tỷ USD của SpaceX lập kỷ lục IPO lớn nhất lịch sử, đưa Elon Musk trở thành người đầu tiên sở hữu khối tài sản vượt mốc 1.000 tỷ USD.

SpaceX chia nhỏ thời điểm các đợt mở khóa cổ phiếu

Để hạn chế lượng cổ phiếu ồ ạt tràn vào thị trường, SpaceX không áp dụng một thời điểm mở khóa 180 ngày duy nhất mà chia thành hơn một chục mốc khác nhau, theo Bloomberg.

Theo cơ chế lockup, những người sở hữu cổ phần trước IPO thường bị hạn chế bán trong một khoảng thời gian nhất định, phổ biến là 180 ngày. Quy định này giúp nhà đầu tư mới tránh lo ngại cổ đông cũ lập tức bán ra ngay sau khi doanh nghiệp lên sàn.

Tuy nhiên, với các thương vụ IPO lớn, doanh nghiệp có thể chia thời điểm mở khóa thành nhiều đợt. Cách làm này giúp phân bổ nguồn cung cổ phiếu theo thời gian, giảm nguy cơ giá chịu cú sốc khi một lượng lớn cổ phần cùng được bán ra.

Đợt mở khóa thứ hai của SpaceX diễn ra ngày 20/8, cho phép bán khoảng 7% tổng số cổ phiếu. Trước đó, đợt mở khóa đầu tiên ngày 6/8 chỉ đưa lượng cổ phiếu tương đương 4,9% tổng số cổ phần công ty ra thị trường.

Phần lớn cổ phần vẫn nằm trong tay các cổ đông trước IPO. Riêng Musk vẫn phải chờ đến ngày 12/6/2027, đúng một năm sau IPO, mới được bán cổ phần của mình.

Theo Financial Times, SpaceX đã xây dựng một cơ chế mở khóa nhiều tầng thay vì áp dụng thời hạn 180 ngày thông thường. Mục tiêu là biến “vách đá” nguồn cung cổ phiếu thành một “bậc thang”, giúp thị trường hấp thụ lượng cổ phiếu mới dần dần. Tuy nhiên, cách làm này cũng đồng nghĩa nhà đầu tư phải đối mặt với nguy cơ nguồn cung mới xuất hiện liên tục trong nhiều tháng.

Musk hiện nắm khoảng 48,4% cổ phần SpaceX. Trong khi đó, Alphabet, Nvidia, Fidelity, Quỹ Đầu tư công Saudi Arabia và một số tổ chức tài chính lớn cũng là những cổ đông đáng kể, Reuters cho biết.

Các đợt mở khóa mới đang thử thách niềm tin vào tham vọng hàng nghìn tỷ USD của Elon Musk. Ảnh: Reuters.

Ai sẽ bán khi cổ phiếu được “mở khóa”?

Việc cổ phiếu được giải phóng khỏi hạn chế bán không đồng nghĩa toàn bộ cổ đông sẽ lập tức bán ra. Các cổ đông lớn hoặc người liên quan đến hội đồng quản trị thường thận trọng hơn, bởi giao dịch của họ có thể được công khai và dễ tạo tín hiệu về niềm tin đối với doanh nghiệp.

Tại SpaceX, những nhà quản lý quỹ từng công khai ủng hộ tầm nhìn của Musk có thể không vội bán cổ phần.

Ngược lại, các quỹ vốn chỉ chuyên đầu tư vào doanh nghiệp tư nhân trước IPO có thể có động lực bán cao hơn sau khi cổ phiếu được niêm yết. Với những nhà đầu tư khác, quyết định sẽ phụ thuộc vào giá cổ phiếu và khả năng xuất hiện các cơ hội hấp dẫn hơn trên thị trường.

Cơ chế mở khóa theo từng đợt không phải điều mới. Facebook, nay là Meta, từng chia thành 7 giai đoạn mở khóa khi IPO năm 2012. Trong giai đoạn thị trường IPO bùng nổ năm 2020-2021, nhiều công ty, đặc biệt trong lĩnh vực phần mềm, cũng áp dụng các điều khoản cho phép mở khóa sớm, thậm chí gắn điều kiện với diễn biến giá cổ phiếu.

Xu hướng này phản ánh một thay đổi lớn của thị trường vốn. Khi nguồn vốn tư nhân ngày càng phát triển, các công ty có xu hướng ở lại thị trường tư nhân lâu hơn trước khi IPO, đồng thời bước lên sàn với quy mô và số lượng cổ đông lớn hơn.

SpaceX là một ví dụ điển hình. Công ty được thành lập năm 2002 nhưng đến năm 2026 (24 năm) mới lên sàn. Nếu toàn bộ cổ đông phải chờ đúng 6 tháng để được bán cổ phiếu, lượng cổ phần dồn lại có thể đồng loạt xuất hiện trên thị trường, tạo áp lực lớn lên giá.

Trong những tháng tới, các đợt “mở khóa” tiếp theo vì vậy sẽ là phép thử quan trọng đối với cổ phiếu SpaceX. Khi toàn bộ hạn chế bán được gỡ bỏ, kết quả kinh doanh và triển vọng tăng trưởng của công ty nhiều khả năng sẽ trở thành những yếu tố ngày càng quyết định diễn biến giá cổ phiếu.