SSI Research: Ngân hàng bước vào năm 2027 với bài toán vốn, NIM và chất lượng tài sản

Theo Báo cáo Phác thảo Chiến lược Đầu tư 2027, SSI Research nhận định ngân hàng sẽ tiếp tục là kênh cung ứng vốn chủ lực cho nền kinh tế, đặc biệt khi nhu cầu tài trợ các dự án hạ tầng gia tăng. Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng tín dụng sẽ chịu ràng buộc lớn hơn bởi nguồn vốn, trong khi biên lãi ròng (NIM) tiếp tục thu hẹp và chất lượng tài sản trở thành yếu tố quyết định mức độ phân hóa giữa các ngân hàng.

Những áp lực này đã bắt đầu xuất hiện trong năm 2026, khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động tiền gửi, kéo mặt bằng lãi suất đi lên. Theo SSI Research, chi phí vốn thay vì hạn mức tín dụng đang dần trở thành yếu tố giới hạn khả năng mở rộng cho vay của hệ thống.

Hơn 7,3 tỷ cổ phiếu ngân hàng dự kiến được phát hành

SSI Research cho rằng, tăng vốn sẽ tiếp tục là chủ đề xuyên suốt nhiều năm tới khi nhu cầu tín dụng tăng và các ngân hàng cần củng cố bộ đệm an toàn vốn.

Theo báo cáo, 8 ngân hàng đang có kế hoạch phát hành cổ phiếu với tổng giá trị ước tính gần 144.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 5,4 tỷ USD, với tổng khối lượng hơn 7,3 tỷ cổ phiếu. NVB, VCB và BID chiếm gần hai phần ba tổng giá trị phát hành. Quy mô phát hành giữa các ngân hàng có sự chênh lệch đáng kể. Phần lớn ngân hàng lớn dự kiến phát hành lượng cổ phiếu mới tương đương dưới 15% số cổ phiếu hiện hữu. Trong khi đó, NVB có kế hoạch tăng vốn tương đương 113%, PVcomBank 33% và MSB 25%.

SSI Research ước tính nguồn vốn mới sẽ giúp vốn chủ sở hữu của các ngân hàng niêm yết tăng khoảng 6,9%, chưa tính phần lợi nhuận giữ lại trong năm 2027. Tuy nhiên, đơn vị phân tích đánh giá quy mô này vẫn tương đối khiêm tốn so với nhu cầu vốn trung hạn của ngành.

Trong ngắn hạn, việc chuyển sang phương pháp xếp hạng nội bộ (IRB) để tính tỷ lệ an toàn vốn (CAR) có thể giúp CAR báo cáo của các ngân hàng cải thiện khoảng 1,5-2 điểm phần trăm. Điều này tạo thêm thời gian trước khi các ngân hàng phải tiếp tục bổ sung vốn. Dù vậy, SSI Research lưu ý mức cải thiện CAR nói trên một phần dựa trên dữ liệu lịch sử ghi nhận tỷ lệ vỡ nợ gần như bằng 0 đối với các chủ đầu tư bất động sản. Theo đơn vị phân tích, kết quả này có liên quan đến việc hệ thống ngân hàng thường ưu tiên cơ cấu lại các khoản vay thay vì xử lý dứt điểm các khoản nợ gặp khó khăn.

Do đó, CAR trên báo cáo có thể cao hơn khả năng hấp thụ tổn thất thực tế nếu chu kỳ bất động sản đảo chiều, đặc biệt trong bối cảnh tín dụng đang tập trung đáng kể vào nhóm khách hàng này.

Tín dụng tăng nhanh, nguồn vốn huy động chịu sức ép

SSI Research dự báo tín dụng toàn hệ thống sẽ tăng khoảng 16-17% trong năm 2027. Với nhóm ngân hàng thuộc phạm vi theo dõi, mức tăng trưởng được kỳ vọng đạt 17,9%, trong đó MBB, VPB và HDB được dự báo dẫn đầu. Đây đều là các ngân hàng tham gia nhận chuyển giao bắt buộc tổ chức tín dụng yếu kém.

Dòng vốn được dự báo tập trung vào lĩnh vực xây dựng và hạ tầng. Hoạt động cho vay hợp vốn có thể tăng lên khi nhiều ngân hàng cùng tham gia tài trợ và chia sẻ rủi ro. Ở chiều ngược lại, mặt bằng lãi suất cao có thể làm giảm nhu cầu vay phục vụ đầu cơ, tích trữ bất động sản, đồng thời tác động tới kế hoạch mở rộng của hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trong khi nhu cầu tín dụng vẫn cao, khả năng huy động vốn khó cải thiện tương ứng. SSI Research cho rằng tiền gửi có kỳ hạn sẽ tiếp tục là nguồn vốn chủ đạo, buộc các ngân hàng phải tăng phát hành chứng chỉ tiền gửi và trái phiếu để bù đắp phần chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động.

Đầu tư công và vốn vay nước ngoài được đánh giá chỉ đóng vai trò bổ sung. SSI Research cho rằng tốc độ giải ngân đầu tư công năm 2027 có thể chậm hơn khi nhiều dự án bước sang giai đoạn thi công. Trong khi đó, nguồn vốn vay bằng USD bị hạn chế bởi chi phí vay và chi phí phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

Áp lực còn đến từ quy mô tín dụng hiện tại. Theo SSI Research, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đã lên mức 140-150%. Riêng danh mục các siêu dự án đã công bố có thể hấp thụ tối thiểu 30% lượng tín dụng tăng ròng trong giai đoạn 2026-2030. Trong bối cảnh đó, SSI Research cho rằng việc phát triển thị trường vốn là cần thiết để chuyển bớt các rủi ro dài hạn ra khỏi bảng cân đối ngân hàng. Tuy nhiên, quá trình này cần nhiều năm. Trong kịch bản cơ sở, SSI Research chưa kỳ vọng có sự thay đổi đáng kể trong năm 2027, đồng nghĩa ngân hàng nhiều khả năng vẫn phải nắm phần lớn rủi ro của các dự án trong giai đoạn thi công.

NIM dự báo giảm còn 3,11%, chất lượng tài sản tiếp tục phân hóa

SSI Research dự báo NIM toàn ngành ngân hàng sẽ giảm 2 điểm cơ bản, xuống 3,11% trong năm 2027. Tuy nhiên, mức bình quân này che lấp sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm ngân hàng.

Theo dự báo, NIM của nhóm ngân hàng thương mại nhà nước có thể tăng 2 điểm cơ bản, trong khi nhóm ngân hàng thương mại cổ phần giảm 8 điểm cơ bản. Sự khác biệt chủ yếu đến từ cơ cấu nguồn vốn. Các ngân hàng thương mại nhà nước sở hữu lượng tiền gửi không kỳ hạn (CASA) chi phí thấp và tương đối ổn định từ các doanh nghiệp lớn và khối FDI, qua đó ít chịu tác động hơn khi lãi suất tăng.

Trong khi đó, một số ngân hàng cổ phần có hạn mức tăng trưởng tín dụng lớn như MBB, VPB và HDB phải duy trì mặt bằng lãi suất huy động cao để đáp ứng nhu cầu vốn. Các ngân hàng quy mô nhỏ hơn cũng chịu áp lực tương tự khi phải trả lãi suất cao để giữ chân khách hàng. Một yếu tố mới trong năm 2027, theo SSI Research, là sự thay đổi trong cơ cấu cho vay. Khi tín dụng chuyển dịch mạnh hơn sang hạ tầng, các ngân hàng sẽ phải nắm giữ nhiều khoản vay dài hạn, có biên lợi nhuận thấp nhưng lại được tài trợ chủ yếu bằng nguồn vốn ngắn hạn với chi phí cao.

SSI Research đánh giá đây là áp lực mang tính cơ cấu thay vì chỉ là vấn đề của chu kỳ lãi suất. Với nhóm ngân hàng cổ phần tư nhân, việc duy trì NIM thông qua các khoản vay có lợi suất cao sẽ đi kèm bài toán về chất lượng tài sản.

Ở chiều tích cực, thu nhập ngoài lãi được kỳ vọng cải thiện, với mảng phí dịch vụ có thể tăng trưởng mạnh nhờ bảo lãnh, tài trợ thương mại và thư tín dụng dự phòng (L/C). Tuy nhiên, chất lượng tài sản được SSI Research dự báo tiếp tục suy giảm trong năm 2027, đặc biệt tại nhóm ngân hàng thương mại cổ phần. Mặt bằng lãi suất cao kéo dài có thể ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh và người mua nhà.

Áp lực còn đến từ hơn 100.000 tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn. Trong khi đó, dư nợ cho vay các chủ đầu tư bất động sản trên toàn hệ thống đã lên khoảng 2,5 triệu tỷ đồng, tương đương 48% tổng dư nợ cho vay bất động sản và cao hơn khoảng 1,4 triệu tỷ đồng so với năm 2023. Quy mô này khiến chất lượng tài sản của ngân hàng phụ thuộc đáng kể vào khả năng trả nợ của các chủ đầu tư trong bối cảnh chi phí vốn vẫn ở mức cao.

Quản trị rủi ro sẽ quan trọng hơn tốc độ tăng tín dụng

Từ các dự báo trên, SSI Research cho rằng trọng tâm đầu tư vào ngành ngân hàng năm 2027 nên chuyển từ tốc độ tăng trưởng tín dụng sang năng lực kiểm soát và quản trị rủi ro. Nền tảng huy động vốn vững chắc, mức trích lập dự phòng phù hợp và kỷ luật trong lựa chọn dự án được xem là những yếu tố tạo ra sự phân hóa giữa các ngân hàng. Cho vay hạ tầng có thể mang lại cả thu nhập lãi và các khoản phí liên quan như L/C, tài trợ thương mại hay phí thu xếp khoản vay. Trong khi đó, cho vay hợp vốn giúp hạn chế mức độ tập trung rủi ro tại từng ngân hàng.

Về trung hạn, SSI Research cho rằng khả năng tái cấp vốn cho các dự án đã hoàn thành thông qua các nhà đầu tư dài hạn có thể trở thành lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, đây được xem là cơ hội dài hạn và chưa được đưa vào giả định cho các khuyến nghị đầu tư năm 2027.

Ở góc độ ngắn hạn, kế hoạch tăng vốn có thể trở thành yếu tố hỗ trợ đối với một số cổ phiếu ngân hàng. Các đợt phát hành cổ phiếu mới, phát hành riêng lẻ hoặc việc được đưa vào các rổ chỉ số FTSE cũng có thể tạo chất xúc tác cho quá trình định giá lại. Do đó, SSI Research phân biệt giữa nhóm ngân hàng có lợi thế dài hạn về phân bổ vốn và quản trị rủi ro với nhóm cổ phiếu có các yếu tố hỗ trợ định giá trong ngắn hạn.