Su-30MKM - 'mũi giáo' trên không của Malaysia và bài toán làm chủ tiêm kích hạng nặng đa nhiệm

Trong cấu trúc sức mạnh không quân Đông Nam Á, Malaysia là một trong số ít quốc gia lựa chọn tiêm kích hạng nặng hai động cơ làm xương sống. Lựa chọn đó mang tên Su-30MKM - một biến thể thuộc gia đình Su-30, được phát triển dựa trên nền tảng Su-30MKI, nhưng được “tùy biến” theo yêu cầu tác chiến riêng của Malaysia.

Không quân Hoàng gia Malaysia đưa Su-30MKM vào biên chế nhằm giải quyết một bài toán rất đặc thù: quốc gia này có không phận và vùng biển trải dài, bị chia tách bởi Biển Đông, trong khi các nhiệm vụ thường xuyên lại thiên về tuần tra biển, phòng không tầm xa và phản ứng nhanh ở các khu vực nhạy cảm.

Su-30MKM đáp ứng tốt nhờ tầm hoạt động lớn, tải trọng vũ khí cao và khả năng tác chiến đa nhiệm.

Về thiết kế, Su-30MKM là tiêm kích đa năng 2 chỗ ngồi, cấu hình cánh mũi (canard) kết hợp với cánh chính.

Máy bay sử dụng 2 động cơ phản lực cánh quạt AL-31FP có điều khiển véc-tơ lực đẩy, giúp tăng đáng kể độ cơ động ở tốc độ thấp và trong các bài không chiến góc lớn.

Đây là yếu tố khiến Su-30MKM được đánh giá rất cao trong các bài biểu diễn cơ động, nhưng giá trị thực sự nằm ở khả năng giữ năng lượng và đổi hướng nhanh khi giao chiến tầm gần.

Về thông số cơ bản, Su-30MKM có chiều dài khoảng 21,9 m, sải cánh khoảng 14,7 m. Khối lượng rỗng vào khoảng 18,4 tấn và khối lượng cất cánh tối đa khoảng 38 tấn.

Tốc độ tối đa đạt khoảng 2.100 km/h, trần bay khoảng 17 km. Bán kính chiến đấu tùy cấu hình, thường được nhắc tới ở mức trên 1.000 km và có thể tăng mạnh khi mang thùng dầu phụ hoặc tiếp dầu trên không.

Điểm tạo nên bản sắc “MKM” không chỉ là khung thân Nga, mà còn nằm ở tổ hợp điện tử hàng không đa nguồn - một lựa chọn hiếm thấy.

Malaysia tích hợp nhiều thành phần do các nhà sản xuất ngoài Nga cung cấp, tạo ra một phiên bản Su-30 có tính “lai” rõ rệt.

Điều này giúp họ có thêm lựa chọn trong vận hành và hiện đại hóa, nhưng cũng làm tăng độ phức tạp trong bảo đảm kỹ thuật, đặc biệt khi chuỗi cung ứng bị gián đoạn.

Trong vai trò chiến đấu, Su-30MKM là nền tảng đa nhiệm đúng nghĩa. Máy bay có 12 điểm treo vũ khí, tải trọng mang theo tối đa khoảng 8 tấn.

Nó có thể thực hiện phòng không, chiếm ưu thế trên không, tấn công mặt đất và chống hạm - những nhiệm vụ rất quan trọng với Malaysia khi phải bảo vệ vùng đặc quyền kinh tế và các tuyến hàng hải.

Ở nhiệm vụ không đối không, Su-30MKM thường được gắn các loại tên lửa không đối không tầm trung dẫn đường radar chủ động như R-77, và tên lửa không đối không tầm ngắn dẫn đường hồng ngoại như R-73.

Đây là 2 loại vũ khí tạo thành “cặp bài trùng”: R-77 dùng để đánh chặn mục tiêu từ ngoài tầm nhìn, còn R-73 tối ưu cho không chiến tầm gần nhờ khả năng cơ động cao và góc bắt mục tiêu lớn.

Ngoài ra, Su-30MKM còn có pháo tự động 30 mm GSh-30-1 gắn trong thân, phù hợp cho tình huống cận chiến hoặc tấn công mục tiêu mặt đất khi cần.

Ở nhiệm vụ tấn công mặt đất, nền tảng Su-30 cho phép mang nhiều loại bom và tên lửa dẫn đường. Với các gói vũ khí tiêu chuẩn của Nga, Su-30MKM có thể sử dụng bom hàng không dẫn đường bằng laser hoặc vệ tinh, cũng như tên lửa không đối đất có điều khiển.

Đây là năng lực giúp Malaysia không chỉ “giữ trời” mà còn có thể thực hiện các đòn đánh chính xác, nếu tình hình an ninh khu vực chuyển biến xấu.

Nhiệm vụ chống hạm mới là nơi Su-30MKM thể hiện đúng ưu thế của một tiêm kích hạng nặng. Máy bay có thể mang tên lửa hành trình chống hạm Kh-31A, một loại tên lửa bay tốc độ cao, chuyên tấn công tàu mặt nước.

Trong kịch bản bảo vệ biển, một biên đội Su-30MKM mang tên lửa chống hạm có thể tạo ra sức răn đe đáng kể, bởi tầm tiếp cận xa và khả năng tấn công nhanh khiến đối phương khó dự đoán.

Tuy vậy, Su-30MKM cũng đặt Malaysia trước bài toán duy trì năng lực. Một tiêm kích 2 động cơ hạng nặng tiêu tốn chi phí vận hành lớn hơn đáng kể so với máy bay hạng nhẹ.

Việc đảm bảo phụ tùng, động cơ, radar, cảm biến và vũ khí cho Su-30MKM đòi hỏi ngân sách ổn định và chuỗi bảo dưỡng đủ sâu.

Trong bối cảnh môi trường địa chính trị biến động, đây là thách thức không nhỏ với mọi quốc gia vận hành khí tài Nga.

Dù vậy, xét trên nhu cầu tác chiến của Malaysia, Su-30MKM vẫn là “mũi giáo” trên không có giá trị chiến lược.

Với tầm bay xa, tải trọng vũ khí lớn, năng lực chống hạm và không chiến, nó tạo ra một lớp răn đe đáng kể, đồng thời đóng vai trò trụ cột trong nhiệm vụ tuần tra và phản ứng nhanh trên biển.

Trong tương lai, câu hỏi lớn không chỉ là Su-30MKM mạnh đến đâu, mà là Malaysia sẽ duy trì và hiện đại hóa nó như thế nào để bảo đảm đội bay luôn sẵn sàng chiến đấu, khi yêu cầu an ninh hàng hải ngày càng phức tạp.

Việt Hùng