Sự cố của FlyDubai đặt dấu hỏi về quy trình kiểm tra phi công

Chuyến bay cứu hộ của hãng FlyDubai chở hành khách trên chuyến bay FZ1073 hạ cánh tại Israel ngày 30/9/2026. Ảnh: Tổ chức cứu hộ MDA

Theo truyền thông Qatar, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) đã yêu cầu điều tra vụ việc. Tổng Công tố UAE Hamad Saif al-Shamsi ngày 2/10 cho biết, nhóm điều tra sẽ thu thập thông tin và bằng chứng để xác định sự thật về vụ việc, các tình tiết, chi tiết và động cơ, đồng thời xác minh mức độ liên quan của vụ việc với hoạt động hoặc mục đích khủng bố, cũng như liệu có kế hoạch hoặc chỉ đạo từ trước hay không.

Ở thời điểm hiện tại, số câu hỏi về sự cố của FlyDubai nhiều hơn số câu trả lời. Một trong số đó là cơ phó đã trải qua quy trình thế nào để được phép bay.

Cả hai phi công đều bị thương trong cuộc xung đột và đang được điều trị tại Saudi Arabia. Cho đến nay, hầu như giới chức các nước chưa công bố nhiều thông tin được xác minh về cơ phó và động cơ.

Sau khi được điều trị ban đầu, người này bị nhà chức trách Saudi Arabia bắt giữ nhưng chưa bị truy tố. Cũng chưa có xác nhận chính thức về quốc tịch của người này, dù thông tin ban đầu cho rằng cơ phó là người Oman.

Hiện cũng chưa có thông tin về số giờ bay, bằng cấp hoặc việc người này từng lái máy bay đến Israel trên các chuyến bay của FlyDubai hay chưa. Người này mới làm việc cho hãng FlyDubai chưa đầy một năm.

Mặc dù một số quan chức Israel nhanh chóng gọi đây là “vụ tấn công thánh chiến”, nhưng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho rằng còn quá sớm để nói liệu đây là cuộc tấn công có chủ đích hay có vai trò của Iran hay không. Ông cũng cho biết vẫn chưa rõ động cơ đằng sau vụ tấn công. Ông nói: “Tôi nghĩ người này sẽ được đưa về UAE, nơi anh ta đến, hoặc ít nhất là nơi anh ta xuất phát và cất cánh. Chúng tôi sẽ theo dõi và có thể cũng sẽ tham gia cuộc điều tra này”.

Những tuyên bố ban đầu của hãng hàng không và nhà chức trách Saudi Arabia cho biết các cuộc điều tra đang được tiến hành và kêu gọi mọi người nên tránh suy đoán.

Cơ phó đã được phép bay như thế nào?

FlyDubai là hãng hàng không của UAE, được Cơ quan Hàng không Dân dụng UAE (GCAA) cấp phép và giám sát hoạt động.

Trách nhiệm của GCAA bao gồm bảo đảm hãng hàng không đáp ứng các yêu cầu hiện hành liên quan đến phi hành đoàn và điều kiện bay.

Khung quy định tiêu chuẩn của GCAA yêu cầu phi công phải có giấy phép phi công chuyên nghiệp còn hiệu lực, chứng chỉ đủ điều kiện điều khiển loại máy bay phù hợp, giấy chứng nhận sức khỏe Hạng 1 còn hiệu lực và trình độ tiếng Anh, cùng với kinh nghiệm bay theo yêu cầu.

Quy trình kiểm tra sức khỏe Hạng 1 bao gồm đánh giá sức khỏe thể chất và tâm thần. Phi công có các vấn đề liên quan đến tâm thần, lạm dụng chất gây nghiện hoặc những vấn đề thuộc diện quy định khác có thể được chuyển đi đánh giá thêm trước khi được xác nhận đủ điều kiện bay.

Ông Saj Ahmad, chuyên gia phân tích tại công ty Nghiên cứu Hàng không Chiến lược (Anh), cho biết: “Quy trình thẩm tra phi công rất toàn diện, từ kiểm tra an ninh và tài chính đến đánh giá sức khỏe tâm thần. Tuy nhiên, những cuộc kiểm tra đó chỉ phản ánh một thời điểm nhất định và sẽ không bao giờ phát hiện được liệu một người có những vấn đề mà sau đó mới bộc lộ tại nơi làm việc hoặc trong buồng lái hay không. Đó là lý do rất khó biết một người nghĩ gì và họ có thể làm gì nếu cảm thấy mình đang phải chịu một dạng bất công nào đó”.

Dẫn lời Bộ trưởng Giao thông Israel Miri Regev, truyền thông Israel cho biết từng có thỏa thuận với UAE theo đó quy định chỉ những phi công mang hộ chiếu của các quốc gia có quan hệ ngoại giao với Israel mới được hạ cánh tại nước này.

Theo mô tả về trách nhiệm của Cục An ninh Giao thông thuộc Bộ Giao thông Israel, cục này phải kiểm tra an ninh các chuyến bay nước ngoài bay qua/hạ cánh tại Israel và chỉ đạo các biện pháp an ninh đối với dịch vụ vận tải hàng không. Mô tả này không đề cập việc thường xuyên kiểm tra lý lịch cá nhân của phi công hoặc tiếp viên hàng không thương mại.

Giờ đây, Israel cho biết sẽ tăng cường kiểm tra an ninh đối với các phi công bay đến nước này. Ông Doron Spielman, người phát ngôn văn phòng Thủ tướng Israel, nói: “Mọi phi công bay đến Israel, chúng tôi sẽ biết danh tính, biết họ là ai và tiến hành một dạng kiểm tra an ninh”.