Sử dụng chất cấm trong thực phẩm: Trách nhiệm pháp lý được xác định ra sao?

Khởi tố vụ án sản xuất giò chả chứa hàn the tại Hà Nội

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội vừa khởi tố vụ án hình sự “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm” sau khi phát hiện một cơ sở sản xuất giò chả tại xã Dân Hòa có sản phẩm chứa hàn the, chất không được phép sử dụng trong chế biến thực phẩm.

Trước đó, Công an phường Hà Đông phát hiện hai cơ sở kinh doanh giò chả của bà P.T.T (sinh năm 1993) và bà P.T.H (sinh năm 1970) tại chợ Xanh - Văn Quán có dấu hiệu buôn bán sản phẩm chứa hàn the. Qua kiểm tra nhanh, các mẫu giò lợn tại hai cơ sở đều cho phản ứng dương tính với chất này.

Xác minh nguồn gốc sản phẩm, lực lượng chức năng xác định số giò chả trên do hộ kinh doanh Đỗ Văn Huy, sinh năm 1979, trú tại xã Dân Hòa, Hà Nội, sản xuất.

Lực lượng chức năng kiểm tra hoạt động kinh doanh giò chả tại cơ sở của hộ gia đình ông Đỗ Văn Huy. Ảnh: P.V

Công an phường Hà Đông phối hợp với Phòng Cảnh sát kinh tế Công an thành phố Hà Nội, Đội Quản lý thị trường số 17 và Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia tiến hành kiểm tra cơ sở sản xuất.

Tại đây, đoàn kiểm tra phát hiện 17kg bột màu trắng đựng trong bao và 11kg bột màu trắng đựng trong xô nghi là hàn the; đồng thời tạm giữ 118kg giò lợn, 402kg chả lợn và 51kg chả cốm cùng một số dụng cụ sản xuất. Tổng khối lượng thành phẩm bị tạm giữ là 571kg.

Theo kết quả kiểm nghiệm ngày 13/10/2026 của Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia, các mẫu giò lợn, chả lợn và chả cốm lấy tại cơ sở đều chứa hàn the.

Đáng chú ý, cơ sở sản xuất này đã được cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, kết quả kiểm nghiệm cho thấy sản phẩm vẫn chứa chất không được phép sử dụng trong chế biến thực phẩm.

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đã khởi tố vụ án để tiếp tục làm rõ trách nhiệm của những người liên quan. Vụ việc đặt ra vấn đề về trách nhiệm của người sản xuất, kinh doanh thực phẩm chứa chất cấm, cũng như hiệu quả kiểm tra, giám sát sau khi cơ sở được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm.

Giấy chứng nhận an toàn thực phẩm không loại trừ trách nhiệm

Phân tích về vấn đề này, luật sư Phạm Hải Long, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, cho biết hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải tuân thủ các quy định về điều kiện sản xuất, nguyên liệu và phụ gia. Việc cơ sở đã được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm không đồng nghĩa được miễn trách nhiệm khi sản phẩm vi phạm.

Theo Luật An toàn thực phẩm năm 2010, hành vi sử dụng hóa chất, phụ gia thực phẩm ngoài danh mục được phép sử dụng hoặc sử dụng không đúng quy định là hành vi bị nghiêm cấm. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, người thực hiện có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Điều 317 Bộ luật Hình sự quy định về tội “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”. Theo đó, người sử dụng chất, hóa chất hoặc phụ gia thực phẩm mà biết là bị cấm sử dụng hoặc ngoài danh mục được phép sử dụng trong sản xuất thực phẩm, nếu đáp ứng các điều kiện luật định, có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng hoặc phạt tù từ 1 năm đến 5 năm ở khung cơ bản.

Đáng chú ý, pháp luật không phải lúc nào cũng đòi hỏi đã xảy ra ngộ độc hoặc thiệt hại về sức khỏe mới xem xét trách nhiệm hình sự. Trường hợp sử dụng chất cấm mà người thực hiện biết rõ tính chất bị cấm, sản phẩm có giá trị từ 10 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng có thể thuộc khung hình phạt cơ bản. Với giá trị sản phẩm lớn hơn hoặc có các tình tiết định khung khác, hình phạt có thể nghiêm khắc hơn.

Theo luật sư, việc xác định trách nhiệm phải căn cứ vào nguồn gốc hàn the, quá trình đưa chất này vào sản phẩm, người trực tiếp thực hiện, người chỉ đạo và giá trị thực phẩm liên quan. Không thể chỉ lấy tổng khối lượng 571kg giò chả bị thu giữ để tự kết luận về khung hình phạt.

Đối với người kinh doanh, phân phối, cơ quan chức năng cần làm rõ họ có biết sản phẩm chứa chất cấm hay không, quá trình nhập hàng và tiêu thụ. Nếu biết rõ sản phẩm có sử dụng chất cấm nhưng vẫn cố tình bán ra thị trường, hành vi có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự khi đáp ứng các dấu hiệu tại Điều 317. Ngược lại, không thể chỉ căn cứ vào việc một cửa hàng đã bán sản phẩm chứa hàn the để mặc nhiên xác định người bán phạm tội.

Luật sư Phạm Hải Long phân tích thêm, giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm chỉ xác nhận cơ sở đáp ứng những điều kiện theo quy định tại thời điểm được đánh giá, không bảo đảm rằng mọi sản phẩm được sản xuất sau đó đều an toàn.

Do đó, cơ sở vẫn phải duy trì các điều kiện an toàn và chịu trách nhiệm về sản phẩm đưa ra thị trường. Nếu phát hiện vi phạm, cơ quan chức năng có thể áp dụng các biện pháp thu hồi, tiêu hủy sản phẩm, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự khi đủ căn cứ.

Đối với công tác quản lý nhà nước, việc cơ sở đã được cấp giấy chứng nhận nhưng vẫn có sản phẩm chứa chất cấm đặt ra yêu cầu xem xét hiệu quả kiểm tra, giám sát sau cấp phép. Tuy nhiên, không thể mặc nhiên quy kết trách nhiệm cho cán bộ hoặc cơ quan cấp giấy chứng nhận nếu chưa làm rõ hành vi vi phạm, nhiệm vụ và thẩm quyền cụ thể.

Với người tiêu dùng, khi nghi ngờ thực phẩm chứa chất cấm, cần lưu giữ sản phẩm, hóa đơn, thông tin nơi bán và phản ánh đến cơ quan chức năng để được xác minh. Không nên tự kết luận thực phẩm chứa hàn the chỉ dựa vào độ dai, giòn hay cảm quan bên ngoài.

Vụ án tại xã Dân Hòa cho thấy việc kiểm soát an toàn thực phẩm không thể chỉ dừng ở khâu cấp giấy chứng nhận mà phải được duy trì trong suốt quá trình sản xuất, lưu thông và kinh doanh. Tăng cường kiểm tra, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm là yêu cầu cần thiết để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.