Sứ mệnh trung gian của Thổ Nhĩ Kỳ
Với uy tín quốc tế ngày càng được khẳng định, Thổ Nhĩ Kỳ đang đẩy mạnh vai trò trung gian hòa giải nhờ khả năng tiếp cận các bên xung đột trong khu vực. Tuy nhiên, việc đưa các bên trở lại bàn đàm phán không đồng nghĩa với việc bảo đảm hòa bình lâu dài.

Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan chủ trì một vòng đàm phán hòa bình Nga - Ukraine tại Istanbul. (Nguồn: CNN)
Trong xung đột Nga - Ukraine, Ankara đăng cai đàm phán, hỗ trợ trao đổi tù binh và cùng Liên hợp quốc làm trung gian cho Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen. Sáng kiến không thúc đẩy giải pháp chính trị, nhưng cho thấy Ankara vẫn duy trì được quan hệ với cả Moscow và Kiev, qua đó tạo ra những kết quả nhân đạo thiết thực. Tháng 8 vừa qua, Ngoại trưởng Hakan Fidan cho biết Thổ Nhĩ Kỳ đang xây dựng kế hoạch bảo đảm việc vận chuyển ngũ cốc an toàn qua Biển Đen và đang thảo luận với cả hai bên.
Tại Trung Đông, Ankara duy trì liên lạc với Washington và Tehran, chuyển tải thông điệp và phối hợp với Pakistan, Ai Cập, Oman nhằm kiềm chế xung đột liên quan đến Iran. Trong bài phân tích gần đây của Trung tâm Stimson (Mỹ), hai nhà phân tích địa chính trị Burak Can Çelik và Barbara Slavin nhận định hoạt động trung gian của Thổ Nhĩ Kỳ chủ yếu diễn ra gián tiếp, thông qua việc chuyển tải thông điệp, các cuộc điện đàm cấp lãnh đạo và các kênh tiếp xúc nhiều tầng nấc. Theo hai tác giả, khả năng tiếp cận các bên cùng vị trí địa lý chiến lược góp phần củng cố uy tín của Ankara, song lập trường của Israel cũng như các nguy cơ xung đột tiềm ẩn vẫn là những trở ngại đáng kể.
Đầu tháng này, trong cuộc điện đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã kêu gọi người đồng cấp Mỹ giải quyết cuộc xung đột với Iran bằng con đường ngoại giao.Tổng thống Erdogan nhấn mạnh: “Căng thẳng Mỹ-Iran cần chấm dứt và các vấn đề nên được giải quyết thông qua ngoại giao”. Ông cũng cho biết Thổ Nhĩ Kỳ sẽ tiếp tục nỗ lực thúc đẩy hòa bình.
Tại Gaza, theo Nhóm Khủng hoảng quốc tế (ICG), Mỹ từng tận dụng kênh tiếp xúc của Thổ Nhĩ Kỳ với Hamas để thúc đẩy việc ngừng bắn. Qatar và Ai Cập vẫn là những trung gian chủ chốt, còn Ankara đóng vai trò hỗ trợ.
Có thể thấy, ảnh hưởng của Thổ Nhĩ Kỳ bắt nguồn từ vị trí địa lý tại giao điểm giữa châu Âu, Trung Đông và Biển Đen, tư cách là thành viên NATO và vai trò kiểm soát các eo biển theo Công ước Montreux. Sự sẵn sàng đối thoại giúp Ankara duy trì liên lạc ngay cả khi ủng hộ một bên hoặc có lợi ích cạnh tranh với bên kia.
Cách tiếp cận của Ankara là kết hợp ngoại giao với đòn bẩy quân sự, quan hệ kinh tế và các cuộc tiếp xúc cấp lãnh đạo. Thổ Nhĩ Kỳ thường hướng tới các kết quả từng bước: ngừng bắn, tiếp cận nhân đạo và trao đổi tù binh. Nỗ lực này giúp duy trì đối thoại, giảm tổn thất trước mắt, song chưa đủ sức thay đổi bản chất của xung đột hoặc tạo ra giải pháp bền vững.
Vì vậy, tính khách quan là vấn đề then chốt đối với Ankara. Trong bài phân tích vừa qua trên trang của Hội đồng Đối ngoại châu Âu (ECFR), chuyên gia quốc tế Evren Balta cho rằng lợi thế của Thổ Nhĩ Kỳ không nằm ở lập trường trung lập tuyệt đối, mà ở khả năng tiếp cận những chủ thể khó tiếp cận. Hoạt động trung gian sẽ hiệu quả hơn nếu Ankara phát huy khả năng xây dựng lòng tin với các bên đối lập.
Ngoại giao trung gian phản ánh tham vọng chiến lược của Ankara trong một trật tự quốc tế phân mảnh. Nước này vừa bảo vệ lợi ích an ninh, kinh tế, vừa mở rộng ảnh hưởng. Giá trị của Ankara nằm ở khả năng duy trì liên lạc, thúc đẩy thỏa thuận và ngăn ngừa xung đột leo thang. Thổ Nhĩ Kỳ đã mở cánh cửa đối thoại, song việc giúp các bên bước qua cánh cửa đó để tiến tới hòa bình bền vững mới là phép thử khó khăn hơn.
Nguồn TG&VN: https://baoquocte.vn/su-menh-trung-gian-cua-tho-nhi-ky-470253.html


