Sửa đổi chính sách hình sự phải bảo đảm cân bằng giữa răn đe, phòng ngừa tội phạm với bảo vệ quyền con người

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu ý kiến tại phiên họp. Ảnh: CẨM HÀ

Trình bày tờ trình, Thứ trưởng Bộ Công an Lê Văn Tuyến cho biết, dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đưa ra nhiều thay đổi mang tính đột phá, nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn chuyển đổi số, phát triển kinh tế và cải cách tư pháp.

Về chính sách hình phạt và tử hình, dự thảo thu hẹp đáng kể phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, chỉ còn giữ lại ở 4 tội danh: phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố, sản xuất trái phép chất ma túy. Chính sách khoan hồng mới cũng thể hiện ở việc bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các vi phạm kinh tế không có yếu tố tham nhũng, nhằm mục tiêu khắc phục hậu quả và phát triển kinh tế.

Thứ trưởng Bộ Công an Lê Văn Tuyến trình bày tại phiên họp. Ảnh: CẨM HÀ

Bên cạnh đó, dự thảo mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội cho 13 tội danh; mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại lên 20 tội danh, tập trung vào các lĩnh vực mới như đất đai, lao động và tài chính; bổ sung 9 tội danh mới liên quan đến an ninh mạng, công nghệ cao, môi trường và tài sản mã hóa. Dự thảo cũng nâng gấp đôi mức phạt tiền và các mức định lượng bằng tiền làm căn cứ định tội hoặc định khung hình phạt để phù hợp với biến động kinh tế.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, cơ quan thẩm tra tán thành nhiều định hướng sửa đổi nhưng đặc biệt lưu ý về hình phạt tử hình.

“Dự thảo đề xuất bỏ tử hình ở nhiều tội danh, nhưng Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc thận trọng việc bỏ hình phạt tử hình ở 4 tội sau để bảo đảm tính răn đe và hiệu quả phòng chống tội phạm đặc biệt nguy hiểm: tội mua bán trái phép chất ma túy, tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, tội chống loài người, tội phạm chiến tranh”, Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu nêu rõ.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu tại phiên họp. Ảnh: CẨM HÀ

Về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan thẩm tra cảnh báo cần quy định điều kiện hết sức chặt chẽ, tránh việc lợi dụng chính sách để hợp thức hóa các sai phạm kinh tế hoặc gây thất thoát tài sản công.

Đối với quy định về nâng mức định lượng tiền, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ cơ sở của việc tăng gấp 2 lần mức tiền để bảo đảm tính khoa học và tương thích với Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Góp ý hoàn thiện dự thảo luật, một số ý kiến nhận định, dự thảo mở rộng phạm vi xử lý hình sự khá lớn. Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga đề nghị cơ quan soạn thảo thống kê chính xác số lượng hành vi bị hình sự hóa mới để Quốc hội xem xét, cân nhắc.

Đại biểu dự phiên họp. Ảnh: CẨM HÀ

Cho ý kiến tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc sửa đổi chính sách hình sự phải bảo đảm sự cân bằng giữa yêu cầu răn đe, phòng ngừa tội phạm với mục tiêu bảo vệ quyền con người, đồng thời phải khuyến khích đổi mới sáng tạo và phục vụ quá trình hội nhập quốc tế. Đây là đạo luật liên quan trực tiếp đến quyền con người nên yêu cầu đặt ra là phải làm "rất kỹ", xem xét, làm rõ từng chương, từng điều, từng khoản một cách cụ thể, không thể quy định chung chung.