Sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội: Rõ ràng đối tượng, thêm quyền lợi cho người dân

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành nội dung Phiên họp

Tiếp tục Chương trình Phiên họp thứ 6, sáng 23/9 tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã xem xét và cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội. Trình bày tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải nêu rõ việc sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 là yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng thực tiễn sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy, xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đồng thời thể chế hóa các chủ trương, nghị quyết mới của Đảng. 

Tiếp đó, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh đã trình bày báo cáo thẩm tra, cho biết Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi theo Tờ trình của Chính phủ, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát để đảm bảo tính đồng bộ trong hệ thống pháp luật.

Làm rõ thêm về những điểm nghẽn từ thực tiễn, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, dự thảo Luật lần này đã đề xuất điểm sửa đổi quan trọng là loại trừ người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng ra khỏi diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và tự nguyện. 

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải thay mặt Cơ quan chủ trì soạn thảo trình bày nội dung cơ bản của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.

Trên thực tế, hệ thống an sinh hiện hành đang song song duy trì hai nhóm chính sách độc lập. Một bên là chính sách trợ giúp xã hội từ nguồn ngân sách nhà nước, dành cho người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn không có lương hưu với khoảng 2,5 triệu người đang nhận trợ cấp hằng tháng mà không phải đóng tiền. Bên còn lại là hệ thống bảo hiểm xã hội hoạt động theo nguyên tắc đóng - hưởng, dành cho người lao động đi làm để tích lũy hưởng lương hưu với khoảng 3,5 triệu người đang thụ hưởng.

Trước đây, khi ranh giới giữa hai nhóm này chưa được quy định rạch ròi, đội ngũ cán bộ làm công tác thực thi ở cơ sở thường rơi vào cảnh lúng túng, gặp khó khăn trong việc xác định đối tượng. Cụ thể, cơ quan quản lý và người dân hay vướng mắc không biết những người cao tuổi vừa thuộc diện nhận trợ cấp từ ngân sách nhà nước, vừa có tham gia lao động thời vụ hoặc lao động tự do thì có thuộc diện bắt buộc phải đóng bảo hiểm xã hội nữa hay không. 

Sự nhập nhằng này dẫn đến tình trạng áp dụng chính sách mỗi nơi một khác, gây khó khăn cho việc quản lý danh sách, đồng thời khiến người dân lo lắng, dễ rơi vào gánh nặng tài chính không cần thiết khi bị vướng vào các khoản đóng góp chồng chéo. Việc sửa đổi lần này chính là để khỏa lấp khoảng trống đó, giúp phân định minh bạch: Ai thuộc diện Nhà nước chăm lo thì nhận trợ cấp xã hội, còn ai có điều kiện đi làm thì tham gia bảo hiểm xã hội để nhận mức lương hưu cao hơn khi về già.

Thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Phiên họp

Bên cạnh đó, vấn đề mở rộng diện bao phủ đối với lao động phi truyền thống cũng nhận được sự quan tâm. Theo Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải, để đảm bảo lộ trình phù hợp và khả thi cho nhóm lao động không có quan hệ lao động hoặc làm việc trên nền tảng số, dự thảo đề xuất Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với các nhóm này trên cơ sở đề xuất của Chính phủ. 

Tuy nhiên, thảo luận tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết Thường trực Ủy ban đánh giá nhóm đối tượng này rất rộng, đòi hỏi phải cân nhắc và đánh giá cực kỳ kỹ lưỡng, đồng thời đề nghị Chính phủ xác định cụ thể đối tượng dựa trên cơ sở pháp lý và thực tiễn vững chắc.

Ngoài ra, dự thảo luật cũng đưa ra nhiều điểm mới thiết thực khác được đông đảo người dân quan tâm như mở rộng khái niệm bảo hiểm hưu trí bổ sung cho phép cá nhân trực tiếp tham gia trên nguyên tắc tự nguyện, bãi bỏ thời hạn hiệu lực tối đa 12 tháng khi ủy quyền thực hiện bảo hiểm xã hội, hay bổ sung quy định giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết về thời gian đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện để tính hưởng trợ cấp thai sản.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh phát biểu kết luận Phiên họp

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh ghi nhận sự nỗ lực của Chính phủ và các cơ quan trong việc khẩn trương chuẩn bị hồ sơ dự án luật, đồng thời Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với chủ trương sửa đổi. Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh rằng Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu đầy đủ ý kiến để tiếp tục hoàn thiện dự án luật, trong đó lưu ý việc tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định về mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc; xác định cụ thể đối tượng, tiêu chí, cơ sở pháp lý, thực tiễn và khả năng tổ chức thực hiện; bảo đảm đồng bộ với pháp luật về lao động, việc làm và pháp luật có liên quan.

Việc sửa đổi lần này được kỳ vọng sẽ giải quyết căn cơ các vướng mắc từ cơ sở. Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện đồng bộ, cơ quan quản lý sẽ thuận lợi hơn trong việc chi trả đúng người, đúng chế độ và ngăn ngừa sai sót. Qua đó, chính sách an sinh sẽ đi vào thực tế một cách gọn gàng, nhân văn, giúp người dân dễ dàng nắm bắt quyền lợi của mình để an tâm gắn bó trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.