Sửa đổi Luật Điện lực: Khơi thông nguồn lực đầu tư, đảm bảo an ninh năng lượng

Yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn

Sáng 15/9, tại Trụ sở các cơ quan của Quốc hội, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tổ chức Phiên họp mở rộng thẩm tra sơ bộ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh, điện lực là ngành hạ tầng kinh tế - kỹ thuật đặc biệt quan trọng, giữ vai trò nền tảng đối với sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống Nhân dân. Việc xây dựng một khuôn khổ pháp lý ổn định, minh bạch, khả thi cho phát triển điện lực có ý nghĩa trực tiếp đối với việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và đáp ứng mục tiêu tăng trưởng của đất nước trong giai đoạn phát triển mới.

Dù Luật Điện lực số 61/2024/QH15 vừa có hiệu lực thi hành từ ngày 1/2/2025, nhưng quá trình triển khai thực tế đã xuất hiện một số khó khăn, vướng mắc phát sinh. Các điểm nghẽn tập trung chủ yếu ở công tác quy hoạch, đầu tư xây dựng dự án điện lực, cơ chế lựa chọn nhà đầu tư, cấp giấy phép hoạt động điện lực, phát triển điện gió ngoài khơi, cũng như các cơ chế thị trường và xác định giá điện. Thực tiễn này đòi hỏi phải sớm xem xét, xử lý kịp thời nhằm giải phóng nguồn lực cho toàn ngành.

Toàn cảnh Phiên họp mở rộng thẩm tra sơ bộ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Ảnh: Cao Hoàng

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thanh Hải, việc thực hiện thẩm tra sơ bộ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực là bước đi có ý nghĩa then chốt để hoàn thiện Báo cáo thẩm tra, phục vụ Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến trước khi trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Để chuẩn bị chu đáo cho phiên thẩm tra, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đã chủ động nghiên cứu toàn bộ hồ sơ dự án Luật; tổ chức các đoàn khảo sát thực tế tại một số địa phương; trực tiếp làm việc với các tập đoàn, doanh nghiệp năng lượng lớn; đồng thời phối hợp tổ chức Hội thảo chuyên đề để tham vấn ý kiến rộng rãi. Bên cạnh đó, Thường trực Ủy ban đã đề nghị Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và các cơ quan hữu quan tích cực tham gia thẩm tra, đóng góp ý kiến chuyên sâu.

Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thanh Hải đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận về sự cần thiết, phạm vi sửa đổi và mức độ thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng. Trọng tâm là làm rõ những nội dung thực sự cấp thiết, đã đủ chín, đủ rõ, có đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn để xem xét sửa đổi ngay trong lần này.

Đột phá cải cách thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền

Báo cáo chi tiết về dự án Luật tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết, dự thảo Luật được cấu trúc gồm 03 điều.

Trong đó, cơ quan soạn thảo kế thừa và tiến hành sửa đổi chủ yếu 23 điều tập trung vào các nhóm quy định chung (áp dụng pháp luật, giải thích từ ngữ, chính sách phát triển điện lực), công tác quy hoạch và đầu tư dự án điện lực, phát triển năng lượng tái tạo, cấp giấy phép hoạt động điện lực, thị trường điện và vận hành hệ thống, hoạt động mua bán điện, giá điện, bảo vệ công trình điện lực và an toàn điện, đồng thời bãi bỏ 03 điều hiện hành.

Dự thảo cũng bổ sung, thay thế, bãi bỏ một số cụm từ tại một số điều của Luật Điện lực số 61/2024/QH15 nhằm bảo đảm tính thống nhất, triệt tiêu các cách hiểu khác nhau trong quá trình thực thi.

Đáng chú ý, dự thảo Luật thể hiện tinh thần cải cách mạnh mẽ khi quán triệt sâu sắc chủ trương tăng cường phân cấp, phân quyền và đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính. Cụ thể, dự thảo bãi bỏ 03 thủ tục hành chính; sửa đổi, bổ sung 19 thủ tục hiện hữu và chỉ phát sinh 01 thủ tục hành chính mới.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài trình bày tóm tắt dự án Luật. Ảnh: Cao Hoàng

Thứ trưởng Trương Thanh Hoài nhấn mạnh, việc điều chỉnh này hướng tới mục tiêu đơn giản hóa thủ tục, tách các quy trình phức tạp thành các thủ tục riêng biệt, minh bạch, phù hợp với thực tiễn vận hành của doanh nghiệp. Nhờ đó, giúp giảm thiểu tối đa chi phí tuân thủ cho các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động điện lực, điển hình như đơn giản hóa thủ tục chấp thuận nhà đầu tư dự án điện.

Bên cạnh đó, các quy định tại dự thảo Luật cũng được thiết kế nhằm phân định rạch ròi trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước ở trung ương và chính quyền địa phương trong việc ban hành chính sách và thực thi nhiệm vụ.

Đồng thời, chuyển dịch mạnh mẽ phương thức quản lý từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" trong cấp giấy phép hoạt động điện lực, mở rộng phạm vi miễn giấy phép, gắn phân cấp phân quyền với trách nhiệm giải trình, nguồn lực thực hiện và cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả.

Các đại biểu thảo luận, cho ý kiến về dự án Luật. Ảnh: Cao Hoàng

Thay mặt cơ quan thẩm tra, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Vương Quốc Thắng cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, định hướng mới của Đảng, nhất là Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Đại biểu Vương Quốc Thắng cũng cho rằng, việc sửa đổi, bổ sung dự án Luật còn hướng tới mục tiêu tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong đầu tư, xây dựng, vận hành các dự án điện lực, cải cách thủ tục hành chính và bảo đảm đồng bộ với pháp luật có liên quan. Hồ sơ dự án Luật cơ bản đáp ứng yêu cầu để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến.

Tuy nhiên, đại biểu Vương Quốc Thắng đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, chỉ sửa đổi những vấn đề thực sự cấp thiết, đã đủ rõ, có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn; những chính sách mới, tác động lớn phải được đánh giá đầy đủ trước khi luật hóa; những vấn đề vượt thẩm quyền của Quốc hội cần phải báo cáo và xin ý kiến của cấp có thẩm quyền kịp thời.

Đặc biệt, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị Chính phủ, Cơ quan chủ trì soạn thảo quán triệt sâu sắc và thực hiện nghiêm các yêu cầu về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ trong công tác xây dựng pháp luật, nhất là Quy định số 178-QĐ/TW ngày 27/6/2024 của Bộ Chính trị, Kết luận số 119-KL/TW ngày 20/01/2025 của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 110/2023/QH15 của Quốc hội và các văn bản có liên quan.

Theo đó, cần kiểm soát chặt chẽ việc đề xuất, thiết kế và trao thẩm quyền thực hiện các cơ chế đặc thù, ưu tiên, ngoại lệ, trường hợp không đấu thầu, hỗ trợ giá, bảo đảm và chia sẻ rủi ro; bảo đảm công khai, minh bạch về căn cứ, đối tượng, điều kiện, tiêu chí, thẩm quyền và trách nhiệm giải trình; phòng ngừa việc cài cắm lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ hoặc phát sinh cơ chế “xin - cho”.

Trong khuôn khổ phiên họp, các đại biểu đã tập trung đóng góp ý kiến vào cơ chế giá điện và giá dịch vụ về điện; phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới; phân cấp, phân quyền và việc kiểm tra, giám sát sau khi phân cấp, phân quyền cho các địa phương, đơn vị chức năng trong lĩnh vực điện lực...

Kết luận phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị Bộ Công Thương - cơ quan chủ trì soạn thảo nghiêm túc tiếp thu, giải trình đầy đủ các ý kiến đóng góp tại phiên họp. Trong đó, tiếp tục rà soát kỹ lưỡng dự thảo Luật và hồ sơ kèm theo, đặc biệt là các nội dung còn ý kiến khác nhau, các cơ chế mang tính đặc thù, các chính sách có phạm vi tác động lớn và những điểm chưa đồng bộ với các luật có liên quan.