Sửa đổi Luật Thủ đô: Tư duy đột phá, tầm nhìn dài hạn để Hà Nội thực hiện tốt vai trò, sứ mệnh - Bài 5: Đổi mới quản trị Thủ đô theo hướng hiện đại, dựa trên công nghệ số

Hà Nội đi trước bằng việc khó

Tham luận tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN,ĐMST&CĐS) quốc gia diễn ra tháng 12/2025, đề cập đến việc phát triển đô thị thông minh, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết, quán triệt tinh thần “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo”, TP Hà Nội tiếp cận đô thị thông minh trước hết là một mô hình quản trị đô thị mới, trong đó dữ liệu được xác định là tài nguyên chiến lược và nền tảng cho ra quyết định.

Điểm đổi mới căn bản là chuyển từ quản lý theo ngành sang quản trị đô thị dựa trên dữ liệu và liên thông hệ thống, từng bước chuyển từ quản trị phản ứng sang quản trị chủ động, công nghệ chỉ được xác định là công cụ phục vụ tổ chức không gian phát triển hợp lý hơn, cung ứng dịch vụ công tốt hơn và ra quyết định dựa trên minh chứng định lượng. TP triển khai theo cách làm có trọng tâm, thông qua thí điểm các không gian phát triển cụ thể, vừa triển khai, vừa đánh giá, vừa điều chỉnh.

Theo Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng, từ thực tiễn triển khai, Hà Nội nhận thức rõ rằng, để KHCN,ĐMST và đô thị thông minh thực sự trở thành động lực phát triển, yếu tố quyết định không chỉ là chủ trương đúng mà là không gian thể chế đủ linh hoạt và năng lực tổ chức thực thi đủ mạnh. Trên tinh thần đó, Hà Nội sẵn sàng nhận trách nhiệm thí điểm có kiểm soát các cơ chế mới, với yêu cầu rõ ràng về sản phẩm đầu ra, đánh giá độc lập và khả năng nhân rộng, đúng với vai trò Thủ đô đi trước, làm trước, thử nghiệm trước.

Ông Trương Việt Dũng khẳng định, Hà Nội không chỉ đi trước về vị thế mà đi trước bằng việc khó; không bằng khẩu hiệu mà bằng kết quả có thể kiểm chứng; không bằng tuyên bố mà bằng trách nhiệm đến cùng. Từ vai trò “địa phương triển khai nghị quyết”, Hà Nội hướng tới vai trò “địa phương thử nghiệm mô hình mới, địa phương đề xuất tạo chuẩn mực mới”, làm cơ sở thực tiễn để kiến nghị Trung ương tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực tổ chức thực thi và lan tỏa các mô hình hiệu quả về KHCN,ĐMST&CĐS trên phạm vi cả nước.

Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 24/1/2022 của Bộ Chính trị về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Nghị quyết số 06-NQ/TW) đã xác định “xây dựng và thực hiện đồng bộ các cơ chế, chính sách để phát triển Thủ đô Hà Nội trở thành đô thị hiện đại, thông minh, dẫn dắt và tạo hiệu ứng lan tỏa, liên kết vùng đô thị. Sử dụng các công cụ quy hoạch đô thị, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) và các công cụ thị trường khác để điều tiết, kiểm soát chặt chẽ sự gia tăng dân số đô thị… xây dựng khung pháp lý cho phát triển đô thị thông minh, quản lý hạ tầng kỹ thuật đô thị và không gian ngầm đô thị”.

Kết luận số 224-KL/TW ngày 8/12/2025 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW yêu cầu thực hiện một số nội dung trọng tâm, trong đó có tập trung phát triển Thủ đô Hà Nội và TP Hồ Chí Minh trở thành đô thị văn minh toàn cầu; khẩn trương sơ kết đánh giá tình hình thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TW, đề xuất chủ trương, giải pháp phát triển Thủ đô Hà Nội và TP Hồ Chí Minh phù hợp với tình hình mới…

Tạo lập cơ sở pháp lý cho xây dựng chính quyền số

Theo các chuyên gia, trước sự phát triển nhanh chóng của kinh tế số, xã hội số và yêu cầu quản trị đô thị dựa trên dữ liệu lớn đòi hỏi pháp luật về Thủ đô phải tạo lập nền tảng pháp lý cho việc xây dựng chính quyền số, phát triển đô thị thông minh và nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ công.

Hà Nội hướng tới trở thành đô thị thông minh. (Ảnh minh họa - Nguồn: Báo Đại biểu Nhân dân)

Đáp ứng yêu cầu này, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) hiện đã có quy định về đổi mới phương thức quản trị Thủ đô hiện đại dựa trên công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo. Dự thảo Luật giao TP chủ động quy định cơ chế tích hợp, chia sẻ, khai thác dữ liệu; TP được quy định thay đổi trình tự, thủ tục, thẩm quyền đang được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) của cơ quan nhà nước cấp trên để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức hành chính thuộc TP, bảo đảm yêu cầu về cải cách hành chính, hiệu quả quản trị Thủ đô.

Ví dụ, điểm a khoản 2 Điều 8 dự thảo Luật quy định, khi thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương theo quy định của pháp luật, HĐND TP, UBND TP được ban hành các VBQPPL để quy định, điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền đang được quy định trong VBQPPL của cơ quan nhà nước cấp trên để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức thuộc TP, bảo đảm yêu cầu về cải cách hành chính theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính (TTHC), phát triển KHCN,ĐMST&CĐS trong giải quyết TTHC, không quy định thêm thành phần hồ sơ, không tăng thêm yêu cầu, điều kiện, thời gian giải quyết thủ tục đang áp dụng. Quy định này tạo cơ sở pháp lý để TP chủ động áp dụng các giải pháp mới, mô hình quản trị hiện đại, thúc đẩy CĐS trong quản lý nhà nước, nâng cao chất lượng điều hành và phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Tại dự thảo Luật, khoản 1 Điều 9 Thí điểm cơ chế, chính sách quy định TP được thí điểm cơ chế, chính sách khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc chưa được pháp luật quy định, thể hiện mức độ trao quyền đặc thù cho Thủ đô nhằm tạo không gian thể chế linh hoạt, thử nghiệm các mô hình quản trị và phát triển mới. Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, đây là cơ sở để Hà Nội đi đầu trong đổi mới chính sách, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững. Đồng thời, việc loại trừ lĩnh vực quốc phòng, an ninh khỏi phạm vi thí điểm nhằm bảo đảm giữ vững chủ quyền, lợi ích quốc gia và tính thống nhất trong quản lý nhà nước ở các lĩnh vực trọng yếu.

Khoản 3 Điều 9 cũng đã xác định rõ phạm vi ưu tiên thí điểm cơ chế, chính sách có mô hình quản trị tiên tiến, hiện đại. Việc thí điểm trong các lĩnh vực này nhằm đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của chính quyền đô thị theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; tăng cường phân quyền, phân cấp, ủy quyền gắn với kiểm soát quyền lực. Thông qua thí điểm các mô hình quản trị đô thị thông minh, chính quyền số, quản trị dựa trên dữ liệu và sự tham gia của người dân, TP có điều kiện đánh giá tính phù hợp, khả thi của các mô hình quản trị hiện đại trong điều kiện đặc thù của Thủ đô.

Xuất phát từ yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô dựa trên tri thức, công nghệ và sáng tạo, dự thảo Luật cũng đã xác định mô hình kinh tế mới dựa trên KHCN,ĐMST,CĐS, giáo dục, văn hóa nằm trong phạm vi ưu tiên thí điểm cơ chế, chính sách. Việc thí điểm như vậy cho phép thiết lập các cơ chế, chính sách mới đối với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, kinh tế số, kinh tế sáng tạo, công nghiệp văn hóa, giáo dục - đào tạo chất lượng cao; từ đó tạo dư địa pháp lý để thu hút nguồn lực xã hội, nhân tài, doanh nghiệp công nghệ cao, thúc đẩy phát triển bền vững và bao trùm.

Điểm c khoản 3 Điều 18 Chính sách phát triển KHCN,ĐMST&CĐS của dự thảo Luật quy định UBND TP có thẩm quyền ban hành khung kiến trúc số đặc thù và nền tảng số dùng chung của TP, bảo đảm phù hợp với khung kiến trúc tổng thể quốc gia số. Quy định này nhằm trao thẩm quyền cho UBND TP ban hành khung kiến trúc số đặc thù của Thủ đô, làm nền tảng số dùng chung của TP thống nhất cho quá trình chuyển đổi số và xây dựng chính quyền số, đô thị thông minh của Thủ đô.

Đồng thời, điểm d quy định, UBND TP quy định phương thức quản trị tiên tiến dựa trên dữ liệu số, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo; trách nhiệm chia sẻ dữ liệu của các cơ quan, tổ chức, cá nhân để phục vụ quản trị, phát triển KT-XH; cơ chế chia sẻ dữ liệu công - tư theo hợp đồng khai thác dữ liệu; danh mục dữ liệu mở của TP. Quy định này đặt nền móng pháp lý cho việc xây dựng chính quyền số, đô thị thông minh, đồng thời luật hóa trách nhiệm chia sẻ dữ liệu nhằm bảo đảm dữ liệu được khai thác hiệu quả phục vụ quản lý, điều hành và phát triển KT-XH.

Ngoài ra, dự thảo Luật cũng đã có các quy định nhằm tạo cơ sở pháp lý để TP được chủ động tiếp cận, khai thác và chia sẻ các cơ sở dữ liệu quốc gia phục vụ công tác quản lý, điều hành và thử nghiệm chính sách, trên nguyên tắc tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu và không bao gồm dữ liệu thuộc phạm vi bí mật nhà nước.

Minh Ngọc