Sửa đổi Quy chế tuyển sinh đại học: Giảm áp lực, chi phí, đảm bảo quyền lợi thí sinh

Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học - Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có những lý giải cụ thể về việc đưa những quy định này vào dự thảo Quy chế tuyển sinh năm nay.

Thí sinh dự thi đánh giá năng lực tại điểm thi Trường Đại học Công nghệ TP Hồ Chí Minh (Hutech). Ảnh tư liệu: Thu Hoài/TTXVN

Đơn giản hóa phương thức tuyển sinh

Theo Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Tiến Thảo, việc xét tuyển bằng kết quả học tập cấp Trung học Phổ thông (học bạ) đã tồn tại hơn 10 năm qua. Phương thức này luôn chiếm khoảng 40% tổng số thí sinh trúng tuyển và trong thời gian qua chủ yếu dựa trên kết quả học tập của học sinh lớp 12. Dự thảo Quy chế hiện nay thực hiện đúng chủ trương đánh giá toàn diện quá trình học tập của học sinh thông qua kết quả học tập đủ ba năm cấp Trung học Phổ thông.

Thêm vào đó, phương thức này bổ sung điều kiện cần là học sinh phải đạt 16 điểm cho 3 môn trong tổ hợp xét tuyển (hoặc điểm môn Toán, môn Ngữ văn và một môn thi khác). Điều này bảo đảm thí sinh không lơ là học tập năm lớp 12, bởi trong thiết kế chương trình, kiến thức lớp 12 là kiến thức nền tảng quan trọng, kết nối với khối kiến thức cơ bản của các ngành đào tạo bậc đại học.

Quy định này không chỉ giúp học sinh học tập nghiêm túc lớp 12, sẵn sàng cho kỳ thi tốt nghiệp mà còn giúp thí sinh có hành trang vững chắc khi trúng tuyển và khả năng hoàn thành tốt chương trình đào tạo bậc đại học. Mức điểm 16 cũng là mức điểm mà phần lớn thí sinh có thái độ và trách nhiệm sẽ đạt được trong kỳ thi tốt nghiệp, bảo đảm nguồn tuyển đủ ngưỡng chất lượng cho các trường đại học tuyển sinh và xa hơn nữa là hướng tới mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực đạt chỉ số 260 sinh viên trên 1 vạn dân của một quốc gia phát triển theo lộ trình tiến tới năm 2030.

Về việc giới hạn phương thức xét tuyển, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học cho biết: Qua kết quả thống kê hằng năm, có gần 20 phương thức tuyển sinh được các trường đại học sử dụng trong thời gian qua. Tuy nhiên, khoảng 90% thí sinh trúng tuyển bằng phương thức sử dụng điểm thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông và xét tuyển bằng học bạ hoặc kết hợp đồng thời thi tuyển và xét tuyển học bạ. Một số phương thức tuyển sinh trong nhiều năm có rất ít thí sinh sử dụng hoặc trúng tuyển nhưng lại gây ra sự rối rắm cho phụ huynh và thí sinh khi tìm hiểu về tuyển sinh đại học, gây lãng phí sức người, sức của.

Với mục tiêu đơn giản hóa phương thức tuyển sinh, tăng cường cải cách thủ tục hành chính và để thí sinh, phụ huynh hiểu đúng, dễ tiếp cận các phương thức tuyển sinh của cơ sở giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất cơ sở đào tạo sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh, không bao gồm phương thức xét tuyển thẳng. Việc này đã được thảo luận và lấy ý kiến các đại diện cơ sở đào tạo tại các buổi tọa đàm xây dựng dự thảo Quy chế tuyển sinh và nhận được sự đồng thuận cao.

Với 5 phương thức xét tuyển (chưa bao gồm phương thức tuyển thẳng) đã bao phủ trên 95% thí sinh trúng tuyển trong thời gian qua. Việc giảm số phương thức không chỉ có tác động lớn đến quá trình đơn giản hóa tuyển sinh mà còn tiết kiệm chi phí, minh bạch hóa và tạo sự công bằng hơn cho các thí sinh.

Tiết kiệm chi phí cho thí sinh, rút ngắn thời gian xét tuyển

Một nội dung được các thí sinh đặc biệt quan tâm trong dự thảo Quy chế tuyển sinh năm nay đó là giới hạn mỗi thí sinh đăng ký tối đa 10 nguyện vọng (thay vì không giới hạn nguyện vọng như các năm trước). Lý giải về vấn đề này, Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Tiến Thảo chia sẻ: Kết quả thí sinh trúng tuyển trong thời gian qua cho thấy, thí sinh trúng tuyển ở nguyện vọng 1 chiếm 35,1%; thí sinh trúng tuyển ở nguyện vọng dưới 10 chiếm 98,5%. Số thí sinh xét tuyển ở các đợt bổ sung chiếm hơn 1,0%. Như vậy, số thí sinh trúng tuyển và nhập học ở nguyện vọng lớn hơn 10 là vô cùng thấp.

Tại Hội nghị Giáo dục đại học năm 2025 vừa qua, phần lớn các trường đại học đề xuất giới hạn nguyện vọng đăng ký từ 1 - 5 cho mỗi thí sinh. Tuy nhiên, qua phân tích số liệu và bảo đảm cơ hội học tập của học sinh theo cách thức xét tuyển hiện nay, trong đó tất cả thí sinh được xét chọn bình đẳng dựa trên điểm xét theo từng phương thức xét tuyển mà không phụ thuộc thứ tự ưu tiên của nguyện vọng đăng ký, Ban soạn thảo đề xuất 10 nguyện vọng cho mỗi đợt xét tuyển của một thí sinh là hợp lý. Việc điều chỉnh này góp phần tiết kiệm chi phí cho thí sinh, rút ngắn thời gian xét tuyển và đồng thời đòi hỏi thí sinh phải tìm hiểu nghiêm túc hơn về ngành nghề đào tạo, đặc biệt là việc xác định ngành học phù hợp với năng lực, sở trường của bản thân.

Đối với các chương trình đào tạo giáo viên được Nhà nước hỗ trợ ngân sách đào tạo, thí sinh cần xác định rõ ràng mục tiêu nghề nghiệp thông qua việc đặt các nguyện vọng ưu tiên từ 1–3. Việc này cũng làm giảm áp lực cho các trường đại học sư phạm trong việc xác định chính xác số lượng sinh viên nhập học hưởng ngân sách và xác định vị trí công tác sau khi tốt nghiệp.

Liên quan đến việc sử dụng các chứng chỉ ngoại ngữ trong tuyển sinh đại học bắt đầu từ năm 2017 đến nay, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học cho rằng: Ngoại ngữ là một trong những yêu cầu chuẩn đầu ra của hầu hết các chương trình đào tạo bậc đại học. Nhiều thí sinh đã không thể tốt nghiệp đại học đúng thời hạn vì không đạt được chuẩn đầu ra ngoại ngữ của chương trình đào tạo. Trong giai đoạn hội nhập quốc tế, ngoại ngữ vẫn là một công cụ quan trọng trong học tập và mở ra cơ hội nghề nghiệp sau tốt nghiệp. Do đó, việc duy trì xét tuyển bằng chứng chỉ ngoại ngữ trong tuyển sinh đại học là yêu cầu khách quan.

Dự thảo Quy chế tuyển sinh lần này điều chỉnh theo hướng khai thác được năng lực ngoại ngữ của thí sinh và bảo đảm nguyên tắc công bằng trong xét tuyển. Tổ hợp xét tuyển sử dụng kết quả các môn thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông hoặc kết quả học bạ có dùng chứng chỉ ngoại ngữ thì cơ sở đào tạo quy đổi kết quả chứng chỉ ngoại ngữ thành điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp môn xét tuyển, với trọng số tính điểm xét môn ngoại ngữ không vượt quá 1/3 của tổng điểm theo thang điểm 30. Chứng chỉ ngoại ngữ chỉ được dùng trong quy đổi điểm môn ngoại ngữ hoặc chỉ được sử dụng cho điểm thưởng.

Vì vậy, từ năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ ban hành hướng dẫn quy đổi kết quả chứng chỉ ngoại ngữ thống nhất sử dụng trong toàn hệ thống. Chứng chỉ ngoại ngữ chỉ được dùng một lần hoặc thay thế môn ngoại ngữ hoặc được cộng điểm tối đa 1,5.

Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Tiến Thảo khẳng định: Về tổng thể, dự thảo quy chế hướng tới sự ổn định và bền vững trong công tác tuyển sinh. Những nội dung dự kiến điều chỉnh nhằm bảo đảm các nguyên tắc công bằng, khách quan, minh bạch, giảm chi phí và tiết kiệm xã hội, giảm áp lực, gắn quyền lợi và trách nhiệm của thí sinh tham gia xét tuyển, tăng cường tự chủ và tự chịu trách nhiệm của cơ sở giáo dục đại học.

Việt Hà (TTXVN)