Sửa đổi quy định về hóa đơn, chứng từ: Gỡ nút thắt, giảm áp lực cho doanh nghiệp và hệ thống thuế

Nguy cơ quá tải hệ thống

Ngày 20/3/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 70/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2020/NĐ-CP về hóa đơn, chứng từ (có hiệu lực từ ngày 01/6/2025), với mục tiêu nâng cao tính minh bạch và chống thất thu ngân sách. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn triển khai, thực tiễn đã nảy sinh một số vướng mắc về hạ tầng công nghệ khi số lượng hóa đơn điện tử bùng nổ vượt xa năng lực thiết kế của hệ thống cơ quan thuế.

Số liệu thống kê trong 6 tháng cuối năm 2025 của Bộ Tài chính cho thấy, tổng số hóa đơn điện tử đã tiếp nhận từ 1/6 - 30/12/2025 đạt hơn 3,7 tỷ hóa đơn, cùng với hơn 2,7 tỷ hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền. Đáng chú ý, số lượng hóa đơn điện tử trung bình mỗi tháng trong giai đoạn này lên tới hơn 925 triệu hóa đơn, tăng gấp đôi so với mức bình quân năm 2024.

Việc cho phép lập hóa đơn tổng không làm phát sinh thủ tục hành chính, đơn giản hóa thủ tục cho doanh nghiệp. Ảnh: VGP

Nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng đột biến này là do Nghị định số 70/2025/NĐ-CP bãi bỏ quy định lập hóa đơn tổng, yêu cầu các đơn vị phải xuất hóa đơn cho từng giao dịch nhỏ lẻ, ngay cả với cá nhân không kinh doanh. Hệ thống hóa đơn điện tử của cơ quan thuế, vốn được thiết kế để tiếp nhận, xử lý và lưu trữ khoảng 6,4 tỷ hóa đơn/năm, hiện đang phải gánh vác tới 18 tỷ hóa đơn (gấp 3 lần thiết kế ban đầu). Dự báo con số này có thể chạm mốc 60 tỷ hóa đơn/năm, ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt động lập hóa đơn của toàn ngành kinh tế.

Thực tế, nhiều ngân hàng, các công ty chứng khoán chưa thực hiện việc xuất hóa đơn cho từng giao dịch đối với khách hàng là cá nhân không kinh doanh do chưa đáp ứng được hạ tầng công nghệ thông tin.

Bộ Tài chính cho biết, nhiều hiệp hội và doanh nghiệp phản ánh việc yêu cầu lập hóa đơn cho từng giao dịch với người mua tiêu dùng (cá nhân không kinh doanh, không sử dụng hóa đơn để kê khai cho mục đích tính thuế) gây bất cập, đặc biệt đối với các ngành có tần suất giao dịch lớn như ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, điện lực, vận tải và trông giữ xe, hoạt động kinh doanh chiếu phim và bán lẻ sản phẩm đi kèm (như bắp, nước, bánh), dịch vụ thương mại điện tử (bao gồm các dịch vụ thương mại điện tử và hoạt động bưu chính, vận chuyển trực tiếp cho sàn thương mại điện tử), dịch vụ vận tải hành khách bằng xe buýt, taxi) có phát sinh số lượng lớn hóa đơn nhỏ lẻ, gây áp lực đối với hạ tầng công nghệ thông tin của doanh nghiệp và cơ quan thuế.

“Việc gia tăng số lượng hóa đơn phát sinh từ ngân hàng, máy tính tiền và các lĩnh vực có giao dịch nhỏ lẻ đã tăng gấp nhiều lần so với giai đoạn trước đây, dẫn đến nguy cơ quá tải hệ thống hóa đơn điện tử của cơ quan thuế từ đó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động lập hóa đơn của doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế”.

Từ thực tế đó, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ cho phép xây dựng Nghị định sửa đổi theo trình tự, thủ tục rút gọn. Điều này là “hết sức cần thiết nhằm kịp thời điều chỉnh các quy định đã bộc lộ bất cập, tháo gỡ những rào cản trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, đồng thời giảm tải áp lực lên hạ tầng công nghệ thông tin của cả doanh nghiệp và cơ quan thuế”.

Phục hồi cơ chế hóa đơn tổng giúp giảm gánh nặng tuân thủ

Nội dung trọng tâm của dự thảo Nghị định mới là việc bổ sung quy định lập hóa đơn tổng đối với khách hàng là cá nhân không kinh doanh, không có nhu cầu lấy hóa đơn lẻ. Đây được xem là "liều thuốc" hạ nhiệt cho hệ thống quản lý thuế và giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp.

Theo đề xuất của Bộ Tài chính tại Công văn số 17436/BTC-CT, các lĩnh vực đặc thù có tần suất giao dịch lớn như: ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, dịch vụ chuyển tiền qua ví điện tử, dịch vụ ngừng và cấp điện trở lại của đơn vị phân phối điện, và dịch vụ trông giữ xe có thu tiền tại các tòa nhà có hệ thống phần mềm kiểm soát, quản lý chi tiết từng giao dịch cho người mua là cá nhân không kinh doanh, thì đơn vị được lập hóa đơn tổng cuối ngày hoặc cuối tháng, căn cứ dữ liệu chi tiết tại hệ thống quản lý của đơn vị.

Riêng đối với kinh doanh vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt, taxi có sử dụng phần mềm tính tiền theo quy định của Luật Đường bộ với đầy đủ thông tin của chuyến đi gồm: tên đơn vị kinh doanh vận tải, biển kiểm soát phương tiện vận tải, hành trình, cự ly chuyến đi, tổng số tiền hành khách phải trả thì cuối ngày đơn vị lập hóa đơn tổng căn cứ dữ liệu chi tiết tại hệ thống quản lý của đơn vị.

Việc điều chỉnh này nhận được sự đồng thuận cao từ các hiệp hội và doanh nghiệp. Thực tế, việc bắt buộc xuất hàng triệu hóa đơn nhỏ lẻ cho khách hàng cá nhân không có nhu cầu kê khai thuế chỉ làm tăng chi phí nhân lực, áp lực lưu trữ mà không mang lại giá trị quản lý tương xứng.

Để bảo đảm tính minh bạch, dự thảo nêu rõ, đơn vị cung cấp dịch vụ chịu trách nhiệm về tính chính xác, đồng thời cung cấp bảng tổng hợp chi tiết khi cơ quan nhà nước có yêu cầu; trường hợp khách hàng yêu cầu hóa đơn riêng lẻ, đơn vị phải lập và cung cấp theo từng giao dịch.

Một điểm sáng trong dự thảo lần này là cho phép các doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện công nghệ theo Nghị định số 70/2025/NĐ-CP được thực hiện theo quy định mới ngay từ thời điểm Nghị định 70 có hiệu lực. Điều này giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý và chi phí tuân thủ phát sinh khi hạ tầng chưa hoàn thiện.

Bộ Tài chính đánh giá, việc cho phép lập hóa đơn tổng không những không làm phát sinh thủ tục hành chính mà còn góp phần đơn giản hóa đáng kể quy trình hiện có. Gánh nặng tuân thủ được giảm bớt, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế.

Đan Thanh