Sửa Luật An toàn thực phẩm: Đề cao trách nhiệm của cơ quan quản lý và doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm

Ảnh: VGP

Nhiều quy định không còn phù hợp thực tiễn

Theo Bộ Y tế, sau 15 năm thực hiện, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, quá trình triển khai cho thấy nhiều quy định đã bộc lộ hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới.

Một trong những bất cập là quy định yêu cầu tất cả thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn phải đăng ký bản công bố hợp quy trước khi lưu thông trên thị trường. Theo Bộ Y tế, quy định này chưa phù hợp với phương thức quản lý hiện nay bởi thực phẩm là nhóm hàng hóa rất đa dạng, trong khi ngay cả Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (CODEX) cũng chỉ ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật đối với một số nhóm thực phẩm đặc thù như sữa, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt... Do đó, việc bắt buộc công bố hợp quy đối với toàn bộ thực phẩm bao gói sẵn là không khả thi.

Bên cạnh đó, pháp luật hiện hành cũng chưa quy định bắt buộc áp dụng Thực hành sản xuất tốt (GMP) đối với các cơ sở sản xuất nhóm thực phẩm có nguy cơ cao như thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt, sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ đến 36 tháng tuổi, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và thực phẩm bổ sung.

Một số quy định khác cũng được đánh giá là chưa đầy đủ, như chưa có cơ chế thu hồi giấy phép trong trường hợp hồ sơ công bố sản phẩm sử dụng giấy tờ giả mạo, thông tin không trung thực hoặc đối với hàng giả, hàng chứa chất cấm. Đồng thời, chưa có quy định về kết nối, liên thông dữ liệu với hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành để quản lý trực tuyến việc đăng ký lưu hành, công bố sản phẩm, xuất nhập khẩu, truy xuất nguồn gốc, thanh tra, kiểm tra và giám sát thực phẩm.

Đáng chú ý, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 mới chỉ quy định quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm mà chưa quy định quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân đứng tên công bố sản phẩm. Điều này gây khó khăn cho cơ quan quản lý trong quá trình thanh tra, kiểm tra sản phẩm lưu thông trên thị trường.

Ngoài ra, pháp luật hiện hành cũng chưa quy định đầy đủ việc quản lý, nhận diện và truy xuất nguồn gốc thực phẩm, nguyên liệu làm thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến, dụng cụ và vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm thông qua các phương thức nhận diện hiện đại như mã vạch (Barcode), mã QR...

Theo Bộ Y tế, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm là cần thiết nhằm phù hợp với chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, đồng thời tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, tăng cường hậu kiểm, tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Quản lý thực phẩm theo chuỗi, kiểm soát xuyên suốt quá trình lưu thông

Dự thảo Luật bổ sung nhiều nguyên tắc quản lý mới, làm rõ việc quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi cung ứng, thống nhất đầu mối quản lý nhà nước và xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm thống nhất từ Trung ương đến địa phương.

Theo đó, bảo đảm an toàn thực phẩm là trách nhiệm của mọi tổ chức, cá nhân kinh doanh thực phẩm. Kinh doanh thực phẩm là ngành nghề kinh doanh có điều kiện và tổ chức, cá nhân phải chịu trách nhiệm về an toàn đối với sản phẩm do mình kinh doanh.

Việc quản lý an toàn thực phẩm được thực hiện xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng, từ sản xuất ban đầu, trồng trọt, chăn nuôi, thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ, chế biến, kinh doanh, lưu thông trên thị trường đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Công tác quản lý dựa trên nguyên tắc phân tích nguy cơ ở từng khâu nhằm đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và bảo đảm an toàn thực phẩm.

Dự thảo cũng quy định thực phẩm được kiểm tra, giám sát trong suốt quá trình lưu thông trên thị trường. Đối với một số nhóm thực phẩm phải đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc công bố tiêu chuẩn áp dụng trước khi lưu hành thì tiêu chuẩn do tổ chức, cá nhân công bố không được thấp hơn quy chuẩn kỹ thuật tương ứng.

Bên cạnh đó, công tác quản lý an toàn thực phẩm phải được thực hiện thống nhất theo một đầu mối, trên cơ sở phân công, phân cấp rõ ràng, tăng cường phối hợp liên ngành và ứng dụng hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu trong quản lý.

Đề xuất bổ sung nhiều hành vi bị nghiêm cấm

Dự thảo Luật cũng đề xuất bổ sung nhiều hành vi bị nghiêm cấm nhằm tăng cường kiểm soát chất lượng thực phẩm và ngăn ngừa các hành vi gian lận.

Trong đó, nghiêm cấm sử dụng nguyên liệu không dùng cho thực phẩm; nguyên liệu quá hạn sử dụng, không rõ nguồn gốc, xuất xứ hoặc không bảo đảm an toàn để sản xuất thực phẩm.

Cấm sử dụng phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến, hương liệu ngoài danh mục được phép hoặc vượt quá giới hạn cho phép; sử dụng hóa chất không rõ nguồn gốc, hóa chất không bảo đảm an toàn hoặc hóa chất bị cấm trong hoạt động kinh doanh thực phẩm.

Dự thảo cũng nghiêm cấm sử dụng động vật chết do bệnh, dịch bệnh, chết không rõ nguyên nhân hoặc thuộc diện buộc tiêu hủy; sử dụng thực vật có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng hoặc độc tố vi nấm vượt ngưỡng cho phép làm nguyên liệu sản xuất thực phẩm.

Đối với hoạt động kinh doanh, dự thảo nghiêm cấm lưu thông các loại thực phẩm chưa đăng ký bản công bố hoặc công bố tiêu chuẩn áp dụng theo quy định; thực phẩm vi phạm quy định về ghi nhãn; không phù hợp tiêu chuẩn đã công bố; thực phẩm biến chất, giả, không bảo đảm an toàn; chứa chất cấm, chất độc hoặc tác nhân gây ô nhiễm vượt giới hạn cho phép; thực phẩm có bao bì không bảo đảm an toàn hoặc bị hư hỏng gây ô nhiễm; thực phẩm không được phép kinh doanh để phòng, chống dịch bệnh; thực phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ hoặc đã quá hạn sử dụng.

Dự thảo cũng cấm sử dụng phương tiện gây ô nhiễm hoặc phương tiện từng vận chuyển chất độc hại nhưng chưa được tẩy uế, khử trùng để vận chuyển thực phẩm và nguyên liệu làm thực phẩm.

Ngoài ra, các hành vi như cung cấp hoặc giả mạo kết quả thử nghiệm thực phẩm; che giấu, làm sai lệch, xóa bỏ hiện trường, chứng cứ liên quan đến sự cố an toàn thực phẩm; cố ý cản trở việc phát hiện, xử lý sự cố cũng bị nghiêm cấm.

Tổ chức, cá nhân mắc bệnh truyền nhiễm theo quy định của pháp luật không được tham gia kinh doanh thực phẩm.

Dự thảo cũng nghiêm cấm hoạt động kinh doanh tại cơ sở không có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm theo quy định; kinh doanh trong thời gian bị đình chỉ hoạt động, bị tước quyền sử dụng giấy chứng nhận hoặc kinh doanh không đúng phạm vi chuyên môn được cấp phép.

Đáng chú ý, Bộ Y tế đề xuất cấm sử dụng hình ảnh, thiết bị, trang phục, tên, danh nghĩa, lời nói, bài viết của các đơn vị, cơ sở y tế, nhân viên y tế hoặc ý kiến của người bệnh để quảng cáo thực phẩm.

Đồng thời, dự thảo bổ sung quy định cấm quảng cáo thực phẩm dinh dưỡng y học và sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ đến 36 tháng tuổi.

Bên cạnh đó, hành vi đăng tải, công bố thông tin sai lệch về an toàn thực phẩm gây thiệt hại cho cơ sở kinh doanh khác hoặc người tiêu dùng; sử dụng trái phép lòng đường, vỉa hè, hành lang, sân chung, lối đi chung và diện tích phụ chung để kinh doanh thức ăn đường phố cũng thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm theo dự thảo Luật.