Sửa Luật ATTP: Để người dân lựa chọn đúng, doanh nghiệp sản xuất tốt hơn

Thực phẩm dùng lâu dài thì gây hại thế nào?

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), người trưởng thành nên tiêu thụ dưới 5g muối mỗi ngày. Tuy nhiên, kết quả phân tích cho thấy hàm lượng muối trong một gói mì ăn liền trung bình đạt khoảng 4,2g, tương ứng với 5-7g muối trong mỗi 100g sản phẩm.

Trong 100g xúc xích chứa 1,5-2,3g muối. Hàm lượng thực tế có thể khác nhau tùy thương hiệu, công thức và khối lượng sản phẩm.

Như vậy, chỉ ăn một gói mì ăn liền đã đủ lượng muối nạp vào cơ thể trong cả ngày, chưa kể lượng muối từ các thực phẩm khác.

Không chỉ muối, đường cũng có thể vượt ngưỡng khuyến nghị. Một lon nước ngọt thông thường có thể chứa khoảng 35g đường, cao hơn mức 25g/ngày thường được dùng làm mốc tham khảo cho chế độ ăn lành mạnh.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị áp dụng bắt buộc hệ thống ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì đối với thực phẩm đóng gói sẵn, do Nhà nước quản lý, nhằm bảo đảm việc triển khai thống nhất và hỗ trợ người tiêu dùng đưa ra lựa chọn thực phẩm lành mạnh hơn.

ĐBQH Trần Mạnh Huy (Ảnh: Hữu Thắng).

Đặt trong bối cảnh Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được Quốc hội xem xét, thảo luận. Trao đổi với Người Đưa Tin bên hành lang Quốc hội, ĐBQH Trần Mạnh Huy (đoàn Tp.Đà Nẵng) cho rằng để người dân nhận diện và hạn chế sản phẩm không có lợi cho sức khỏe cần đổi cách nhìn không chỉ hỏi thực phẩm có gây hại ngay hay không, mà hỏi dùng lâu dài thì gây hại thế nào.

Một sản phẩm đạt chuẩn an toàn vẫn có thể góp phần gây bệnh nếu đường, muối, chất béo không lành mạnh quá cao. Nhưng cũng không nên đánh đồng mọi thực phẩm chế biến là có hại. Phải dựa vào thành phần, mức sử dụng và bằng chứng khoa học.

Đại biểu đề xuất 4 việc. Một là, thông tin phải dễ hiểu. Không thể đòi hỏi mọi người dân đọc bảng thành phần như chuyên gia. Hàm lượng đường, muối, chất béo bão hòa cần được thể hiện rõ và dễ so sánh giữa các sản phẩm.

Hai là, tạo môi trường lành mạnh, trước hết ở trường học. Từ bữa ăn học đường đến việc kiểm soát tiếp thị gây hiểu nhầm cho trẻ em. Chính sách không chỉ khuyên người dân thay đổi mà phải giúp họ có điều kiện để lựa chọn đúng.

Ba là, kết hợp công cụ kinh tế với đổi mới công nghệ. Thuế tiêu thụ đặc biệt đối với một số nước giải khát có đường sẽ áp dụng từ năm 2027. Cần theo dõi tác động thực tế và khuyến khích doanh nghiệp cải tiến công thức mà vẫn bảo đảm chất lượng.

Bốn là, ứng dụng công nghệ số. Xây dựng dữ liệu dinh dưỡng đáng tin cậy để tra cứu qua mã QR. Nhưng công nghệ chỉ bổ trợ, không thay thế thông tin trên bao bì, vì người không dùng điện thoại thông minh vẫn có quyền được biết.

"Một chính sách tốt không chỉ xử lý sản phẩm vi phạm, mà còn khiến doanh nghiệp sản xuất tốt hơn và người dân lựa chọn đúng hơn", đại biểu Huy nói.

Cần một công cụ giúp người tiêu dùng "nhìn là biết"

Trả lời câu hỏi có nên luật hóa ghi nhãn dinh dưỡng ở mặt trước bao bì trong Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) lần này. Đại biểu Huy cho rằng đây là vấn đề có ý nghĩa với sức khỏe cộng đồng, nhất là khi các bệnh không lây nhiễm, trong đó có đái tháo đường, ngày càng đòi hỏi phải phòng bệnh từ sớm.

Song đại biểu cho rằng cần phân biệt: cung cấp thông tin dinh dưỡng và cảnh báo dinh dưỡng là hai việc khác nhau. Nhãn thực phẩm hiện đã có thông tin về đường, natri, chất béo, nhưng các con số này không dễ hiểu với người tiêu dùng. Nhãn ở mặt trước bao bì, nếu thiết kế tốt, giúp người mua nhận ra ngay sản phẩm có hàm lượng cao những chất cần hạn chế. 

Tổ chức Y tế thế giới cũng xác định đây là công cụ hữu ích, với điều kiện được xây dựng trên cơ sở khoa học và có sự giám sát của Nhà nước.

Việc ghi nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước bao bì là cần thiết (Ảnh: Hữu Thắng).

Về luật hóa, đại biểu đề nghị chia hai tầng: Ở cấp luật cần xác lập quyền được thông tin rõ ràng về dinh dưỡng, và tạo cơ sở pháp lý để áp dụng ghi nhãn cảnh báo đối với nhóm thực phẩm bao gói sẵn đáp ứng tiêu chí dựa trên bằng chứng khoa học.

Ở cấp hướng dẫn cần quy định ngưỡng hàm lượng, nhóm sản phẩm, biểu tượng, vị trí thể hiện, ngoại lệ và lộ trình. Những nội dung này phải cập nhật được khi có bằng chứng mới.

Trước khi bắt buộc, cần đánh giá hiệu quả, chi phí và khả năng thực thi. Cần thử nghiệm mức độ dễ hiểu của nhãn với nhiều nhóm dân cư, và có lộ trình thích ứng cho doanh nghiệp nhỏ. Dữ liệu doanh nghiệp đã công bố phải được tái sử dụng, không đặt thêm một bộ hồ sơ mới. Công nghệ có thể hỗ trợ đối chiếu và hậu kiểm, nhưng kết luận vi phạm vẫn thuộc về cơ quan có thẩm quyền.

"Cũng không để người dân hiểu rằng một biểu tượng có thể đánh giá toàn bộ tác động của thực phẩm đến sức khỏe. Nhãn chỉ giúp nhận ra một nguy cơ cụ thể, không thay thế chế độ ăn cân đối.

Thước đo của chính sách này không phải là số sản phẩm được dán nhãn, mà là người dân hiểu đúng, lựa chọn tốt hơn và doanh nghiệp cải tiến sản phẩm", đại biểu Huy nêu.

Trong khi đó, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Tp.Hải Phòng) cho rằng, việc ghi nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước bao bì là cần thiết và nên được luật hóa trong lần sửa đổi này, với phạm vi áp dụng, căn cứ khoa học và lộ trình thực hiện rõ ràng.

Theo đại biểu, cần phân biệt bảng thông tin dinh dưỡng với nhãn cảnh báo ở mặt trước. Bảng dinh dưỡng cung cấp các số liệu chi tiết, nhưng để hiểu được những con số ấy, người mua thường cần thời gian và kiến thức nhất định.

Cụ thể, nhãn mặt trước có thể chuyển thông tin phức tạp thành dấu hiệu dễ nhận biết, giúp người tiêu dùng nhanh chóng nhận ra sản phẩm có hàm lượng cao về những thành phần cần hạn chế. WHO đánh giá đây là công cụ hỗ trợ lựa chọn thực phẩm lành mạnh hơn, đồng thời có thể thúc đẩy nhà sản xuất cải thiện thành phần sản phẩm.

"Tôi cho rằng giá trị của chính sách này nằm ở việc giúp người dân thực hiện quyền lựa chọn trên cơ sở được cung cấp thông tin đầy đủ và dễ hiểu. Một người mua hàng không thể lúc nào cũng tính toán lượng đường, muối hay chất béo trong từng sản phẩm. Cảnh báo rõ ràng sẽ giúp họ cân nhắc nhanh hơn, nhất là khi lựa chọn thực phẩm cho trẻ em", đại biểu Việt Nga nêu rõ.

Để người dân lựa chọn đúng, doanh nghiệp sản xuất tốt hơn (Ảnh: Hữu Thắng).

Ở góc độ chuyên môn dinh dưỡng, TS.BS Hoàng Thị Đức Ngàn - Phụ trách Khoa Dinh dưỡng cộng đồng, Viện Dinh dưỡng, cho biết trong bối cảnh người dân ngày càng tiêu thụ nhiều thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn và gia tăng các bữa ăn ngoài gia đình, Việt Nam cần một công cụ giúp người tiêu dùng "nhìn là biết": nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước của bao bì.

Nhãn cảnh báo dinh dưỡng mặt trước bao bì có thể sử dụng các biểu tượng đơn giản như hình bát giác đen, hình tròn hoặc hình chữ nhật, kèm dòng chữ "Nhiều đường", "nhiều muối" hoặc "nhiều chất béo bão hoà". Biểu tượng chỉ xuất hiện khi sản phẩm vượt ngưỡng do cơ quan quản lý quy định, dựa trên một mô hình phân loại thực phẩm được ban hành thống nhất.

Theo TS Ngàn, công cụ này có thể hỗ trợ nhiều nhóm người tiêu dùng, từ người cao tuổi, người ít kiến thức dinh dưỡng đến cha mẹ lựa chọn thực phẩm cho trẻ. Người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu cũng có thêm thông tin để cân nhắc sản phẩm phù hợp.

Trong bối cảnh dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được lấy ý kiến, TS.Ngàn đề xuất xem xét đưa nhãn cảnh báo dinh dưỡng mặt trước bao bì thành quy định bắt buộc, giao Bộ Y tế hướng dẫn cụ thể về định dạng, vị trí và kích thước.

Theo chương trình Kỳ họp thứ 2, ngày 11/11 Quốc hội sẽ thảo luận tại hội trường về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).