Sửa Luật Bảo vệ môi trường: Để người dân được hưởng lợi, đất nước phát triển bền vững

Tiến sỹ Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng của việc sửa luật là cải thiện chất lượng môi trường, để người dân được hưởng lợi và đất nước phát triển bền vững.

Cải thiện chất lượng môi trường là một trong những mục tiêu quan trọng khi sửa Luật Bảo vệ môi trường. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

Cải thiện chất lượng môi trường là một trong những mục tiêu quan trọng khi sửa Luật Bảo vệ môi trường. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường đã được Chính phủ trình Quốc hội, dự kiến thông qua trong tháng 11/2026. Để bảo đảm chính sách được triển khai hiệu quả, các văn bản quy định chi tiết thi hành cũng đã được cơ quan soạn thảo chuẩn bị để ban hành đồng bộ, giúp luật và nghị định có thể song hành đi vào cuộc sống.

Chia sẻ với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus, Tiến sỹ Tăng Thế Cường - Cục trưởng Cục Môi trường, nhấn mạnh chất lượng chính sách không chỉ được đo bằng số lượng quy định được ban hành hay mức độ cắt giảm thủ tục, mà quan trọng hơn là khả năng giải quyết những vấn đề phát sinh trong thực tiễn. Mục tiêu cuối cùng của việc sửa luật là cải thiện chất lượng môi trường, để người dân được hưởng lợi và đất nước phát triển bền vững.

Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền

- Thưa ông, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường được xây dựng trong bối cảnh yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường ngày càng cao. Qua quá trình thảo luận tại Quốc hội, những nội dung trọng tâm nào đã được tiếp thu, chỉnh lý để bảo đảm các quy định mới sát thực tiễn, đáp ứng yêu cầu quản lý môi trường trong giai đoạn tới?

Tiến sỹ Tăng Thế Cường: Việc sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường nhằm giải quyết những phát sinh của thực tiễn, cải thiện chất lượng môi trường, để người dân được hưởng lợi và đất nước phát triển bền vững; thời thể chế hóa các chủ trương, định hướng lớn của Đảng, nhất là Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương.

Trong quá trình xây dựng dự án luật, Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã nhận được nhiều ý kiến đóng góp trách nhiệm, tâm huyết của các đại biểu Quốc hội. Tại phiên thảo luận ở tổ ngày 24/10 có 75 lượt đại biểu phát biểu; ngày 6/11, thảo luận tại hội trường có 17 lượt phát biểu; 3 Đoàn đại biểu Quốc hội và 12 đại biểu gửi ý kiến bằng văn bản.

Mục tiêu là hoàn thiện công cụ quản lý Nhà nước về môi trường, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, phát triển kinh tế - xã hội; vừa bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Các ý kiến đề nghị rà soát chủ yếu tập trung vào yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, phân định thẩm quyền, nâng cao hiệu quả kiểm soát ô nhiễm môi trường và bảo đảm tính khả thi của các chính sách môi trường. Một trong những đề nghị đáng chú ý là làm rõ tiêu chí môi trường để phân loại dự án, về miễn đánh giá tác động môi trường (ĐTM) đối với dự án thứ cấp trong khu, cụm công nghiệp; hoàn thiện phương thức quản lý môi trường theo hướng giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm; phân cấp, phân quyền cho địa phương.

Trên cơ sở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tổng hợp, nghiên cứu, tiếp thu và giải trình nhiều nội dung quan trọng, tập trung vào nội dung như: Cắt giảm thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền, quản lý chất thải, kiểm soát ô nhiễm không khí, nguồn nước, dữ liệu quan trắc và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Mục tiêu là hoàn thiện công cụ quản lý Nhà nước về môi trường, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, phát triển kinh tế - xã hội; vừa bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng, để người dân được hưởng lợi và đất nước phát triển bền vững.

Tiến sỹ Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường. (Ảnh: TTC/Vietnam+)

Tiến sỹ Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường. (Ảnh: TTC/Vietnam+)

- Như ông đề cập, một trong những vấn đề được các đại biểu Quốc hội quan tâm là cải cách thủ tục hành chính về môi trường. Vậy dự thảo Luật đã thiết kế cơ chế quản lý, giám sát như thế nào để vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa kiểm soát chặt chẽ nguy cơ ô nhiễm ngay từ cơ sở?

Tiến sỹ Tăng Thế Cường: Dự thảo Luật được hoàn thiện theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền cho địa phương, chuyển từ tiền kiểm sang tăng cường hậu kiểm; kiểm soát ô nhiễm theo khả năng chịu tải của các lưu vực sông, bảo đảm không đánh đổi chất lượng môi trường lấy tăng trưởng kinh tế.

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, các nhà khoa học và các hiệp hội, doanh nghiệp, dự thảo Luật đã bổ sung một số yếu tố nhạy cảm về môi trường làm căn cứ phân loại dự án, như quy mô di dân, tái định cư; danh lam thắng cảnh; hoạt động xả nước thải vào nguồn nước cấp nước sinh hoạt và xả khí thải tại khu dân cư tập trung. Tại dự thảo Nghị định quy định chi tiết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã đề xuất phân quyền tối đa cho địa phương giải quyết thủ tục hành chính với các đối tượng này.

Đối với dự án có địa bàn hoạt động liên tỉnh, dự thảo Luật quy định thẩm quyền giải quyết thuộc cơ quan Trung ương nhằm bảo đảm tính thống nhất trong thẩm định, cấp phép, kiểm tra và giám sát.

Ngược lại, dự án thứ cấp trong khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp được miễn thực hiện ĐTM nếu có hạ tầng kỹ thuật đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường và đã hoàn thành đầy đủ thủ tục môi trường; hoàn thiện quy định tăng phân cấp, phân quyền cho địa phương, tăng cường hậu kiểm trên cơ sở dữ liệu môi trường và giám sát theo mức độ rủi ro. Dự án thứ cấp có phát sinh nguồn khí thải lớn, dự án thực hiện dịch vụ xử lý chất thải nguy hại sẽ cấp giấy phép môi trường trước khi thi công xây dựng.

Ô nhiễm môi trường nước. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

Ô nhiễm môi trường nước. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

Giải quyết những phát sinh từ thực tiễn

- Phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn đang là vấn đề nan giải hiện nay. Vậy, dự thảo Luật đã có những điều chỉnh gì để khắc phục tình trạng phân loại chưa đi đôi với xử lý; thúc đẩy tái chế, tái sử dụng và thực hiện thực chất trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR)?

Tiến sỹ Tăng Thế Cường: Dự thảo Luật thống nhất nguyên tắc phân loại chất thải rắn sinh hoạt theo hướng tăng tái chế, tái sử dụng, giảm chôn lấp. Giao ủy ban nhân dân cấp tỉnh được giao quyết định phương thức và lộ trình thực hiện phù hợp với điều kiện hạ tầng của từng địa phương.

Nếu chỉ yêu cầu người dân phân loại tại nguồn nhưng khâu thu gom, vận chuyển và xử lý không đồng bộ thì hiệu quả chính sách sẽ bị hạn chế.

Trong đó, yêu cầu quan trọng là phải bảo đảm chất thải được thu gom, vận chuyển và xử lý riêng sau phân loại. Nếu chỉ yêu cầu người dân phân loại tại nguồn nhưng khâu thu gom, vận chuyển và xử lý không đồng bộ thì hiệu quả chính sách sẽ bị hạn chế.

Vì vậy, quy định quản lý chất thải được hoàn thiện theo thứ tự ưu tiên giảm phát sinh, tái sử dụng, tái chế, thu hồi năng lượng và hạn chế chôn lấp trực tiếp. Đối với trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR), dự thảo bổ sung trách nhiệm pháp lý của tổ chức được nhà sản xuất, nhập khẩu ủy quyền thực hiện trách nhiệm tái chế; quy định chuyển tiếp đối với các khoản đóng góp tài chính phát sinh từ năm 2026 trở về trước.

Dự thảo Nghị định cũng quy định lộ trình chuyển tiếp đối với một số nhóm sản phẩm, bao bì chưa có đủ hạ tầng tái chế và cơ chế bảo lưu khối lượng nghĩa vụ chưa thực hiện được đối với nhóm sản phẩm, bao bì đặc thù.

Hoạt động xả thải gây ô nhiễm môi trường. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

Hoạt động xả thải gây ô nhiễm môi trường. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

- Ô nhiễm không khí và suy giảm chất lượng nhiều nguồn nước đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới phương thức kiểm soát. Vậy dự thảo Luật có những cơ chế đột phá nào để kiểm soát phát thải, đặc biệt là kiểm soát hoạt động xả thải theo khả năng chịu tải của từng thông số môi trường nước?

Tiến sỹ Tăng Thế Cường: Đối với môi trường không khí, dự thảo Luật đã bổ sung quy định về kiểm kê phát thải, dự báo ô nhiễm, trách nhiệm quản lý chất lượng không khí và nguyên tắc thiết lập, quản lý vùng phát thải thấp; giao ủy ban nhân dân cấp tỉnh xác định phạm vi, đối tượng, lộ trình, biện pháp kiểm soát phát thải và trình hội đồng nhân dân quyết định, bảo đảm phù hợp với quy hoạch đô thị, tổ chức giao thông và kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí.

Môi trường nước mặt cũng là nội dung được nhiều đại biểu quan tâm, nhất là việc kiểm soát hoạt động xả thải theo khả năng chịu tải của nguồn nước. Tiếp thu ý kiến của đại biểu tại các phiên thảo luận, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉnh lý theo hướng kiểm soát hoạt động xả thải đối với từng thông số theo kế hoạch quản lý chất lượng môi trường nước mặt.

Tín chỉ carbon rừng. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

Tín chỉ carbon rừng. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

Tuân thủ cam kết quốc tế, bảo vệ lợi ích quốc gia

- Trong quản lý môi trường, dữ liệu quan trắc là căn cứ quan trọng để giám sát, cảnh báo và xử lý vi phạm. Vậy dự thảo Luật đặt ra những yêu cầu thế nào để bảo đảm dữ liệu quan trắc chính xác, không bị can thiệp, đồng thời thúc đẩy kết nối, chia sẻ dữ liệu phục vụ quản lý trên môi trường số?

Tiến sĩ Tăng Thế Cường: Dự thảo Luật đã bổ sung trách nhiệm của chủ cơ sở trong việc bảo đảm dữ liệu quan trắc chính xác, khách quan, toàn vẹn, liên tục và có khả năng truy xuất; ngăn chặn hành vi can thiệp, làm sai lệch kết quả quan trắc môi trường. Chủ dự án, cơ sở và tổ chức cung cấp dữ liệu chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính trung thực, chính xác của thông tin, dữ liệu. Hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu môi trường được xây dựng theo hướng thống nhất, dùng chung, kết nối, chia sẻ từ Trung ương đến địa phương.

Đáng chú ý, dự thảo Luật cũng đã quy định thẩm định báo cáo ĐTM, cấp giấy phép môi trường được thực hiện trên môi trường điện tử; không yêu cầu tổ chức, cá nhân cung cấp lại hồ sơ đã có trong cơ sở dữ liệu.

Kiểm soát ô nhiễm. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

Kiểm soát ô nhiễm. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường quy định thẩm định ĐTM, cấp giấy phép môi trường được thực hiện trên môi trường điện tử.

- Cùng với kiểm soát ô nhiễm, việc giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu cũng đặt ra yêu cầu mới. Vậy dự thảo Luật có những điều chỉnh gì về kiểm kê khí nhà kính, phân bổ hạn ngạch phát thải và phát triển thị trường carbon nhằm bảo đảm mục tiêu giảm phát thải?

Tiến sỹ Tăng Thế Cường: Dự thảo Luật và Nghị định tiếp tục kế thừa, hoàn thiện các quy định về kiểm kê khí nhà kính và đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV), phân bổ hạn ngạch phát thải và trách nhiệm của các cơ sở phát thải lớn; duy trì chu kỳ báo cáo kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở hai năm một lần theo quy định hiện hành.

Về thị trường carbon, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã hoàn thiện quy định về trách nhiệm của các chủ thể tham gia, cơ chế bảo vệ lợi ích công, quản lý tài chính và thuế, bảo đảm đáp ứng yêu cầu quản lý trao đổi tín chỉ carbon quốc tế, thực hiện cam kết quốc tế và bảo vệ lợi ích quốc gia./.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Bảo vệ môi trường. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

Bảo vệ môi trường. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

(Vietnam+)

Nguồn VietnamPlus: https://www.vietnamplus.vn/sua-luat-bao-ve-moi-truong-de-nguoi-dan-duoc-huong-loi-dat-nuoc-phat-trien-ben-vung-post1148710.vnp