Sửa Luật Chứng khoán: Tháo gỡ điểm nghẽn, mở đường đổi mới

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, đang được trình Quốc hội xem xét trong kỳ họp tháng 10/2026. Ảnh: tapchikinhtetaichinh.vn

Giải quyết chồng chéo về doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa

Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển đòi hỏi bệ phóng pháp lý vững chắc hơn. Đánh giá về sự kiện nâng hạng, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi nhận định: “Đây là một bước tiến được các tổ chức tài chính quốc tế công nhận, có tác dụng rất lớn cả trong ngắn hạn và dài hạn...”. Vị thế mới này đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện thể chế nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển thị trường chứng khoán sau nâng hạng. Định hướng này dự kiến sẽ được cụ thể hóa thông qua Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, đang được trình Quốc hội xem xét trong kỳ họp tháng 10/2026.

Mục tiêu trọng tâm của đợt sửa đổi lần này hướng tới việc giải quyết đồng bộ hàng loạt điểm nghẽn và sự chồng chéo trong quá trình thực thi pháp luật. Một trong những ưu tiên hàng đầu là bài toán “quy về một mối” pháp lý đối với doanh nghiệp nhà nước (DNNN) cổ phần hóa.

Hiện nay, hoạt động này đang bị chi phối bởi cả Luật Chứng khoán và Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp. Việc 1 nội dung chuyên ngành lại bị phân tán ở 2 luật rất dễ dẫn đến nguy cơ mâu thuẫn, chồng chéo và gây rủi ro pháp lý cho cán bộ thực thi.

Để tháo gỡ triệt để vấn đề này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phạm Thúy Chinh cho rằng, cần chuyển toàn bộ nội dung liên quan (tại khoản 7 Điều 59 của Luật số 69) về quy định trực tiếp tại Luật Chứng khoán. Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính, việc điều chuyển này giải quyết trọn vẹn 3 mục tiêu lớn: “Thống nhất 1 chính sách pháp luật trong cùng 1 luật chuyên ngành, triệt tiêu sự mâu thuẫn, chồng chéo; tăng cường tính minh bạch, rõ ràng, giúp cán bộ trực tiếp thực thi nhiệm vụ cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước yên tâm làm việc; tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, minh bạch cho mọi hoạt động tổ chức giao dịch và niêm yết trên thị trường chứng khoán”.

Tạo dư địa cho đổi mới, bảo đảm an toàn giao dịch

Bên cạnh những vướng mắc hiện hữu, hiện nay, quy định liên quan đến tài sản tài chính kỹ thuật số, chứng khoán mã hóa và cơ chế tín thác giữa Bộ luật Dân sự, Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp và Luật Công nghiệp công nghệ số vẫn chưa thực sự đồng bộ. Điều này có thể gây khó khăn trong việc xác định quyền, nghĩa vụ và cơ chế quản lý đối với các sản phẩm mới.

Để pháp luật không bị tụt hậu so với thực tiễn, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) dự kiến sẽ được đưa vào Dự thảo Luật. Cách tiếp cận này cho phép các sản phẩm mới như quỹ tín thác bất động sản, tài sản mã hóa và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo được kiểm chứng trong một phạm vi và điều kiện xác định trước khi triển khai rộng rãi. Việc này được kỳ vọng vừa tạo dư địa cho sự đổi mới, vừa gắn việc ứng dụng công nghệ với trách nhiệm bảo vệ tài sản, quyền lợi của nhà đầu tư.

Cùng với việc tạo không gian cho sản phẩm mới, các hoạt động cung cấp dịch vụ trực tuyến cũng đang được đề xuất chuẩn hóa. Số hóa đã mở rộng các phương thức giao dịch thông qua định danh điện tử (eKYC), xác thực sinh trắc học, ký hợp đồng điện tử và kết nối qua giao diện lập trình ứng dụng (API). Những công nghệ này giúp nhà đầu tư tiếp cận dịch vụ từ xa một cách nhanh chóng, giảm thiểu giấy tờ thủ tục và mở rộng hệ sinh thái tiện ích tài chính.

Tuy nhiên, sự tiện lợi luôn phải đi liền với bài toán an toàn bảo mật. Theo ông Bùi Văn Huy - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tư vấn đầu tư và Quản lý tài sản FIDT, khi các nghiệp vụ chuyển dịch hoàn toàn lên môi trường số, rủi ro giả mạo danh tính, chiếm đoạt tài khoản hay rò rỉ dữ liệu cũng tăng theo. Do đó, khuôn khổ pháp lý sửa đổi được kỳ vọng sẽ làm rõ trách nhiệm của các công ty chứng khoán trong việc bảo mật dữ liệu, lưu vết giao dịch và xác định rõ quyền hạn, trách nhiệm của bên thứ ba khi kết nối hệ thống API. Việc đề xuất bổ sung các lớp xác thực theo mức độ rủi ro của giao dịch sẽ là màng lọc quan trọng để bảo vệ tài sản của nhà đầu tư.

Song song với các yếu tố công nghệ, để mở rộng dòng vốn và duy trì nâng hạng, định hướng phát triển thị trường chứng khoán ổn định phải gắn liền với việc gia tăng tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức và hoàn thiện cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP).

Nhằm đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi, không gây xáo trộn, Dự thảo Luật đã được thiết kế với các quy định chuyển tiếp rõ ràng, thống nhất hiệu lực thi hành dự kiến từ ngày 01/3/2027. Khoảng lùi này tạo thời gian phù hợp để các tổ chức, cá nhân và thành viên thị trường chuẩn bị đầy đủ hệ thống, hạ tầng kỹ thuật.

Khẳng định tầm nhìn dài hạn cho thị trường, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh: “Cùng với các nhóm giải pháp đồng bộ, chúng tôi kiên trì thực hiện mọi mục tiêu trong Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đã được Thủ tướng Chính phủ thông qua. Bộ Tài chính sẽ phối hợp cùng các Bộ, ngành, các chủ thể để tiếp tục phát triển thị trường chứng khoán, đáp ứng đúng yêu cầu là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng, phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn tới”./.